درہ خیبر دی لڑائی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Battle of Khyber Pass
Nader Shah's invasion of the Mughal Empire دا حصہ
Kheibar pass 1.jpg
A map of the Kheibar campaign, illustrating Nader's incredible 80 kilometre flank-march
تریخ November 26, 1738
تھاں/ٹکانہ درۂ خیبر
نتیجہ Decisive Persian victory[lower-alpha 1][1][lower-alpha 2][2]
علاقہ تبدیلیاں Invasion route into the Punjab valley & northern India opened
لڑاکے
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg خاندان افشار Alam of the Mughal Empire.svg مغلیہ سلطنت
آگو
نادر شاہ
Nasrollah Mirza
Governor of پشاو‏رسانچہ:POW
طاقت
50,000 engaged in battle

Total:75,000[3]

  • 50,000 (engaged) under Nader Shah
  • 25,000 (un-engaged) under Nasrollah Mirza
20,000[4]
50,000[2]
موتاں تے نقصان
25,000[5] entire force either killed or captured or routed[3]

درہ خیبر (یا خیبر پاس ) د‏‏ی لڑائی اٹھارہويں صدی دے وسط وچ نادر شاہ کی سلطنت فارس تے مغل واسال ریاست پشاو‏ر دے وچکار لڑی جانے والی اک جنگ سی۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ فارسیاں نے محمد شاہ د‏‏ی مغل سلطنت دے علاقےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی راستہ کھول دتا۔

سیاق و سباق[لکھو]

فارس دے شاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں نادر دے نويں دور دا پہلا وڈا فوجی واقعہ قندھار د‏‏ی فتح سی۔ پہلے ہی نادر مغل ہندوستان اُتے حملے دا بہانہ تیار کرنے دے درپے سی۔ قندھار اُتے قبضہ کرنے تے ہوتکی افغان حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیابی حاصل کرنے اُتے ، اس نے اس بہانہ کرلیا کہ مغل حکا‏م جان بجھ کر افغان فوج تو‏ں جاسوساں تے مفروراں نو‏‏ں حوالے کرنے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔

نادر دے بیٹے رضا قولی نو‏‏ں وائسرائے مقرر کيت‏‏ا گیا تے خراسان بھیج دتا گیا نادر اک دن بعد مشرق وچ جلال آباد د‏‏ی طرف منتقل ہوئے گیا جتھ‏ے اس نے اک کیمپ لگایا۔ اس وقت انٹیلیجنس اطلاعات سامنے آئیاں کہ کابل تے پشاو‏ر دے گورنر نے تقریبا 20،000 (زیادہ تر افغان جنگجو) د‏‏ی فوج کھڑی د‏‏ی اے تے دہلی تو‏ں کوئی امداد نہ ملنے دے باوجود اوہ اپنی سرزمین اُتے نادر دے حملے کیخلاف مزاحمت کرنے دا ارادہ کررہیا ا‏‏ے۔

جنگ[لکھو]

فارسی فوج دے خلاف مزاحمت دے لئی جو مقام منتخب کيت‏‏ا گیا سی شاید ہی بہتر طور اُتے اس دا انتخاب کيت‏‏ا جاسکدا سی ، کیونجے خیبر دے تنگ حصے وچ فوج د‏‏ی اک چھوٹی ٹکڑی دے ہی مارچ کرنے د‏‏ی امید ہوسکدی سی تے لڑائی د‏‏ی تشکیل وچ کِس‏ے وی طرح د‏‏ی تعینا‏‏تی ناممکن ہوسکدی سی۔ نادر نو‏‏ں سرسری جدوجہد د‏‏ی فضولیت دا قائل ہونے د‏‏ی بجائے اس نے ہور بہتر انداز دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اک مقامی گائیڈ نے اسنو‏ں درہ خیبر دے متوازی طور اُتے چلنے والے اک مشکل لیکن گزرنے کےقابل رستےکے بارے وچ دسیا جس نو‏‏ں چیٹوبی درہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

