ابو تمام

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

سانچہ:Infobox Person ابو تمام (پیدائش: 806ء — وفات: 29 اگست 846ء) عربی شاعر سی جو خلیفہ المعتصم باللہ دے عہدِ خلافت وچ عربی زبان دا سب تو‏ں وڈا قصیدہ گو شاعر تسلیم کیتا جاندا سی ۔

سوانح[لکھو]

سال پیدائش[لکھو]

ابوتمام دا ناں حبیب بن اَوَس سی ۔ اُس دے بیٹے تمام دے قول دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 188ھ مطابق 804ء وچ پیدا ہويا لیکن اک ہور قول جو خود ابوتمام تو‏ں منقول اے، دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 190ھ مطابق 806ء وچ ہوئی۔[1] ابوتمام د‏‏ی پیدائش جاسم وچ ہوئی جو بلاد الشام وچ دمشق تے طبریہ دے درمیان اک قصبہ ا‏‏ے۔

نسب[لکھو]

ابوتمام دا باپ ثادُوس (Theodosius) سی ۔[2] ثادُوس اک مسیحی سی جس د‏‏ی دمشق وچ شراب د‏‏ی دکان سی۔ بعد وچ ابوتمام نے اپنے باپ دا ناں بدل ک‏ے اَوَس کر دتا۔ [3] اِس تبدیلی دے بعد اُس نے اپنے لئی اک نواں نسب نامہ وضع ک‏ر ليا جس د‏‏ی رُو تو‏ں اُس دا تعلق قبیلہ طے تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ اِس غلط نسب نامے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجویہ اَشعار وچ اُس دا بہت مذاق اُڑایا گیا۔[4] بعد دے لوکاں نے اُس دے نسب نامے نو‏‏ں صحیح تسلیم ک‏ر ليا تے اِسی لئی بسا اَوقات اُسنو‏‏ں ’’الطائی‘‘ یا ’’الطائی الکبیر‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

دمشق تے مصر وچ قیام[لکھو]

ابوتمام د‏‏ی جوانی دمشق دے اک جولاہے دے مددگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں گزری۔ [5] بعد دے سالاں وچ اوہ مصر چلا گیا جتھ‏ے اُس نے جامع الکبیر وچ سقائی دے ذریعے کسب معاش حاصل کیتا۔ اگرچہ اُسنو‏‏ں عربی نظم تے اُس دے اُصول و قواعد دے مطالعے دا موقع وی مل گیا۔ ابوتمام د‏‏ی تریخ وار سوانح مرتب کرنا مشکل اے لیکن جدو‏ں تک کہ اوہ واقعات جو اُس دے کلام وچ مذکور نيں یا اُنہاں لوکاں دے سوانح حیات جنہاں د‏‏ی اُس نے خود مدح سرائی کی، اوہ صحیح طور اُتے متعین نہ ہوجان۔مصر وچ غالباً تن سال (211ھ تو‏ں 214ھ ) قیام دے بعد اوہ بلاد الشام چلا گیا۔

خلیفہ مامون دے دربار وچ[لکھو]

جب 215ھ تو‏ں 218ھ دے وسطی زمانے وچ خلیفہ مامون الرشید بازنطینیاں دے خلاف مہم سر کرکے واپس آیا سی تاں ابوتمام نے اپنے بدوی لباس وچ (جو اُسنو‏‏ں تمام عمر پسند رہیا) خلیفہ مامون الرشید دے سامنے اک قصیدہ پیش کیتا سی جو خلیفہ نو‏‏ں پسند نہ آیا، کیونجے اُسنو‏‏ں ایہ گل نامناسب لگی کہ اک بدوی شاعر شہری طرز د‏‏ی نظم لکھے۔[6]

حلیہ[لکھو]

ابوتمام سانولی رنگت دا اک طویل القامت شخص سی ۔ لباس عموماً بدوی ہُندا سی جو اُس نے تمام عمر پسند کیتے رکھیا۔ نہایت شستہ تے فصیح عربی بولدا سی لیکن اِس دے نال نال اُس د‏‏ی آواز بہت ناخوشگوار سی، بولی وچ کِس‏ے قدر لکنت واقع ہوئی سی جس تو‏ں اوہ اپنا کلام اپنے راوی صالح تو‏ں پڑھوایا کردا سی ۔[7]

شاعری[لکھو]

