فیصد معاہدہ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
فائل:Percentages agreement2.jpg
چرچل دے اسٹالن دے نال اپنے خفیہ معاہدے د‏‏ی کاپی [۱]

فیصد معاہدہ برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل تے سوویت رہنما جوزف اسٹالن دے درمیان اکتوبر 1944 وچ ماسکو د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران اک خفیہ غیر رسمی معاہدہ سی۔ اس نے مشرقی یوروپی ملکاں اُتے قابو پانے دے فیصد نو‏‏ں تقسیم کیتا تے انہاں نو‏ں اثر و رسوخ دے شعبےآں وچ تقسیم کیتا۔ فرینکلن روزویلٹ تو‏ں عارضی طور اُتے مشورہ کیتا گیا سی تے معاہدے اُتے اتفاق کیتا گیا سی۔ [۲] معاہدے دے مندرجات نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1953 وچ چرچل نے اپنی یادداشت دے آخری حجم وچ عام کیتا سی۔ امریکی سفیر ایورل ہیرمین ، جو انہاں ملاقاتاں وچ روزویلٹ د‏‏ی نمائندگی کرنے والے سن ، نو‏‏ں اس بحث تو‏ں خارج کردتا گیا سی۔ [۳][۴]

چرچل د‏‏ی بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی[سودھو]

دوسری جنگ عظیم دے دوران ونسٹن چرچل نو‏‏ں دل تو‏ں بخوبی اندازہ ہويا کہ برطانیہ نے اپنا راجگڑھ جنگ وچ صرف کردتا اے تے اوہ معاشی طور اُتے امریکی مدد اُتے منحصر ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ اگرچہ چرچل چاہندا سی کہ جنگ دے بعد برطانیہ عالمی طاقت دے طور اُتے جاری رکھے ، لیکن اوہ جاندا سی کہ جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا وچ سوویت یونین اس تو‏ں کدرے زیادہ مضبوط طاقت ہوئے گی جو جنگ تو‏ں پہلے سی ، جدو‏ں کہ برطانیہ بہت کمزور طاقت ہوئے گی اس تو‏ں وی زیادہ جنگ تو‏ں پہلے [۵] ايس‏ے وقت ، چرچل دے لئی اک وڈا خوف ایہ وی سی کہ امریکا جنگ دے بعد تنہائی د‏‏ی طرف پرت سکدا اے ، تے اس طرح معاشی طور اُتے کمزور برطانیہ نو‏‏ں سوویت یونین دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل دے بارے وچ انہاں خدشےآں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، جنگ دے دوران چرچل نے اسٹالن دے نال مستقل طور اُتے اک معاہدے د‏‏ی کوشش کيتی جس نال جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا مستحکم ہوسکدی اے تے سوویت اں نو‏‏ں اس طرح تو‏ں بنھ سکدا اے جو برطانوی مفادات دے موافق ہوئے۔ [۵] اس سلسلے وچ ، چرچل نو‏‏ں خاص طور اُتے برطانوی اثر و رسوخ دے علاقے وچ بحیرہ روم دے حصول دے بارے وچ تشویش سی ، جس تو‏ں ایہ واضح ہوئے گیا سی کہ اوہ نئيں چاہندا سی کہ اٹلی ، یونان تے یوگوسلاویہ وچ کمیونسٹ اقتدار وچ آئیاں کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ انہاں ملکاں وچ کمیونسٹ حکومتاں سوویت یونین نو‏‏ں انہاں ملکاں وچ فضائی تے بحری اڈے بنانے د‏‏ی اجازت دے گی جس تو‏ں بحیرہ روم وچ برطانوی بحری جہاز نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے گا۔ [۶] سویز نہر تے بحیرہ روم بحیرہ اسودی ، خاص طور اُتے ہندوستان وچ ، برطانیہ تے اس د‏ی نوآبادیات دے وچکار آسٹریلیائی تے نیوزی لینڈ دے تسلط دے نال ، بحری جہاز دا اک اہ‏م راستہ سی۔ ایہ اوہ اہ‏م راستہ وی سی جس وچ ٹینکر مشرق وسطی تو‏ں برطانیہ جاندے سن ۔ [۶] سوئز نہر د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چرچل تے دوسرے برطانوی عہدے داراں نے مصر اُتے فوجی قبضے دا سلسلہ جاری رکھنے دے ذریعے مصر نو‏‏ں برطانوی دائرہ اثر وچ رکھنے دا ارادہ کیتا جو 1882 وچ شروع ہويا سی ، جس دا تصور برطانیہ وچ مستقل ہونے دے طور اُتے کیتا گیا سی۔ [۷] چرچل دے لئی ، سویز نہر اُتے برطانوی کنٹرول دے لئی بحیرہ روم تے بحر احمر اُتے برطانوی کنٹرول د‏‏ی ضرورت سی ، کیونجے کسی وی سمندر دا کنٹرول کھونے تو‏ں سویز دے کنٹرول دا فائدہ ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ ، چرچل دے لئی ایہ یقینی بنانا بہت ضروری سی کہ بحیرہ روم د‏‏ی سمندری گلیاں جداں اٹلی تے یونان جداں ملکاں جنگ دے بعد برطانوی اثر و رسوخ وچ سن ۔ [۶] چرچل دے لئی آسانی تو‏ں ، جنگ دے دوران ، اٹلی ، [[یونان ]] تے یوگوسلاویہ وچ بہت وڈی تے ودھدی ہوئی کمیونسٹ جماعدیاں سن۔

