فنکشنل گروپ

نامیاتی کیمیاء وچ فنکشنل گروپ تو‏ں مراد چند مخصوص ایٹم یا انہاں دے درمیانی بندھن (bond) ہُندے نيں جو اس مولیکیول دے کیمیائی تعاملات د‏‏ی وجہ بندے نيں۔ انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں مولیکول دا ناں رکھنا وی آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
نامیاتی کیمیاء دے تمام مرکبات وچ کاربن لازمی موجود ہُندا ا‏‏ے۔

چند عام فنکشنل گروہان

ایتھ‏ے چند عام فنکشنل گروہان د‏‏یاں مثالاں دتیاں گئیاں نيں۔ R تے 'R تو‏ں مراد ہائیڈروجن یا ہائیڈروکاربن دے ہور ایٹم یا ایٹماں دا مجموعہ نيں۔

ہائیڈروکاربن

ایہ اوہ مرکبات ہُندے نيں جنہاں وچ صرف ہائیڈروجن تے کاربن دے ایٹم موجود ہُندے نيں۔ میتھین وچ صرف اک کاربن ایٹم ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سارے ہائیڈروکاربن وچ دو یا زیادہ کاربن دے ایٹم ہُندے نيں ۔

• جدو‏ں سارے کاربن دے ایٹم سنگل بونڈ (یعنی C–C) تو‏ں جڑے ہُندے نيں تاں انہاں مرکبات نو‏‏ں alkanes کہندے نيں۔ انہاں وچ کوئی دہرا یا تہرا بونڈ نئيں ہُندا۔
• جدو‏ں کوئی وی دو کاربن دے ایٹم ڈبل بونڈ (یعنی C=C)سے جڑے ہُندے نيں تاں انہاں مرکبات نو‏‏ں alkenes کہندے نيں۔ انہاں وچ اک یا کئی ڈبل بونڈ دے علاوہ اک یا کئی سنگل بونڈ وی ہوئے سکدے نيں۔
• جدو‏ں کوئی وی دو کاربن دے ایٹم ٹرپل بونڈ (یعنی C≡C) تو‏ں جڑے ہُندے نيں تاں انہاں مرکبات نو‏‏ں alkynes کہندے نيں۔ انہاں وچ اک یا کئی ٹرپل بونڈ دے علاوہ اک یا کئی سنگل تے ڈبل بونڈ وی ہوئے سکدے نيں۔

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
الکین	Alkyl	R2C-CR2		alkyl-	-ane	Ethane
الکی ن	Alkenyl	R2C=CR2		alkenyl-	-ene	Ethylene (Ethene)
الکائین	الکائین	RC≡CR'		alkynyl-	-yne	سرکین (Ethyne)
بنزین	Phenyl	RC6H5 RPh		phenyl-	-benzene	Cumene (2-phenylpropane)
ٹالواین	Benzyl	RCH2C6H5 RBn		benzyl-	1-(substituent)toluene	Benzyl bromide (α-Bromotoluene)

ہیلوجن اُتے مشتمل گروپ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
ہیلو الکین	halo	RX		halo-	alkyl halide	Chloroethane (Ethyl chloride)
fluoroalkane	فلورین	RF		fluoro-	alkyl fluoride	Fluoromethane (Methyl fluoride)
chloroalkane	کلورین	RCl		chloro-	alkyl chloride	Chloromethane (Methyl chloride)
bromoalkane	برومین	RBr		bromo-	alkyl bromide	Bromomethane (Methyl bromide)
iodoalkane	iodo	RI		iodo-	alkyl iodide	Iodomethane (Methyl iodide)

