فونیقی لپی

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
فونیقی حروف تہجی
Phoenician alphabet.svg
قِسم ابجد
زباناں فونیقی
مدّتِ وقت اندازاً 1200–150 ق م [1]
بنیادی نظام
مصری تصویری اکھر [2]
Child systems پالیؤ عبرانی لپی(عبرانی لپی)
آرامی لپی
یونانی لپی
?Libyco-Berber
?Paleohispanic scripts
متعلقہ نظام دکھنی عربی حروف
آیزو 15924 Phnx, 115
سمت دائیں سے بائیں طرف
عرفِ یکرمز Phoenician
Unicode range U+10900–U+1091F
نوٹ: اس صفحہ پر بین الاقوامی اصواتی ابجدیہ صوتی علامات شامل ہو سکتی ہیں۔

فونیشیائی لپی جاں فونیقی لپیدنیا دی سبھ توں پرانی حروف تہجی ہے جس نوں پڑھیا گیا ہووے۔ اس وچّ 22 اکھر ہن اتے ایہہ سارے ہی وئنجن(صحیح حروف) ہن، اس لئی اسنوں ابجد کیہا جاندا ہے۔[3] بعد وچّ اس دے کجھ روپاں وچّ کجھ سوَر آوازاں (واول) دے لئی کجھ وئنجناں دی ہی ورتوں کیتی جاندی سی۔ اس دی ورتوں فونیقی رہتل وچّ فونیشیائی بولی(فونیقی بولی) لکھن لئی کیتی جاندی سی جو کہ اک شمالی سامی بولی سی۔

فونیقی حروف مصری تصویری اکھراں[4] توں ڈویلپ ہوئے اتے سبھ توں زیادہ ورتی جان والی لپی بن گئی۔ فونیقی وپاریاں دے صدقہ بحیرہ روم دے نیڑے-تیڑے دے سبھیاچاراں دا انگ بن گئی۔ پالیؤ عبرانی لپی سدھے طور اتے فونیقی لپی توں ڈیولپ ہوئی ہے۔ موجودہ عربی حروف تہجی دی مان آرامی لپی وی فونیقی لپی توں ہی ڈیولپ ہوئی ہے۔ اجوکی عبرانی لپی وی آرامی لپی دا ہی روپ ہے۔ یونانی لپی (اتے استوں ڈیولپ ہوئیاں لاطینی، سریلک، اتے کوپٹک لپیاں) وی فونیقی لپی توں ڈویلپ ہوئی ہے۔

ایہہ اکھر مول روپ وچّ اک خاص قسم دے پین نال لکھے جاندے سن جس کر کے ایہناں وچّ گولائی نہیں سی اتے بعد دے سمیاں وچّ ہی اس دے اکھراں وچّ گولائی دکھدی ہے۔ پھونیشیائی عامَ طور اتے سجے توں کھبے لکھی جاندی سی پر کجھ اجہیاں لکھتاں وی ملدیاں ہن جہناں وچّ لکھت دو-طرفہ ہے۔

اکھر[لکھو]

اکھر یونیکوڈ ناں[5] مطلب قونیٹک ہیٹھلیاں لپیاں وچّ ایہی اکھر
عبرانی سیریائی عربی دکھنی عربی کعز یونانی لاطینی سریلک
Aleph 𐤀 ʾālep ox (also measuring tool dividers) ʾ [ʔ] א ܐ Aleph Αα Aa Аа
Beth 𐤁 bēt house b [b] ב ܒ bet Ββ Bb Бб, Вв
Gimel 𐤂 گمیل camel g [ɡ] ג ܓ Gimel Γγ Cc, Gg Гг, Ґґ
Daleth 𐤃 dālet door d [d] ד ܕ د Dalet Δδ Dd Дд
He 𐤄 ہے window h [h] ה ܗ ه He (letter) Εε Ee Ее, Єє, Ээ
Waw 𐤅 واؤ hook w [w] ו ܘ Waw (letter) (Ϝϝ), Υυ Ff, Uu, Vv, Yy, Ww (Ѵѵ), Уу, Ўў
Zayin 𐤆 زائن weapon z [z] ז ܙ , ذ Zayin Ζζ Zz Жж, Зз
Heth 𐤇 ḥēt wall, courtyard [ħ] ח ܚ ح, خ Heth, Ḫāʾ , Ηη Hh Ии, Йй
Teth 𐤈 ṭēt wheel [] ט ܛ ط, ظ Teth Θθ (Ѳѳ)
Yodh 𐤉 yōd hand y [j] י ܝ ي Yodh Ιι Ii, Jj Іі, Її, Јј
Kaph 𐤊 کاف palm (of a hand) k [k] כך ܟ Kaph Κκ Kk Кк
Lamedh 𐤋 lāmed goad l [l] ל ܠ Lamedh Λλ Ll Лл
Mem 𐤌 میم water m [m] מם ܡ میم Μμ Mm Мм
Nun 𐤍 نون snake n [n] נן ܢ نون Νν Nn Нн
Samekh 𐤎 ṣāmek support s [s] ס ܣ, ܤ Sat (letter) Ξξ, poss. Χχ poss. Xx (Ѯѯ), poss. Хх
Ayin 𐤏 ʿayin eye ʿ [ʕ] ע ܥ ع, غ Ayin Οο, Ωω Oo Оо
Pe 𐤐 پے mouth p [p] פף ܦ ف پے (اکھر) Ππ Pp Пп
Sadek 𐤑 صاد hunt [] צץ ܨ ص, ض صاد (اکھر) , ጰ, ፀ (Ϻϻ) Цц, Чч, Џџ
Qoph 𐤒 قاف needle head q [q] ק ܩ قاف (Ϙϙ), poss. Φφ, Ψψ Qq (Ҁҁ)
Res 𐤓 ریش head r [r] ר ܪ ریش Ρρ Rr Рр
Sin 𐤔 شین tooth š [ʃ] ש ܫ ش, س شین (اکھر) Σσς Ss Сс, Шш, Щщ
Taw 𐤕 تاؤ mark t [t] ת ܬ ت, ث Taw , ፐ (?) Ττ Tt Тт
ہونٹھی Alveolar Palatal Velar Uvular Pharyngeal Glottal
Plain Emphatic
ناسکی m n
ڈکویں Voiceless p t k q ʔ
Voiced b d ɡ
Fricative Voiceless s ʃ ħ h
Voiced z ʕ
Trill r
Approximant l j w

حوالے[لکھو]

  1. Earliest attestation in the Bronze Age collapse period, classical form from about 1050 BC; gradually died out during the Hellenistic period as its evolved forms replaced it; obsolete with the destruction of Carthage in 149 BC.
  2. Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.
  3. Fischer, Steven Roger (2004).
  4. Michael C. Howard (2012).
  5. after Fischer, Steven R. (2001). A History of Writing. London: Reaction Books, 126. 

باہری جوڑ[لکھو]