اگرچہ چرچل نے اس حقیقت د‏‏ی تعریف کيت‏ی کہ سوویت یونین زیادہ تر جنگ دے لئی جرمنی دے خلاف لڑائی د‏‏ی اکثریت کر رہیا اے ، لیکن اس نے بحیرہ روم وچ محور دے سمجھ‏‏ے جانے والے "نرم زیر اثر" اُتے حملہ کرنے دے لئی اک اینگلو امریکی "بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی" د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ تے مشرقی یورپ وچ جِنّا اگے بڑھاں اس تو‏ں زیادہ تر جنگ نو‏‏ں جیتنے دے لئی سرخ فوج نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف جانے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔ [۸] چرچل د‏‏ی "بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی" ، جس د‏‏ی وجہ انہاں نے فوجی وجوہات تو‏ں زیادہ سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے حمایت د‏‏ی ، امریکیو‏ں دے نال کافی تناؤ دا باعث بنے ، جنہاں نے شمال مغربی یورپ وچ وہہرماچٹ نو‏‏ں لڑنے تے شکست دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ [۵] جون 1941 دے بعد برطانوی پالیسی وچ سوویت یونین د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی کیونجے سوویت شکست مغرب وچ وہر مچٹ د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں لڑنے دے لئی آزاد کر دے گی۔ لیکن اس دے نال ہی چرچل نو‏‏ں امید سی کہ جنگ سوویت یونین د‏‏ی 1941 د‏‏ی سرحداں دے اندر ہی کم و بیش ریڈ آرمی دے نال ہی ختم ہوجائے گی جس دے بعد اتحادیاں نے باقی یورپ نو‏‏ں آزاد ک‏ر ليا سی۔ [۶] چرچل نے دوسرے برطانوی رہنماواں دے نال مل ک‏ے ایہ خیال کیتا کہ برطانیہ جرمناں دے خلاف لڑائی وچ بھاری نقصان برداشت نئيں کرسکدا ، تے حقیقت ایہ اے کہ ریڈ آرمی زیادہ تر لڑائی کر رہ‏ی اے ، جس تو‏ں جرمناں نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا جدو‏ں کہ اس تو‏ں وی زیادہ بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ خود ہی اس دے لئی پرسکو‏ن اطمینان دا باعث سی۔ [۶] چرچل د‏‏ی "بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی" وچ اتحادیاں تو‏ں شمالی افریقہ دا کنٹرول سنبھالنے ، فیر اٹلی اُتے حملہ کرنے دا مطالبہ ، جس دے نتیجے وچ بلقان اُتے حملہ کرنے دے لئی اک اڈے دے طور اُتے استعمال کیتا جائے گا ، نو‏‏ں مورخ ڈیوڈ کارلٹن نے وڈی حد تک اک حکمت عملی دے طور اُتے بیان کیتا چرچل دے اشتراکی نظریہ اُتے جدو‏ں انہاں نے خواہش د‏‏ی کہ اتحادی فوجاں نو‏‏ں مشرقی یوروپ وچ جتھ‏ے تک ممکن ہوئے ریڈ آرمی نو‏‏ں مغرب وچ جانے تو‏ں روکنے دے لئی۔ [۶] کارلٹن نے چرچل د‏‏ی عظیم حکمت عملی وچ اس تضاد نو‏‏ں وی نوٹ کیتا جس وچ سوویت یونین تو‏ں زیادہ تر لڑائی لڑنے تے سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھانے دا مطالبہ کیتا گیا سی جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت اس نے ایہ فرض کیتا سی کہ جدو‏ں وقت صحیح سی برطانیہ اس وچ قدم رکھ سک‏‏ے گا۔ ریڈ آرمی نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف جانے تو‏ں روکنے دے لئی۔ کارلٹن نے نوٹ کیتا کہ اس حقیقت تو‏ں کہ ریڈ آرمی نے لڑائی وچ اکثریت حاصل کيت‏ی سی ، اس وجہ تو‏ں وی ریڈ آرمی نو‏‏ں 1944–45 وچ مشرقی یورپ دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کرنے دا موقع ملا۔ [۶]

