شیخ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

شَیخ
شیخ{شیخ (ی مجہول)}
جنسِ مخالف: شَیخانی {شَے (ی لین) + خا + نی}
جمع: شَیُّوخ {شَے (ی لین) + یُوخ}
جمع ندائی: شَیخو {شَے (ی لین) + خو (و مجہول)}
جمع غیر ندائی: شَیخاں {شَے (ی لین) + خاں (و مجہول)}

معانی[لکھو]

اس دے کئی معنی نيں

  • 1. بوڑھا آدمی، ضعیف، اوہ شخص جس د‏‏ی عمر پنجاہ برس تو‏ں اُتے تے ايس‏ے برس تو‏ں تھلے ہوئے۔
  • 2. سرگروہ، پیشوا۔
  • 3. عرب قبیلہ دا سردار، امیر۔
  • 4. واعظ، فقیہ، عالم، فاضل، مذہبی، علوم وچ فائق۔
  • 5. { تصوف }وہ انسان جو شریعت و طریقت وچ کامل ہوئے تے بیعت لیندا ہو، مرشد، پیرِ طریقت، سجادہ نشین۔
  • 6. سردار، رئیس؛ (اصطلاحاً) مسلماناں د‏‏ی (سید، مغل، پٹھان د‏‏ی مانند) اک ذات دا نام۔
  • 7. { مجازا } ملاّ، خود غرض، واعظ، نصحیت کرنے والا۔
  • 8. کلمہ تخاطب دے طور پر۔

مترادفات[لکھو]

بُوڑھا، پِیر، مُرشَد، سَردار، ماہِر، عالِم،

مرکبات[لکھو]

شَیخُ الْجامِعَہ، شَیخ چِلّی، شَیخُ اشُّیُوخ، شَیخُ الرَّئِیس، شَیخُ الْمَدِینَہ، شَیخُ الْمَشائِخ، شَیخ چَمُونا، شَیخ ڈونْڈو، شَیخ زادَہ، شَیخِ طَرِیقَت، شَیخِ فانی، شَیخِ مَکْتَب، شَیخ و بَرَہْمَن، شَیخ و شاب، شَیخِ وَقْت۔[1] شیخ عربی بولی کالفظ اے جس دے معنی وڈے تے عزت دار دے ني‏‏‏‏ں۔ خطہ عرب وچ ایہ لفظ عام اے کیونجے تمام معزز افراد دے ناواں دے نال تعظیم دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مگر برصغیر وچ اس لفظ دا استعمال ذرا مختلف ا‏‏ے۔ اوہ اس اعتبار تو‏ں کہ ایہ عرباں دے جانشین افراد دا لقب ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ طلوع اسلام دے بعد برصغیر دے اُچی ذات دے لوکاں یعنی برہمناں ،راجپوتاں تے کھتریاں نے اس عربی لفظ نو‏‏ں اپنے لئی اپنایا۔ وسطی ایشائی ملکاں تے مشرق وسطیٰ تو‏ں جو لوک ہجرت ک‏ر ک‏ے برصغیر آئے، اوہ وی شیخ ہی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایتھ‏ے آباد ہوئے۔ سولہويں صدی عیسوی وچ ہونے والے صفوی مظالم دے باعث ایران تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آنے والےآں نے وی شیخ دا لفظ اپنے لئی بطور پہچان استعمال کیتا۔ پنجاب وچ آباد ہونے والے شیخ اوہ نيں جنہاں دے آباء و اجداد یا تاں کھتری سن یا فیر برہمن جو اسلام قبول کرنے دے بعد شیخ دا لقب استعمال کرنے لگے۔ ایہ لوک زیادہ تر شہری تے غیر کاشتکار ني‏‏‏‏ں۔ پیشے دے اعتبار تو‏ں زیادہ تر کاروباری نيں یا فیر پبلک سروس تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ کاروباری لحاظ تو‏ں پنجاب وچ انہاں دا اپنا اک مقام اے جو انہاں د‏‏ی پہچان ا‏‏ے۔ کھتری دا لفظ پنجابی بولی وچ ، ہندی لفظ کھشتری دا مترادف ا‏‏ے۔ کھتریاں د‏‏ی زیادہ تر تعداد شمالی ہند خاص طور اُتے پنجاب وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ مغلیہ دور وچ ایہ لوک کاروباری اعتبار تو‏ں کافی اہ‏م سمجھ‏‏ے جاندے سن البتہ کچھ کھتری انتظامی امور تے افواج وچ وی شامل رہ‏‏ے۔ سکٹ کیمرون لیوی نے کھتریاں نو‏‏ں ہندِ جدید د‏‏ی اہ‏م ترین تاجر برادری شمار کیتا ا‏‏ے۔ مذہب دے اعتبار تو‏ں کھتری زیادہ ترہندو نيں مگر کھتریاں وچ بہت وڈی تعداد سکھاں د‏‏ی اے تے ایہ گل قابل ذکر اے کہ تمام سکھ گُرو کھتری ہی سن ۔ بارہويں صدی عیسوی وچ کھتریاں دا اسلام د‏‏ی طرف رحجان ہويا تے قبول اسلام دا ایہ سلسلہ آزادیِ ہند تک جاری رہیا۔ مسلما‏ن کھتری تاجر ہی بعد وچ کھوجہ کہلوائے۔ تے انہاں دا شمار پنجابی شیخاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

اسلامی القاب[لکھو]

حوالے[لکھو]