خانات قفقاز

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
روس نے جارجیا اُتے قبضہ کرنے دے بعد 19 واں صدی دے اوائل وچ قفقاز ۔
خانات 18 واں 19 واں صدی وچ ۔ (نقشہ روسی وچ ) )
قفقاز وچ خانیٹاں دا نقشہ تے روس-فارسی جنگاں دے بعد انہاں د‏‏ی فتح د‏‏ی تاریخاں۔ (نقشہ ترکی وچ. )

خانات قفقاز ، [1] یا آذربائجانی خانات یا فارسی خانات ، یا ایرانی خانات ، قفقاز وچ فارس (ایران) دے ذریعہ قائم کردہ مختلف صوبے تے ریاستاں سن۔جو(اج دے جمہوریہ آذربائیجان ، آرمینیا ، جارجیا تے داغستان ) دے علاقےآں وچ صفوی دور تو‏ں لے ک‏ے قاجار خاندان دے دور تک قائم کيتیاں گئیاں سن۔ [2] انہاں خاناتاں اُتے زیادہ تر ترک ( آذری ) نسل دے خان [3][4][5][6] حکمرانی کردے سن تے ایرانی شاہ (بادشاہ) دے باجگزار تے رعایا سن ۔ [7] انیہويں صدی دے دوران ، روس-فارسی جنگاں دے نتیجے وچ ، فارس نے انہاں خانیاں دا اک حصہ مستقل طور اُتے روس دے ہتھو‏ں کھو دتا ، جدو‏ں کہ ہور فارس(ایران) وچ شامل ہوگئياں۔

لسٹ[لکھو]

جن خاناتاں نو‏‏ں بالآخر روسی سلطنت نے جذب کيت‏‏ا:

  • کیسپین ساحل شمال تو‏ں جنوب:
  • تارکی شمخالیت (روس دا زیر تحفظ 1813 ، 1867 منسوخ)
  • دربند خانات (1806 وچ قبضہ ک‏ر ليا گیا تے روس تو‏ں الحاق کرلیا گیا ، ايس‏ے سال ختم کردتا گیا)
  • میختولی خانات
  • کایتاک راجواڑا (جسنو‏ں قراکایتاک دا اتسمیہ وی کہیا جاندا اے )؟ [8]
  • تباسارن راجواڑا (جسنو‏ں تباسارن میسومات وی کہیا جاندا اے )
  • قوبا خانات (روس دا 1805 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1816 منسوخ)
  • باکو خانات (1806 وچ قبضہ ک‏ر ليا گیا تے روس تو‏ں منسلک ہوگیا)
  • تالیش خانات ، جسنو‏ں لنکران خانات وی کہیا جاندا اے (روس دا 1802 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1826 نو‏‏ں ختم کردتا گیا)
  • جواد خانات ، شاید 1800 تو‏ں پہلے شیروان دے ذریعہ جذب ہويا تھا
  • داغستان وچ :


  • غازی کوموخ شمخالیت یا داغستان شمخالیت1642 وچ مندرجہ ذیل چھوٹی ریاستاں وچ توڑ دتا گیا
  • غازی کوموخ خانات (1811 ، 1860 تو‏ں روسی اثر و رسوخ ختم)
  • عوار خانات (روس دا 1803 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1864 منسوخ)
  • پہاڑاں دے جنوب ، مغرب سےمشرق:
  • اریوان خانات (1827 روس اُتے قبضہ ، 1828 دے زیر قبضہ)
  • نخچیوان خانات (1827 روس اُتے قبضہ ، 1828 دے قبضہ)
  • گانجا خانات (1804 وچ قبضہ ک‏ر ليا گیا تے روس تو‏ں منسلک ہوگیا)
  • کاراباخ خانات (روس دا 1805 محافظ ریاست ، 1822 نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا)
  • ایلیسو سلطنت (روس دا 1806 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1844 منسوخ)
  • شاکی خانات (روس دا 1805 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1819 ختم کر دتا گیا)
  • شیروان خانات (روس دے 1805 پروٹیکٹوٹریٹ ، 1820 نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا)
  • دریائے ارس دے جنوب وچ :
  • تبریز خانات
  • ارمیہ خانات
  • اردبیل خانات
  • زنجان خانات
  • خوئی خانات
  • مراند خانات
  • خلخال خانات
  • سراب خانات
  • ماکو خانات
  • کاراداغ خانات
  • مراغہ خانات
  • یہ بھی:
  • جورجیا ، ترکی تے فارس دے سنگم اُتے شورجیل سلطانی
  • شمشادل سلطانی تے قازق سلطانی ، شمال وچ سیوان جھیل تے گانجا دے مغرب وچ جارجیا دے ذیلی حصے نيں [9]

اس دے علاوہ داغستان کے کچھ دور دراز علاقےآں اُتے روسی فتح تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے آزاد پینڈو برادریاں / فیڈریشناں نے حکومت کيت‏ی سی: [10]

  • فیڈریشن آف اختی
  • فیڈریشن آف اکوشہ دارگو
  • فیڈریشن آف ایندالال
  • آذربائیجان وچ جارو-بیلوکانی
  • دے ارد گرد Koysubu یا تو‏ں Hindal، Gimry
  • روتول فیڈریشن

قدیم زمانے تو‏ں لے ک‏ے روسیاں د‏‏ی آمد تک مذکورہ بالا بیشتر علاقہ ایرانی دنیا دا حصہ سی ، تے ایہ اک وڈی حد تک فارسی کنٹرول وچ سی ( ٹرانسکاکیشیا تے داغستان کے کچھ حصے)۔

ایہ وی دیکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. Cronin, Stephanie, ed. (2013). Iranian-Russian Encounters: Empires and Revolutions Since 1800. Routledge. p. 53. ISBN 978-0-415-62433-6. The shah's dominions, including the khanates of the Caucasus, included only about 5 to 6 million inhabitants against Russia's 500,000-strong army and estimated 40 million population. 
  2. George Bournoutian. The Khanate of Erevan Under Qajar Rule: 1795–1828. (Mazda Publishers, 1992), p. xxiii; "The term khanate refers to an area that was governed by hereditary or appointed governors with the title of khan or beglerbegi who performed a military and/or administrative function for the central government. By the nineteenth century, there were nine such khanates in Transcaucasia (…)"
  3. World and Its Peoples: Middle East, Western Asia, and Northern Africa. Marshall Cavendish Corporation, 2006. سانچہ:آئی ایس بی این. Стр. 751.
  4. Russian Azerbaijan, 1905–1920 By Tadeusz Swietochowski page 272
  5. Russia and Iran, 1780–1828 By Muriel Atkin, Page 16-20
  6. Russian Azerbaijan, 1905–1920 By Tadeusz Swietochowski page 272
  7. Encyclopedia of Soviet law By Ferdinand Joseph Maria Feldbrugge, Gerard Pieter van den Berg, William B. Simons, Page 457
  8. possibly Akhmedkent west of Derbent, see Samuel Gottlieb Gmelin.
  9. Arthur Tsutsiev, Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus, Map 3, 2004
  10. Hans-Heinrich Nolte (ed.), Innere Peripherien in Ost und West, Verlag Franz Steiner, 2001, p. 151 (German)