اپنی "بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی" دے نقد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، چرچل نے آسٹریا تے ہنگری دے بعد جنگ فیڈریشن دے منصوبےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ مشرقی یوروپ وچ سوویت اثر و رسوخ نو‏‏ں محدود کیتا جاسکدا اے ، تے ہنگریاں دے نال وڈے پیمانے اُتے امن دا حامی سی۔ [۹] چرچل خاص طور اُتے ہنگری دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے تو‏ں گریزاں سی ، تے صرف سوویت دباؤ دے تحت اس نے ایسا کیتا۔ [۶] 1942 وچ ، جنگ دے بعد دے یوگوسلاویہ تے یونان نو‏‏ں متحد کرنے والی اک ہور فیڈریشن نے پولینڈ تے چیکوسلواکیہ نو‏‏ں متحد کرنے والی اک ہور فیڈریشن دے لئی جلاوطنی د‏‏ی حکومتاں دے ذریعے معاہداں اُتے دستخط کیتے سن ۔ چرچل نو‏‏ں امید اے کہ مجوزہ آسٹریا ہنگری فیڈریشن بالٹک تو‏ں لے ک‏ے بحیرہ روم تک پھیلی اک مشرقی یوروپی سپر ریاست دے لئی رابطہ کرے گی جو مشرقی یورپ دا بیشتر حصہ مغربی اثر و رسوخ وچ ڈالے گی۔ [۹] ہنگری دے وزیر اعظم میکلیس کلئی نو‏‏ں 1943 وچ اس گل دا یقین ہوئے گیا سی کہ محوری طاقتاں جنگ ہارنا ہی مقصود نيں ، تے اس د‏ی اصل دلچسپی ایہ یقینی بنانا اے کہ ہنگری نے ریڈ آرمی دے ہنگری پہنچنے تو‏ں پہلے ہی برطانیہ تے امریکا دے نال اسلحے تو‏ں دستخط کیتے۔ 1943 دے دوران ، ترکی وچ ہنگری دے سفارت کار برطانوی تے امریکی سفارت کاراں دے نال خفیہ طور اُتے رابطے وچ رہے ، تے انھاں دسیا کہ انہاں د‏‏ی حکومت جرمنی دے نال لڑائی لڑنے د‏‏ی خواہش نئيں کردی ا‏‏ے۔ [۹] 9 ستمبر 1943 نو‏‏ں ، مارماریا دے سمندر وچ اک کشتی اُتے سوار استنبول دے بالکل ہی باہر ، ترکی وچ برطانوی سفیر ، سر ہیوگ ناچ بل - ہیگسن نے ہنگری دے سفارت کار لازلہ ویریش دے نال خفیہ طور اُتے اک اسلسٹس اُتے دستخط کیتے جس دے تحت ہنگری د‏‏ی افواج برطانویاں دے سامنے ہتھیار ڈال داں گی۔ تے امریکی افواج جدو‏ں ہنگری پہنچ گئياں۔ نمایاں طور اُتے ، خفیہ آرمسٹائس دے بارے وچ مبہم سی کہ اس نے سوویت افواج نو‏‏ں وی لاگو کیتا۔ [۹] اگرچہ کالی نے اس آرمی اسٹائس نو‏‏ں مسترد کردتا جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ اس وچ استنبول وچ ہنگری دے قونصل ، غیر مشروط ہتھیان سُٹن دا اتحادی مطالبہ وی شامل اے ، دیجسوری نے لزبن وچ برطانوی سفیر سر رونالڈ ہیو کیمبل نو‏‏ں دسیا کہ انہاں د‏‏ی حکومت اس د‏ی پاسداری کرے گی۔ خفیہ آرمسٹائس د‏‏ی شرائط۔ [۹] ہنگری د‏‏ی انتہائی قدامت پسند حکومت کیت‏‏ی آمادگی جس اُتے اشرافیہ دا غلبہ سی تے برطانیہ پہنچنے دے لئی نرمی دا مظاہرہ کیتا گیا سی ، انجلوفائل ویریش نے جنگ دے بعد اینگلو ہنگری دے نیڑے تعلقات د‏‏ی امیداں دے بارے وچ بہت زیادہ گلاں کيتیاں ، اس امید دا باعث بنی کہ ہنگری جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا وچ برطانوی دائرہ کار وچ شامل رني‏‏‏‏ں۔

بلغاریہ دا تعلق جرمنی تو‏ں سی تے اسنو‏ں 1940–41 وچ رومانیہ ، یونان ی تے یوگوسلاو دا علاقہ ملیا سی۔ [۱۰] دسمبر 1941 وچ ، بلغاریہ دے شاہ بورس III نے ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا ، لیکن سوویت یونین دے خلاف کدی وی اعلان نئيں کیتا کیونجے انہاں دے غلاماں دے لئی بلغاریائی عوام دے روايتی روسی جذبات بہت مقبول نہ ہُندے۔ [۱۰] یوروپی ایڈوائزری کمیشن وچ ، جس اُتے محور د‏‏ی طاقتاں دے نال اسلحہ سازی د‏‏ی مسودہ تیار کرنے د‏‏ی ذمہ داری سی ، سوویت یونین اس لئی شامل نئيں سی کہ بلغاریہ دے نال اس د‏ی جنگ نئيں سی جدو‏ں کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں بازوواں تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں سی جس نو‏‏ں پسماندہ بلقان سمجھیا جاندا سی۔ بلغاریہ جداں ملکاں [۱۰] برطانویاں نے بلغاریہ نو‏‏ں بطور ڈیفالٹ انہاں د‏‏ی ذمہ داری سمجھی ، تے ایہ امکان موجود اے کہ سوویت یونین بلغاریہ دے خلاف جنگ دا اعلان کرسکدا اے تے انھاں ایہ فرض کرنے اُتے مجبور کیتا گیا کہ بلغاریہ پہلے تو‏ں ہی جنگ دے بعد برطانوی اثر و رسوخ وچ ہوئے گا۔ . [۱۰]

اٹلی تے یونان دونے ملکاں وچ بادشاہتاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی چرچل د‏‏ی حمایت نے ، جنگ دے بعد کمیونسٹاں نو‏‏ں اقتدار تو‏ں دور رکھنے دا بہترین طریقہ وی امریکیو‏ں دے نال تناؤ دا باعث بنا ، جنہاں نے اٹلی وچ شاہ وکٹر ایمانوئل III تے یونان وچ کنگ جارج II دے طرز عمل اُتے اعتراض کیتا۔ جنہاں نے دونے ہی نے فاشسٹ حکومتاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، تے سووی تے گلیکسبرگ دے ایواناں نو‏‏ں بدنام کیتا سی۔ [۵] چرچل د‏‏ی مخالفت وچ جنہاں نے نہ صرف اٹلی تے یونان وچ بادشاہتاں برقرار رکھنے دے حامی سن بلکہ مارشل پیٹرو بڈوگلیو جداں فاشزم د‏‏ی حمایت کرنے والے اقتدار دے مرداں نو‏‏ں وی برقرار رکھیا ، روزویلٹ نے جنگ دے بعد اٹلی تے یونان دے جمہوریہ بننے دے لئی اس تو‏ں کدرے زیادہ کھلی گل کيتی۔ جنگ دے بعد دے قائدین د‏‏ی حیثیت تو‏ں آزاد خیال تے اعتدال پسند کھبے بازو دے عہدےآں دے مرداں نو‏‏ں ترجیح دینا۔ [۵] اُتے ، حقیقت ایہ اے کہ اٹلی وچ کوئی سوویت فوجاں لڑ نئيں رہیاں سن اس وجہ تو‏ں چرچل دے اطالوی کمیونسٹ پارٹی دے جنگ دے بعد اقتدار وچ آنے دے خدشےآں نو‏‏ں کم کر دتا گیا۔ [۵] جاندے ہوئے کہ یوکرین وچ ریڈ آرمی د‏‏ی فوج رومانیہ دے بہت نیڑے سی ، جس نے تجویز کیتا سی کہ سوویت اس ملک وچ پہلے داخل ہون گے ، مئی 1944 وچ برطانوی سکریٹری خارجہ سر انتھونی ایڈن نے سوویت سفیر ، فیڈور تاراسووچ گوسیف نال ملاقات کيتی۔ سینٹ جیمز د‏‏ی عدالت ، اس انتظام اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی جس دے تحت یونان برطانیہ دے اثر و رسوخ وچ رومانیہ دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ ہونے دے بدلے وچ اثر انداز ہوئے گا۔ [۵]

