دیگھ نکائے

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

تریپٹک

    ونیہ پٹک    
   
                                       
ست وبھنگ کھندھک پروار
               
   
    ست پٹک    
   
                                                      
دیگھ نکائے مججھم نکائے سنیت نکائے
                     
   
   
                                                                     
انگتر
نکائے
کھدک
نکائے
                           
   
    ابھدھم پٹک    
   
                                                           
دھنسنں وبھنں دھانکں
پگں
کنوں یمک پٹھان
                       
   
         


دیگھ نکائے ( سنسکرت : دیرگھ نکائے ) بدھ مت دے گرنتھ تریپٹک دے ست پٹک دا پہلاں نکائے اے ۔ دیگھ نکائے وچ کل 34 ستّ نیم اے ۔ ایہہ لمبے سوتراں دا مجموعہ اے ۔ اس سوتراں دے سروپ لمی ( لمبا ) ہن اس لئی اس نکائے نوں دیگھنکائے ( پالِی دیگھ = لمی ) کیہا گیا اے [1]


جان پہچان[لکھو]

دیگھ نکائے تن وگاں( طبقےآں ) وچ ونڈی اے -

  1. ۔ سیلکدھوگّ ،
  2. ۔ مہاوگّ ، اتے
  3. ۔ پاتھکوگّ ۔

پہلاں وگّ وچ 13 سکت ہن ، دوجے وچ 10 ہن اتے تیسرے وچ 11 ۔ اس پرکار اس نکائے وچ کل 34 ستّ ہن ۔ پہلاں وگّ دا مکھ موضوع شیل اے ۔ اسلئی اسدا نام سیلکھندھوگّ رکھیا گیا اے ۔ دوجے وگّ وچ مہاپرنبان ، مہاستیپٹھان جویں وڈے وڈے ستّ سنگرہیت ہن ۔ اسلئی اسدا نام مہاوگّ رکھیا گیا اے ۔ تیسرے وگّ دا نامکرن اسدے پہلاں ستّ دے مطابق ہویا اے ۔

مہاتما بدھ نے نروان حصول لئی مدھ رستہ دا اپدیش دتا اے ۔ ایہہ اشٹانگک رستہ اے ۔ اسوچ شیل ، سمادھی اتے پرگیا دا سماویش اے اسلئی کئی ستھاناں اتے انھاننے آریارستہ دا اپدیش شیل ، سمادھی اتے پرگیا دے روپ وچ ہی دتا اے ۔ دیگھنکائے دے کئی ستوں ولوں وی ایہہ گل واضع ہو جاندی اے ۔

برہمجال ستّ وچ اس ویلے پرچلت 62 درشٹیاں یعنی فلسفی متوادوں دا پھیلیا ذکر اے ۔ ہور کئی اک ستوں وچ وی اوہناں دا ذکر مختصر وچ آیا اے ۔ بدھ دے ہم عصر چھ : تیرتھنکراں دے سدھانتوں دا چرچہ سامنننجپھل ستّ وچ آیا اے ۔ اوہناں تیرتھنکراں وچ بھگوان مہاویر وی سن ۔ ایہناں دے نروان اتے ششیوں وچ دھرم متعلق اختلاف دی چرچہ پاسادک اتے سنگیتیپریائے ستوں وچ آئی اے ۔ اس ویلے بھارت وچ پرچلت کئی مذہبی سمپرداؤں وچ اوکھا تپسیا دا مشق دیانتداری دا اک پرمکھ انگ سی ۔ بھگوان بدھ اس میتھڈ دے حامی نہیں سن ۔ کسپسیہناد اتے ادبرکسیہناد آدی ستوں وچ انھانتپسیاوانئتے تتسمبندھی بھگوان دے وچاراں اتے پرکاش پیندا اے ۔

پشبلِی ولوں یگّ کرنا اس ویلے پرچلت کرمکانڈ دا اک خاص انگ رہا اے ۔ کوٹدنت ستّ وچ انھاننے اہنساتمک یگیانشٹھان دا اپدیش دتا اے ۔

بدھ ویلے دے بھارتی سماج چترورنی انتظام اتے واقع سی ۔ بھگوان بدھ پیدا ہونا اچّ نیچ دے وی وڈے ورتکنیک سن ۔ چال چلن نوں ہی اسدی کسوٹی منندے سن ۔ جاتیواد دا وویچن ترپٹک دے کئی ستھاناں اتے آیا اے ۔ دیگھنکائے دے امبٹھّ سوگدنڈ اتے اگمّ ستوں وچ وی اس موضوع دی چرچہ اتے تتسمبندھی بدھ دے وچار آئے ہن ۔

کجھ لوک ردھِ حصول نوں مذہبی دیانتداری دا ہدف منندے سن ۔ سادھنے دے نمن سطراں اتے ردھیاں حاصل ہندیاں ہن ۔ جو سادھک اوہناں وچ آسکت ہو جاندے ہن ، اوہناں دا پتن اوشئمبھاوی اے ۔ اسلئی بھگوان نے اپنے ششیوں نوں ردھمظاہرہ کرنا نئمت : منا کیتا ۔ انھاننے دسیا کہ دیانتداری ولوں شترقی حاصل کرنا اتے دوسریاں نوں اس رستہ دا فلسفہ قرانا ہی سبھتوں بہت چمتکار اے ۔ اس موضوع دی چرچہ مہالِ اتے کیوٹّ ستاں وچ آئی اے ۔