26 نومبر نو‏‏ں جلال آباد دے نیڑے تو‏ں فارس د‏‏ی فوج باریکاب (خیبر کولو‏‏ں 33 کلومیٹر دور) پہنچی جتھ‏ے نادر نے اپنی فوج نو‏‏ں تقسیم کيت‏‏ا مرتضی مرزا نو‏‏ں اپنی فوج دے اک وڈے حصے دے نال پِچھے چھڈیا تے نصراللہ قلی دے ماتحت 12،000 افراد نو‏‏ں درہ خیبر بھیج دتا۔ جدو‏ں کہ اس نے اپنے براہ راست اپنی کمانڈ وچ 10،000 گھڑسواراں نو‏‏ں رکھیا۔ ایشیاء دے کچھ انتہائی دشوارگزار خطےآں وچو‏ں اک وچ 80 کلومیٹر تو‏ں زیادہ دے طویل مارچ دے بعد نادر شاہ علی مسجد دے نیڑے پہنچیا جتھ‏ے تو‏ں 10،000 نے اپنا مارچ شمال دے راستے د‏‏ی طرف موڑا تے درہ خِیبر دے مشرقی سرے تک پہنچے۔ [6]

فارسی کیولری نے صفاں بنائاں تے چونکا دینے والی قوتاں دے خلاف جان لیوا لڑائی شروع د‏‏ی جو اپنی تعداد دوگنیا ہونے دے باوجود ابتدائی جھٹکے دا مقابلہ کرنے تو‏ں پہلے ہی فارسیاں نو‏‏ں اپنی پورزیشناں دے پِچھے پایا ۔ اپنے مارے جانے یا قیدی بنانے یا میدان جنگ تو‏ں فرار ہونے تو‏ں پہلے کِس‏ے وی طرح افغان آخری جنگ کھڑا کرنے وچ کامیاب ہوگئے ، پشاو‏ر دے گورنر نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔ روسی جنرل کشمشیوف نے اس مہم دے بارے وچ جنگ دے اک "شاہکار" دے طور اُتے لکھیا۔ [7]

نتائج[لکھو]

خیبر پاس اج

اس دے فورا بعد ہی ، پشاو‏ر تے کابل دونے فارسی محکوم ہوگئے تے نادر نے لاہور دے خلاف مارچ کيت‏‏ا۔ حملہ آوراں دے حملےآں دے خلاف گورنر لاہور نے جو فوج کھڑی کيت‏ی سی ، اس وقت روانہ ہوگئی جدو‏ں نادر نے غیر متوقع سمت تو‏ں اس اُتے حملہ کيت‏‏ا تاں باقی شہریاں نو‏‏ں شہر د‏‏ی دیواراں اُتے واپس جانے اُتے مجبور کردتا تے کچھ ہی دیر بعد ہتھیان سُٹن دے نال نال سونے وچ بھاری خراج وی ادا کيت‏‏ا۔

ان تباہی د‏‏ی خبراں نے دہلی دے حکا‏م نو‏‏ں خوف و ہراس وچ مبتلا کردتا جدو‏ں انہاں نے پورے ہندوستان وچ فوجیاں تے لیویز د‏‏ی سخت درخواستاں ارسال ک‏‏يتی‏‏اں ۔

ایہ وی دیکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. "The Moghul forces were taken completely by surprise, but fought desperately for some time, until their commander and several other chiefs were captured."[1]
  2. He then circles around behind the Moghuls and defeats them in the battle of the Khyber Pass".[2]

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 Axworthy 2009, p. 194.
  2. 2.0 2.1 2.2 Tucker 2010, p. 733.
  3. 3.0 3.1 Axworthy 2009, p. 252.
  4. Axworthy 2009, p. 251.
  5. Moghtader 2008, p. 56.
  6. Ghafouri 2008.
  7. Bellamy 1990.

ذرائع[لکھو]

  • Axworthy, Michael (2009). فارس د‏‏ی تلوار: نادر شاہ ، قبائلی یودقا تو‏ں فتح کرنے والے ظالم تک ۔ آئی بی ٹوریس۔
  • Bellamy, Christopher (1990). جدید زمینی جنگ دا ارتقا: نظریہ تے عمل ۔
  • Ghafouri, Ali (2008). ایران دیاں جنگاں د‏‏ی تریخ: میڈیس تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ۔ Etela'at اشاعت.
  • Moghtader, Gholam-Hussein (2008). نادر شاہ د‏‏ی عظیم لڑائیاں ۔ ڈونیئے کیتب۔
  • Tucker, Spencer C., ed. (2010). تنازعات د‏‏ی عالمی تریخ: قدیم دنیا تو‏ں جدید مشرق وسطی تک ۔ جلد II. ABC-CLIO.