اگرچہ یوگوسلاویا نو‏‏ں اٹلی تے یونان د‏‏ی طرح اہ‏م نئيں سمجھیا جاندا سی ، چرچل نے جون 1944 وچ مخلوط حکومت دے لئی دباؤ ڈالیا سی جس وچ مارشل جوسیپ بروز ٹائٹو د‏‏ی 1943 وچ اعلان کردہ ڈیموکریٹک فیڈرل یوگوسلاویہ د‏‏ی عارضی حکومت نو‏‏ں یوگوسلاو دے جلاوطنی تو‏ں جلاوطن کرنے د‏‏ی حکومت اُتے نظر آئے گی۔ لندن د‏‏ی سربراہی کنگ پیٹر دوم نے د‏‏ی ۔ [۸] چرچل نو‏‏ں امید سی کہ اوہ اسٹالن د‏‏ی مدد تو‏ں ٹیتو نو‏‏ں شاہ پیٹر II قبول کرنے اُتے راضی کرسکدا اے ، اس یقین اُتے کہ ہاؤس کاراوریسیوی نو‏‏ں برقرار رکھنے تو‏ں ایہ یقینی بنائے گا کہ جنگ دے بعد یوگوسلاویہ گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے برطانوی اثر و رسوخ وچ باقی رہے گا۔ [۸] اُتے ، یونان تے اٹلی دے برعکس ، جس اُتے برطانوی بحری جہازاں نے سویز نہر دا راستہ استعمال کیتا ، گذشتہ روز گذرنا پيا ، یوگوسلاویہ دا معاملہ ایسا نئيں سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چرچل نے اس قوم نو‏‏ں کم اہمیت دی۔ یونان د‏‏ی طرف ، برطانوی پالیسی جداں کہ اک داخلی دستاویز وچ دسیا گیا سی کہ "یونان دے بارے وچ ساڈی طویل المدتی پالیسی اسنو‏ں برطانوی اثر و رسوخ دے دائرہ وچ برقرار رکھنا اے ، تے … روسی اکثریت‏ی یونان مشرقی وچ برطانوی حکمت عملی دے مطابق نئيں ہوئے گا۔ بحیرہ روم". [۱۱] جاندے ہوئے کہ یونان وچ اصل مزاحمتی قوت کمیونسٹ اکثریت‏ی EAM ( Ethnikó Apeleftherotikó Métopo - نیشنل لبریشن فرنٹ ) سی ، برطانوی پالیسی EAM د‏‏ی حمایت کرنا سی تاکہ جرمن افواج دا مقابلہ کیتا جاسک‏‏ے جو دوسری صورت وچ انگریزاں دے خلاف لڑ سکدی اے ، لیکن ايس‏ے وقت EAM نو‏‏ں اقتدار وچ آنے تو‏ں روکنے تے ایہ یقینی بنانا کہ قاہرہ وچ مقیم یونان ی حکومت جلاوطنی یونان واپس آئے۔ [۱۱] چرچل نے یونان دے نال جو اہمیت رکھی سی اس دے پیش نظر ، اوہ اسٹالن دے نال اک معاہدہ چاہندے سن جس دے تحت ماسکو یونان نو‏‏ں برطانوی اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ قبول کريں گا۔ [۱۱]

4 مئی 1944 نو‏‏ں ، چرچل نے اپنے سکریٹری خارجہ ، انتھونی ایڈن تو‏ں ، بیان بازی دا سوال کیتا: "کیہ اسيں بلقان تے شاید اٹلی د‏‏ی گل گل وچ راضی ہوجاواں گے؟" [۶] چرچل نے اپنے سوال دا جواب ایہ کہہ ک‏ے دتا کہ برطانیہ نو‏‏ں "کمیونسٹ افراط تے حملے کیخلاف مزاحمت کرنی چاہیدا"۔ [۶] بلقان دے اثر و رسوخ دے شعبےآں وچ کم کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں گوسیف نو‏‏ں ایہ پُچھنے اُتے مجبور کیتا گیا کہ آیا امریکی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ [۶] ایڈن نے گوسیف نو‏‏ں یقین دہانی کرائی کہ امریکی اثر و رسوخ دے معاہدے دے شعبےآں د‏‏ی حمایت کرن گے ، لیکن جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا تاں محکمہ خارجہ نے مضبوطی تو‏ں جواب دتا کہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پالیسی نئيں اے کہ اس طرح دے معاہدے کرن جس تو‏ں اٹلانٹک میثاق دی خلاف ورزی ہوئے گی۔ [۶] اک مشکل پوزیشن وچ رکھے ہوئے ، چرچل نے روزویلٹ تو‏ں براہ راست اپیل کيتی۔ برطانوی مورخ ڈیوڈ کارلٹن نے اس دا تذکرہ کیتا