بودھی پرمپرا کہانی دے مطابق گوتم بدھ دے سابق چھ بدھ اتے ہوئے سن ۔ اوہناں دے نام اس پرکار ہن : وپسی ، سکھی ، ویسبھو ، ککسندھ ، کوناگمن اتے کسپ ۔ مہاپدان ستّ وچ ایہناں دی جیونیاں دا ذکر اے ۔ ایہہ ذکر پرانے کہانیاں دے ڈھنگ اتے اے اتے گوتم بدھ دیاں جیون واقعات تے مشتمل اے ۔ پہلاں چار نکاؤں وچ اس چھ : بدھاں دا ہی چرچہ آیا اے ۔ لیکن کھدک نکائے دے مطابق بدھبنس وچ 28 بدھاں دا چرچہ اے ۔ لکھن ستّ وچ 32 مہانپرکھ لچھناں دا ٹیکا اے ۔ اس ستّ وچ ایہہ وی دسیا گیا اے کہ کس کس کامیاب کرماں دے فلسروپ ایہہ لچھن حاصل ہندے ہن ۔

چکرورتی راجا دی سوچ اتی پرانے اے ۔ مہاسدسن اتے چکوتیسیہناد ستوں وچ چکرورتی راجا دا جیونامورت موجود کیتا گیا اے ۔ مہاسدسن ستّ وچ ورنت چکرورتی راجا بودھستو ہی سن ۔

جنوسبھ ، مہاگووند ، مہاسمئے ، سوکپنہ اتے آٹاناٹء ستوں وچ دیوترپن دا چرچہ آیا اے ۔ پہلاں ستّ دے مطابق بمبسار راجا موت دے بعد جنوسبھ نامک دیوتا ہوکے پیدا ہویا ۔ دوجے ستّ دے مطابق اندر ، برہما آدی دیوگن بھگوان دے کول ظاہر ہو ترسن دا گنگان کردے ہن ۔ تیسرے ستّ وچ کئی دیوترپن دے نعماں اتے واسستھانوں دی لمی تالکا دتی گئی اے ۔ چوتھے ستّ دے مطابق اندر بھگوان دے کول آکے پرشن پچھدا اے اتے بھگوان اوہناں دا جواب دندے ہن ۔ پنجواں ستّ اک پرتران اے ، جسدے ودھائک دیوتا ہن ۔ ایہہ ستّ مہایان یگ وچ رچت دھارنیاں دی یاد دواؤندا اے ۔

سنگیتیپریائے ستّ وچ کرمش : اک ولوں لے کے دس تک دھرمپریایوں دا ورگیکرن کیتا گیا اے ۔ روحانی جیون وچ اس دھرمپریایوں دا اہمیت دستر ستّ وچ دسیا گیا اے ۔ ایہہ دوناں ستّ ہور نکاؤں اتے ستوں دے مطابق دھرم پریائے متعلق ورگیکرنوں دے بنیاد سوروپ ہن ۔

انج تاں ہر ستّ دا اپنا اہمیت اے ، لیکن نچے لکھے ستوں دا خاص اہمیت اے - برہمجال ، سامنترپھل ، مہاپرنبوان ، مہاندان اتے سنگالاختلاف ۔ برہمجال ستّ وچ باہٹھ متوادوں دا ٹیکا اے ۔ سامننجپھل وچ شیل ، سمادھی اتے پرگیا ولوں یکت بتکنیک سادھنامیتھڈ دا ٹیکا اے ۔ ستیپٹھان وچ چار سمرتیپرستھانوں دا ٹیکا اے ، جنہاں دا کہ بتکنیک یوگ وچ اہم ستھان اے ۔ چار سمرتیپرستھان اس پرکار ہن - کامانپشئنا ، ویدنانپشئنا ، چتانپشئنا اتے دھرمانپشئنا ۔ دھرمانپشئنا وچ نیطبقہ ، سنکدھ ، آسرا بودھیانگ اتے چار آریا سچوں دا ٹیکا آیا اے ۔ مہاپرنوبان ستّ وچ بھگوان دی آخری چارکا دا ذکر آیا اے ۔ اس چارکا وچ بھگوان نے 37 بودھپکشیئے دھرماں دی مشق اتے زور دتا اے ۔ اس ستّ وچ مگدھ نریش اجاتشترُ اتے وجیاں دے وچ دی تناتنی دا وی چرچہ آیا اے ۔ مہپرنروان دے بعد بھگوان دے سریر دا داہسنسکار ، استھیاں دا وبھاجن اتے اوہناں اوتے ستوپاں دا اساری اتادِی گلاں دی چرچہ وی اس ستّ وچ آئی اے ۔ مہاندان وچ پرتیپتئسمتپاد دا ٹیکا اے ، جو بتکنیک دھرم اتے فلسفہ دا اہم اصول اے ۔ سنگالاختلاف ستّ وچ گرہستھدھرم نردشٹ اے ۔

ایہ وی ویکھو[لکھو]

ُ*بدھ مت دیاں کتاباں

باہرلے جوڑ[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. पृष्ठ ९, पुस्तकः बुद्धवचन त्रिपिटकया न्हापांगु निकाय ग्रन्थ दीघनिकाय, वीरपूर्ण स्मृति ग्रन्थमाला भाग-३, अनुवादक: दुण्डबहादुर बज्राचार्य, भाषा: नेपालभाषा, मुद्रकः नेपाल प्रेस