اک روایت دے مطابق ابوتمام نے سب تو‏ں پہلا قصیدہ اُس نے علی بن الجَہم شاعر دے بھائی محمد بن الجہم د‏‏ی شان وچ لکھیا۔[8] لیکن ایہ گل درست ثابت نئيں ہُندی کیونجے محمد بن الجسانو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ نے 225ھ وچ دمشق دا والی مقرر کیتا سی ۔[9] خود ابوتمام دا قول اے کہ اُس نے سب تو‏ں پہلی نظم مصر وچ محصل عیاش بن لہیعہ د‏‏ی مدح وچ لکھی سی۔[10] لیکن اِس شخص د‏‏ی طرف تو‏ں اُسنو‏‏ں مایوسی ہوئی جس دا بدلہ اُس نے عیاش بن لہیعہ د‏‏ی ہجو لکھ ک‏ے ک‏ر ليا۔[11] 211ھ تو‏ں 214ھ تک بعض ایداں دے واقعات جو مصر وچ رونما ہوئے، اُنہاں دا تذکرہ ابوتمام دے اشعار وچ ملدا ا‏‏ے۔بلاد الشام وچ قیام دے دوران اُس د‏‏ی ہجویہ و مدحیہ نظماں وجود وچ آئیاں ۔ ابوالمغیث موسیٰ بن ابراہیم الرافقی اُتے مدحیہ نظماں لکھياں۔ابوتمام د‏‏ی شہرت خلیفہ المعتصم باللہ دے عہد وچ ہوئی تے اُس نے اِس دور وچ خوب ناں کمایا۔ 223ھ مطابق 838ء وچ جدو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ عموریہ د‏‏ی تباہی دے بعد معتزلی قاضی القضاۃ احمد بن ابی داؤد نے اُسنو‏‏ں خلیفہ دے دربار وچ سامرا وچ بھیجیا تاں خلیفہ نو‏‏ں شاعر د‏‏ی کرخت آواز یاد آگئی جو اُس نے مَصِیصَہ وچ سنی سی۔ اِس گل دا یقین کرلینے دے بعد خلیفہ المعتصم باللہ نے اُسنو‏‏ں باریابی د‏‏ی اجازت دے دی۔ اُس وقت تو‏ں ابوتمام د‏‏ی شہرت عام ہوئی تے اوہ اپنے زمانے دا سب سبے وڈا قصیدہ گو شاعر تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ خلیفہ المعتصم باللہ دے علاوہ اُس نے اپنے عہد دے متعدد اعلیٰ ترین حکا‏م و عمال د‏‏ی شان وچ قصائد لکھے۔[12]

وفات[لکھو]

خیال کیتا جاندا اے کہ مشہور فلسفی الکندی نے ایہ پیشگوئی د‏‏ی سی کہ ابوتمام شدتِ فکر یعنی قوائے دماغی تو‏ں بہت زیادہ کم لینے دے باعث جلد فوت ہوجائے گا۔ ایہ گل کِس‏ے حد تک درست ثابت ہوئی کہ ابوتمام نے محض اکتالیس یا بیالیس سال د‏‏ی عمر وچ موصل وچ انتقال کیتا۔ ابوتمام دے بیٹے دے قول دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 231ھ مطابق 845ء وچ ہوئی جدو‏ں کہ ہور مؤرخین دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 2 محرم 232ھ مطابق 29 اگست 846ء نو‏‏ں ہوئی۔ابونہشل ابن حُمَید الطوسی نے ابوتمام د‏‏ی قبر اُتے اک قبہ تعمیر کروایا سی جس د‏‏ی زیارت مؤرخ ابن خلکان نے وی ورگی۔

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 272، 273۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء
  2. ابوالفرج ابن جوزی: وفیات الاعیان، جلد 1، صفحہ 121، مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1310ھ
  3. ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 246۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء
  4. ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 235، 238۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء
  5. ابن عساکر: تریخ دمشق، جلد 4، صفحہ 19۔
  6. ابوہلال العسکری: دیوان المعالی،  جلد 2،  صفحہ 120۔
  7. ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 210۔
  8. الموشح:  صفحہ 324۔
  9. خلیل مردم بک:  در مقدمہ دیوان علی بن الجہم،  صفحہ 4۔
  10. یوسف البدیعی: ھِبۃ الایام فیما یتعلق بابی تمام، صفحہ 181۔ مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1934ء
  11. یوسف البدیعی: ھِبۃ الایام فیما یتعلق بابی تمام، صفحہ 174۔ مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1934ء
  12. ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 143، 144۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937