[[[ونسٹن چرچل|چرچل]] نے فرینکلن روزویلٹ نو‏‏ں 31 مئی نو‏‏ں بتایا… کہ مجوزہ اینگلو سوویت انتظامات صرف جنگی حالات اُتے لاگو نيں تے ایہ بلقان د‏‏ی تشکیل د‏‏ی کوئی کوشش نئيں سی۔ روزویلٹ متاثر نئيں ہوئے تے 11 جون نو‏‏ں ایہ نتیجہ اخذ کیتا گیا کہ "فوجی معاملات تک محدود رہنے دے اعلان کردہ ارادے دے باوجود بلقان دے علاقے نو‏‏ں اثر و رسوخ وچ تقسیم کرنا" ہوئے گا۔ اس دے بعد چرچل نے صدر اُتے زور دتا کہ اوہ تن ماہ د‏‏ی سماعت دے مقدمے د‏‏ی سماعت دے انتظامات تو‏ں رضامند ہون۔ تے 13 واں روزویلٹ نے بجائے کمزوری تو‏ں راستہ دیا… ایہ وڈی اہمیت دا فیصلہ نکلیا۔[۱۲]

فوجی صورتحال ، 1944[سودھو]

22 جون 1944 نو‏‏ں ، ریڈ آرمی نے آپریشن باگریشن دا آغاز کیتا تے اگلے 12 دن تک جاری رہنے والی لڑائی وچ جرمن آرمی گروپ سنٹر نو‏‏ں تباہ کردتا ، 21 ڈویژناں وچ تقریبا 300،000 افراد شامل ہوئے۔ [۵] آرمی گروپ سینٹر د‏‏ی تباہی نے مشرقی محاذ اُتے جرمن خطوط وچ اک وسیع و عریض سوراخ پیدا کردتا ، تے تیزی تو‏ں سوویت پیش قدمی دا باعث بنیا۔ [۵] 20 اگست 1944 نو‏‏ں ، ریڈ آرمی نے بلقان اُتے اک بہت وڈا حملہ کیتا تے رومانیہ اُتے حملہ کیتا ، جس دا تیل جرمنی د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں دا کلید سی۔ [۵] 21 اگست 1944 نو‏‏ں ، چرچل دے ڈاکٹر لارڈ مورن نے اپنی ڈائری وچ لکھیا: "ونسٹن انہاں دناں کدی وی ہٹلر دے بارے وچ گل نئيں کردا ا‏‏ے۔ اوہ ہمیشہ کمیونزم دے خطرات تو‏ں دوچار رہندا ا‏‏ے۔ اس دا خواب اے کہ ریڈ آرمی اک تو‏ں کینسر د‏‏ی طرح پھیل رہی ا‏‏ے۔ ایہ اک جنون بن گیا اے ، تے لگدا اے کہ اس نے کچھ تے ہی سوچ لیا اے "، انہاں نے ایہ نوٹ کردے ہوئے کہیا کہ رومانیہ اُتے سوویت حملے دے بارے وچ چرچل دا ردعمل ایہ کہنا سی:" خدایا خدا ، روسی یوروپ وچ اک لہر د‏‏ی طرح پھیل رہے ني‏‏‏‏ں۔ "۔ [۱۳] اگرچہ رومانیہ وچ جرمنی د‏‏ی اٹھويں تے چھیويں فوج نے شدید مزاحمت د‏‏ی ، لیکن رومانیہ د‏‏ی فوج جس دا حوصلہ کچھ عرصے تو‏ں کم ہورہیا سی ، سوویت مشترکہ ہتھیاراں د‏‏ی کارروائی دے نتیجے وچ منہدم ہوگیا۔ [۵] ریڈ آرمی نے جرمنی د‏‏ی چھیويں فوج نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا ، جنہاں وچو‏ں اس د‏ی 18 ڈویژناں وچ خدمات انجام دینے والے افراد ہتھیار ڈالے یا ہلاک ہوگئے جدو‏ں بری طرح تو‏ں اٹھويں فوج سوویت اں نو‏‏ں روکنے دے مقصد تو‏ں کارپتیئن پہاڑاں وچ گزرنے دے لئی ہنگری وچ پِچھے ہٹ گئی۔ ہنگری وچ پیش قدمی کرنے تو‏ں [۵]

23 اگست 1944 نو‏‏ں ، رومانیہ دے شاہ مائیکل نے اپنے جرمنی دے حامی وزیر اعظم ، مارشل آئن انٹونسکو نو‏‏ں برخاست کردتا۔ سوویت اں دے نال اک مسلح دستخط اُتے دستخط کیتے ، تے ہنگری تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا۔ [۵] شاہ مائیکل نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ رومانیہ وچ ردوبدل دے نتیجے وچ کمیونسٹ حکومت دے نال جنگ دے بعد رومانیا د‏‏ی شاخ ہاؤسنزولرن د‏‏ی جگہ لینے تو‏ں بچ سکدی ا‏‏ے۔ اگست 1944 وچ دو ہفتےآں دے دوران رومانیہ اُتے قابض ہونے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ وہرماچٹ ، جو 380،000 مرداں نو‏‏ں کھو چکيا سی ، ہن اسنو‏ں بلقان وچ اپنی پوری حیثیت تو‏ں خطرہ مل گیا۔ [۵]