آکسیجن اُتے مشتمل گروپ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
الکحل	Hydroxyl	ROH		hydroxy-	-ol	Methanol
Ketone	Carbonyl	RCOR'		-oyl- (-COR') or oxo- (=O)	-one	Butanone (Methyl ethyl ketone)
Aldehyde	Aldehyde	RCHO		formyl- (-COH) or oxo- (=O)	-al	Acetaldehyde (Ethanal)
Acyl halide	Haloformyl	RCOX		carbonofluoridoyl- carbonochloridoyl- carbonobromidoyl- carbonoiodidoyl-	-oyl halide	Acetyl chloride (Ethanoyl chloride)
Carbonate	Carbonate ester	ROCOOR		(alkoxycarbonyl)oxy-	alkyl carbonate	Triphosgene (bis(trichloromethyl) carbonate)
Carboxylate	Carboxylate	RCOO−		carboxy-	-oate	Sodium acetate (Sodium ethanoate)
Carboxylic acid	Carboxyl	RCOOH		carboxy-	-oic acid	ایسیٹک ایسڈ (Ethanoic acid)
اسٹر	اسٹر	RCOOR'		alkanoyloxy- or alkoxycarbonyl	alkyl alkanoate	Ethyl butyrate (Ethyl butanoate)
Methoxy	Methoxy	ROCH3		methoxy-
Hydroperoxide	Hydroperoxy	ROOH		hydroperoxy-	alkyl hydroperoxide	Methyl ethyl ketone peroxide
Peroxide	Peroxy	ROOR		peroxy-	alkyl peroxide	Di-tert-butyl peroxide
Ether	Ether	ROR'		alkoxy-	alkyl ether	Diethyl ether (Ethoxyethane)
Hemiacetal	Hemiacetal	RCH(OR')(OH)		alkoxy -ol	-al alkyl hemiacetal
Hemiketal	Hemiketal	RC(ORʺ)(OH)R'		alkoxy -ol	-one alkyl hemiketal
Acetal	Acetal	RCH(OR')(OR")		dialkoxy-	-al dialkyl acetal
Ketal (or Acetal)	Ketal (or Acetal)	RC(ORʺ)(OR‴)R'		dialkoxy-	-one dialkyl ketal
Orthoester	Orthoester	RC(OR')(ORʺ)(OR‴)		trialkoxy-
Orthocarbonate ester	Orthocarbonate ester	C(OR)(OR')(ORʺ)(OR″)		tetralkoxy-	tetraalkyl orthocarbonate

نائٹروجن اُتے مشتمل گروپ

نائیٹروجن دے اکثر نامیاتی مرکبات وچ کاربن آکسیجن بونڈ (C=O) وی ہُندا اے مثلاً ایمائیڈ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
Amide	Carboxamide	RCONR2		carboxamido- or carbamoyl-	-amide	Acetamide (Ethanamide)
Amines	Primary amine	RNH2		amino-	-amine	Methylamine (Methanamine)
	Secondary amine	R2NH		amino-	-amine	Dimethylamine
	Tertiary amine	R3N		amino-	-amine	Trimethylamine
	4° ammonium ion	R4N+		ammonio-	-ammonium	Choline
Imine	Primary ketimine	RC(=NH)R'		imino-	-imine
	Secondary ketimine	RC(=NR)R'		imino-	-imine
	Primary aldimine	RC(=NH)H		imino-	-imine	Ethanimine
	Secondary aldimine	RC(=NR')H		imino-	-imine
Imide	Imide	(RCO)2NR'		imido-	-imide	Succinimide (Pyrrolidine-2,5-dione)
Azide	Azide	RN3		azido-	alkyl azide	Phenyl azide (Azidobenzene)
Azo compound	Azo (Diimide)	RN2R'		azo-	-diazene	Methyl orange (p-dimethylamino-azobenzenesulfonic acid)
Cyanates	Cyanate	ROCN		cyanato-	alkyl cyanate	Methyl cyanate
	Isocyanate	RNCO		isocyanato-	alkyl isocyanate	Methyl isocyanate
Nitrate	Nitrate	RONO2		nitrooxy-, nitroxy-	alkyl nitrate	Amyl nitrate (1-nitrooxypentane)
Nitrile	Nitrile	RCN		cyano-	alkanenitrile alkyl cyanide	Benzonitrile (Phenyl cyanide)
	Isonitrile	RNC		isocyano-	alkaneisonitrile alkyl isocyanide	Methyl isocyanide
Nitrite	Nitrosooxy	RONO		nitrosooxy-	alkyl nitrite	امل نائٹرائٹ (3-methyl-1-nitrosooxybutane)
Nitro compound	Nitro	RNO2		nitro-		Nitromethane
Nitroso compound	Nitroso	RNO		nitroso- (Nitrosyl-)		Nitrosobenzene
Pyridine	Pyridine	RC5H4N		4-pyridyl (pyridin-4-yl) 3-pyridyl (pyridin-3-yl) 2-pyridyl (pyridin-2-yl)	-pyridine	نکوٹین