چرچل نو‏‏ں بلقان تو‏ں دلچسپی سی ، جسنو‏ں انہاں نے آپریشن دے لئی اک انتہائی سازگار مقام دے طور اُتے دیکھیا۔ [۱۴] انہاں د‏‏ی "بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی" دا اک بار بار چلنے والا موضوع ایہ سی کہ اتحادیاں دا یگوسلاویہ دے اڈریٹک ساحل اُتے اترنا تے الپس وچ لجوبلجن گیپ دے ذریعے آسٹریا پہنچنے دے لئی مشرقی یورپ اُتے جنگ دے بعد دے دعوے دا دعوی کرنا سی۔ . [۱۴] بلقان وچ جرمنی دے ٹوٹنے تو‏ں چرچل د‏‏ی دلچسپی نے اک بار فیر لیوبلجانا گیپ دے منصوبےآں وچ حوصلہ افزائی د‏‏ی ، لیکن دالمیا وچ اترنے دے لئی پہلے شمال مشرقی اٹلی اُتے قبضہ کرنا پيا۔ [۱۴] 25 اگست نو‏‏ں ، برطانوی اٹھويں فوج نے آپریشن زیتون دا آغاز کیتا ، شمالی اٹلی وچ گوتھک لائن دے خلاف اک جارحانہ حملہ ، جس د‏‏ی سربراہی وچ پہلے کینیڈین کور نے پیسارو تے رمینی لینے د‏‏ی منصوبہ بندی کيت‏ی سی ، جسنو‏ں منصوبہ بندہ د‏‏ی حمایت دے لئی بندرگاہاں دے طور اُتے استعمال کیتا جانا سی۔ یوگوسلاویہ وچ برطانوی حملہ۔ [۱۴] گوتھک لائن اُتے جرمنی د‏‏ی سخت مزاحمت ، جس نے شمال مشرقی اٹلی دے قدرتی دفاعی خطے دا بہترین استعمال کیتا جو پہاڑاں تے چودہ دریاواں تو‏ں دوچار سی ، اٹھويں فوج نے اس امید د‏‏ی نسبت کدرے زیادہ آہستہ ترقی کيتی۔ تے لجوجانہ گیٹ نو‏‏ں شیلف کیتے جانے دے منصوبےآں د‏‏ی راہنمائی کيتی۔ [۱۴] دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اپنی تریخ کی آخری کتاب ، ٹرامف اینڈ ٹریجڈی وچ ، چرچل نے جنوبی فرانس اُتے حملہ ، آپریشن ڈریگن دے لئی امریکیو‏ں اُتے حملہ کیتا ، جس د‏‏ی اوہ مخالفت کيتی سی۔ [۱۵] تلخ کلامی دے اظہار دے طور اُتے کہ امریکی اس د‏ی بحیرہ روم د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی مخالفت کردے نيں ، چرچل نے دعوی کیتا کہ صرف ڈریگن آپریشن دے لئی صرف افرادی قوت تے وسائل لیوزنجا گیپ نو‏‏ں اگے ودھانے دے منصوبےآں دے لئی دستیاب سن ، تب اتحادیاں نے 1944 وچ ویانا لیا سی تے اس طرح ریڈ آرمی نے 1945 وچ اس شہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روک دتا۔ [۱۵]

2 ستمبر 1944 نو‏‏ں ، بلغاریہ نے ریخ کے نال اتحاد ترک کردتا تے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کردتا۔ [۱۶] ستمبر 1944 نو‏‏ں ، سوویت یونین نے بلغاریہ دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا تے ايس‏ے دن ریڈ آرمی نے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کرکے بلغاریہ پہنچیا۔ [۵] بلغاریائیاں نے فوری طور اُتے ہتھیار ڈالے تے ايس‏ے دن جدو‏ں سوویت یونین نے حملہ کیتا ، بلغاریہ نے اپنا رخ بدلا تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کردتا۔ [۵] ستمبر نو‏‏ں ، بلغاریہ وچ اک کمیونسٹ د‏‏ی زیر قیادت فادر لینڈ محاذ نے اقتدار سنبھالیا تے 15 ستمبر نو‏‏ں ریڈ آرمی صوفیہ وچ داخل ہوگئی۔ [۱۰] بلغاریہ اُتے سوویت قبضے نے ریڈ فوج نو‏‏ں یوگوسلاویہ ، یونان تے ترکی د‏‏ی سرحداں اُتے کھڑا کیتا ، انہاں سبھی نے بحیرہ روم د‏‏ی سمندری گلیاں تو‏ں ملحق سی کہ چرچل جنگ دے بعد سوویت یونین تو‏ں انکار کرنے دے لئی پرعزم سی۔ [۱۰] کیوبیک سٹی وچ روزویلٹ تے چرچل دے وچکار 12۔16 ستمبر دے درمیان ہونے والی دوسری کیوبک کانفرنس وچ چرچل تے باقی برطانوی وفد نے بلغاریہ دے بارے وچ گل کرنے وچ زیادہ وقت صرف کیتا۔ [۱۰] ايس‏ے کانفرنس دے دوران ، روزویلٹ نے اک بار فیر چرچل دے لجوبلجنا گیپ د‏‏ی جارحیت دے منصوبےآں نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ بلقان جنگ دا فیصلہ کن تھیٹر نئيں سی جو چرچل کہندے رہے کہ ایہ اے ، تے اتحادیاں نو‏‏ں شمال مغربی یورپ اُتے توجہ دینی چاہیدا۔ [۱۰] کیوبک کانفرنس وچ ، شاہی جنرل اسٹاف دے سربراہ ، فیلڈ مارشل ایلن بروک نو‏‏ں چرچل نو‏‏ں مطلع کرنا پيا کہ برطانوی فوج اٹلی دے شمال مغربی یورپ ، اٹلی وچ لڑائی دے نتیجے وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں توڑ پزیر تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ ، تے برما ، تے صرف اک ککڈ قوت بلقان وچ کارروائیاں دے لئی دستیاب ہوئے گی۔ [۱۰] بروک نے چرچل نو‏‏ں مشورہ دتا کہ برطانوی فوج دے ہنگری دے نال مل ک‏ے بلقان اُتے قبضہ کرنے دے انہاں دے منصوبےآں نو‏‏ں امریکی شراکت دے بغیر فی الحال حاصل کرنا کافی ناممکن سی۔ [۱۰]

انگریزاں نو‏‏ں خاص طور اُتے اس امکان دے بارے وچ تشویش لاحق سی کہ اسٹالن 1941 وچ اس وقت پیدا ہونے والے زیادہ تو‏ں زیادہ "گریٹر بلغاریہ" د‏‏ی اجازت دے سکدا سی جدو‏ں جرمنی نے یوگوسلاو میسیڈونیا دے نال مل ک‏ے یونان ی تھریس تے یونان ی مقدونیہ نو‏‏ں بلغاریہ وچ جنگ دے بعد جاری رکھنے دے لئی تفویض کیتا سی۔ [۱۰] 1941 وچ بنائے گئے "زیادہ تو‏ں زیادہ بلغاریہ" نے بلغاریہ نو‏‏ں بحیرہ ایجیئن نو‏‏ں اک ساحل دا خطہ دے دتا سی ، تے برطانوی سوویت اں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ تکلیف دینے والے بلغاریائیاں نو‏‏ں یونان تے یوگوسلاویہ دے علاقےآں وچ رہنے د‏‏ی اجازت دے رہے سن جس د‏‏ی بنا اُتے انھاں نے اس اتحاد نو‏‏ں جوڑ لیا سی۔ بلغاریہ ہن اک سوویت اتحادی سی۔ [۱۰] چرچل نو‏‏ں اس تو‏ں وی زیادہ خوفناک حد تک امکان سی کہ ریڈ آرمی جنوب د‏‏ی طرف یونان وچ تبدیل ہوجائے گی تے اسنو‏ں آزاد کرائے گی ، تے اس طرح برطانیہ نو‏‏ں اقتدار وچ نصب ای ایم دے نال مل کر پیش کرے گی۔ [۱۰] کچھ مایوسی د‏‏ی حالت وچ ، ایڈن نے 21 ستمبر نو‏‏ں ماسنو‏ں ميں سفیر سر آرچیبلڈ کلارک کیر نو‏‏ں اک کیبل بھجوایا ، تے انہاں تو‏ں ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ "سوویت حکومت نو‏‏ں کسی وی طرح روسی فوج بھیجنے د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں ہوئے گی۔ یونان دا حصہ سوائے وزیر اعظم د‏‏ی حکومت دے نال معاہدہ دے "۔ [۱۰] سوویت جواب دے انتظار وچ دو پریشان دناں دے بعد ، 23 ستمبر نو‏‏ں ، نائب خارجہ خارجہ ، آندرے واشنسکی نے کلارک کیر نو‏‏ں دسیا کہ سوویت یونین مئی 1944 دے ایڈن-گوسیف معاہدے دا احترام کريں گا۔ [۱۰] یونان دے علاوہ ، چرچل نے 1941 تو‏ں پہلے دے محاذاں اُتے واپس آنے دے لئی بلغاریہ نو‏‏ں بہت زور دتا۔ [۱۰] چرچل خاص طور اُتے 1940 کے کریوا دے معاہدے نو‏‏ں تبدیل کرنے تو‏ں لاتعلق سی جس نے بلغاریائیاں نو‏‏ں رومانیہ دے خرچ اُتے جنوبی ڈوبروجا دتا سی۔

جداں جداں سوویت بلغاریہ اگے ودھے، ریڈ آرمی وی ہنگری د‏‏ی طرف جانے والے کارپیتیئن پہاڑاں وچ ٹرانسلوینیائی رستےآں اُتے بربریت لڑنے وچ مصروف سی ، لیکن کچھ لوکاں نو‏‏ں شبہ سی کہ سوویت ہنگری دے میدان وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ہی وقت د‏‏ی گل ہوئے گی۔ [۵] 21 ستمبر 1944 نو‏‏ں ، ریڈ آرمی نے ہنگری دے دور وچ اس وقت ٹرانسلوینیائی شہر اراد نو‏‏ں لے لیا ، تے بوڈاپیسٹ وچ خوف و ہراس پھیل گیا۔ [۱۶] 24 ستمبر 1944 نو‏‏ں ، ہنگری دے ریجنٹ ، ایڈمرل میکلس ہورتی نے ، سوویت یونین دے نال اسلحہ سازی دے لئی خفیہ گل گل کرنے دا فیصلہ کیتا ، جو اس وقت تک کرنے تو‏ں اس نے مزاحمت کيت‏ی سی ، اس نے اسٹالن نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ ایہ دعوی کیتا گیا سی کہ اس واقعے دے بارے وچ غلط معلومات دتی گئی سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہنگری نے 1941 وچ سوویت یونین دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا ، تے ہن ایہ قبول ک‏ر ليا کہ سوویت اں نے ہنگری دے شہر قصا اُتے بمباری نئيں کيتی۔ [۵] شاہ مائیکل د‏‏ی طرح ، ایڈمرل ہرتھی نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ ہن کسی مسلح دستخط اُتے دستخط کرنے تو‏ں ہنگری نو‏‏ں کمیونسٹ حکومت تو‏ں بچایا جاسکدا اے ، تے ہور برآں اوہ ٹرانسلوینیا دا اوہ حصہ رکھنا چاہندے نيں جو ہنگری نو‏‏ں 1940 دے دوسرے ویانا ایوارڈ دے تحت ملیا سی۔ [۱۴] 6 اکتوبر 1944 وچ ، ڈیبریسن د‏‏ی لڑائی دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ریڈ آرمی ہنگری دے میدان وچ داخل ہوئی [۱۶] ریڈ آرمی نے قبضہ کرلیا تے فیر ڈیبریسن نو‏‏ں کھو بیٹھیا ، 3 سوویت کور جو جرمنی دے خلاف محاصرے وچ سن ، فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ [۱۶] سوویت ڈرائیو دے ذریعے بوڈاپیسٹ جانے دے لئی اس وقت دے لئی روک دتا گیا سی ، ایہ خیال کیتا گیا سی کہ ریڈ آرمی اپنی پیشرفت دوبارہ شروع کرے گی۔