گندھک اُتے مشتمل گروپ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
Thiol	Sulfhydryl	RSH		sulfanyl- (-SH)	-thiol	Ethanethiol
Sulfide (Thioether)	Sulfide	RSR'		substituent sulfanyl- (-SR')	di(substituent) sulfide	(Methylsulfanyl)methane (سابقہ) or Dimethyl sulfide (لاحقہ)
Disulfide	Disulfide	RSSR'		substituent disulfanyl- (-SSR')	di(substituent) disulfide	(Methyldisulfanyl)methane (سابقہ) or Dimethyl disulfide (لاحقہ)
Sulfoxide	Sulfinyl	RSOR'		-sulfinyl- (-SOR')	di(substituent) sulfoxide	(Methanesulfinyl)methane (سابقہ) or Dimethyl sulfoxide (لاحقہ)
Sulfone	Sulfonyl	RSO2R'		-sulfonyl- (-SO2R')	di(substituent) sulfone	(Methanesulfonyl)methane (سابقہ) or Dimethyl sulfone (لاحقہ)
Sulfinic acid	Sulfino	RSO2H		sulfino- (-SO2H)	-sulfinic acid	2-Aminoethanesulfinic acid
Sulfonic acid	Sulfo	RSO3H		sulfo- (-SO3H)	-sulfonic acid	Benzenesulfonic acid
Thiocyanate	Thiocyanate	RSCN		thiocyanato- (-SCN)	substituent thiocyanate	Phenyl thiocyanate
	Isothiocyanate	RNCS		isothiocyanato- (-NCS)	substituent isothiocyanate	Allyl isothiocyanate
Thione	Carbonothioyl	RCSR'		-thioyl- (-CSR') or sulfanylidene- (=S)	-thione	Diphenylmethanethione (Thiobenzophenone)
Thial	Carbonothioyl	RCSH		methanethioyl- (-CSH) or sulfanylidene- (=S)	-thial

فاسفورس اُتے مشتمل گروپ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
Phosphine (Phosphane)	Phosphino	R3P		phosphanyl-	-phosphane	Methylpropylphosphane
Phosphonic acid	Phosphono	RP(=O)(OH)2		phosphono-	substituent phosphonic acid	Benzylphosphonic acid
Phosphate	Phosphate	ROP(=O)(OH)2		phosphonooxy- or O-phosphono- (phospho-)	substituent phosphate	Glyceraldehyde 3-phosphate (لاحقہ)
						O-Phosphonocholine (سابقہ) (Phosphocholine)
Phosphodiester	Phosphate	HOPO(OR)2		[(alkoxy)hydroxyphosphoryl]oxy- or O-[(alkoxy)hydroxyphosphoryl]-	di(substituent) hydrogen phosphate or phosphoric acid di(substituent) ester	ڈی این اے
						O‑[(2‑Guanidinoethoxy)hydroxyphosphoryl]‑l‑serine (سابقہ) (Lombricine)

بورون اُتے مشتمل گروپ

کیمیائی نام	گروپ	فارمولا	بناوٹ دا فارمولا	سابقہ	لاحقہ	مثال
Boronic acid	Borono	RB(OH)2		Borono-	substituent boronic acid	Bortezomib ([(1R)-3-methyl-1-({(2S)-3-phenyl-2-[(pyrazin-2-ylcarbonyl)amino]propanoyl}amino)butyl]boronic acid)
Boronic ester	Boronate	RB(OR)2		O-[bis(alkoxy)alkylboronyl]-	substituent boronic acid di(substituent) ester
Borinic acid	Borino	R2BOH		Hydroxyborino-	di(substituent) borinic acid
Borinic ester	Borinate	R2BOR		O-[alkoxydialkylboronyl]-	di(substituent) borinic acid substituent ester

بیرونی ربط

• IUPAC Blue Book (organic nomenclature)
• IUPAC ligand abbreviations (pdf)
• _chemical_formula_moiety in CIF dictionary
• Functional group synthesis from organic-reaction.com