اسی وقت جدو‏ں ریڈ آرمی بلقان وچ پیش قدمی کر رہ‏ی سی تے ہنگری د‏‏ی راہ اُتے گامزن سی ، مغربی اتحادیاں نے خود نو‏‏ں مغربی محاذ اُتے تعطل دا نشانہ بنایا کیونجے اینگلو امریکی جرنیلاں د‏‏ی کرسمس نال جنگ لڑنے د‏‏ی امیداں دا زور زور و شور تو‏ں ختم ہوگیا۔ وہرماخٹکی مزاحمت. [۱۳] اینگلو امریکی افسران دے اس وسیع عقیدے دے بارے وچ جو عام خیال اے کہ مغربی یورپ وچ نورمینڈی د‏‏ی ماساں ورہمچت نو‏‏ں اپاہج بنا دتا سی ، غلط ثابت ہويا کیو‏ں کہ جرمن مورخین نو‏‏ں "ستمبر دا معجزہ" کہندے نيں ، وہرمچٹ نارمنڈی وچ اپنی شکست تو‏ں بازیاب ہوئے تے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی روک دی۔ [۵] اپنی پیش قدمی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، اتحادیاں نو‏‏ں چیبرگ تے مارسیلیز دے مقابلے وچ اپنی لائناں دے نیڑے اک وڈی بندرگاہ د‏‏ی ضرورت سی۔ [۵] اتحادی ملکاں وچ جِنّا گہرا اتحاد ہويا ، انہاں د‏‏ی سپلائی لائناں اِنّی لمبی ہُندی گئياں جدو‏ں کہ جرمن سپلائی لائناں اس دے برعکس مختصر ہُندی گئياں ، جس تو‏ں ویرمچت نو‏‏ں لڑائی وچ فائدہ ہويا۔ [۵] سنہ 40کے بعد جدو‏ں وہرماخٹ نے فرانس د‏‏ی سرحد دے نال مغربی دیوار نو‏‏ں نظرانداز کیتا ، رسد دے مسائل نے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی وچ بہت رکاوٹ پیدا کردتی ، تے چھیندی وچ دوبارہ متحرک مغربی دیوار اک مضبوط دفاعی لائن د‏‏ی حیثیت تو‏ں نکلی جس نے اتحادیاں نو‏‏ں رائن لینڈ وچ داخلے وچ تاخیر کردتی۔ . [۵] ایتھ‏ے تک کہ مشہور جارح جنرل جارج پیٹن د‏‏ی سربراہی وچ امریکی تیسری فوج د‏‏ی لورین وچ پیش قدمی ہوگئی سی ، جسنو‏ں امریکی مورخ گیرارڈ وینبرگ نے اکتوبر تک "کرال" کہیا سی۔ [۵]

برطانوی نے اینٹورپ ، یورپ د‏‏ی تیسری وڈی بندرگاہ،5 ستمبر 1944 نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا سی لیکن ینٹورپ اتحادیاں نو‏‏ں بیکار سی جدو‏ں تک جرمناں دریا شیلڈ، نارتھ سی نو‏‏ں اینٹورپ منسلک جس دے منہ اُتے قبضہ کرلیا. [۵] فیلڈ مارشل برنارڈ لاء مونٹگمری دے فیصلے نے آپریشن مارکیٹ گارڈن اُتے توجہ مرکوز کرنے دا فیصلہ کیتا ، جو مغرب د‏‏ی دیوار نو‏‏ں پِچھے چھڈنے د‏‏ی کوشش سی جو ارنہم د‏‏ی لڑائی وچ اینگلو پولش دے پیراٹروپرس د‏‏ی شکست اُتے ختم ہوئی سی ، بجائے اس دے کہ اسکیلڈ نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی افواج د‏‏ی اجازت دتی گئی اینٹورپ دے اتحادیاں دے استعمال نو‏‏ں کھودنے تے انکار کرنے دے لئی۔ [۵] جرمناں نے شیلڈٹ د‏‏ی کان کنی کيت‏ی سی ، جس دے نتیجے وچ بارودی سرنگاں نو‏‏ں ہٹانے دے لئی بارودی سرنگاں د‏‏ی ضرورت سی ، جس دے نتیجے وچ دریا دے کنارے قابض جرمن افواج نو‏‏ں بے دخل کرنا پيا۔ اس دے نتیجے وچ ، اک وڈی حد تک کینیڈا د‏‏ی فوج نو‏‏ں اکتوبر – نومبر 1944 ء وچ اسکیلڈ د‏‏ی مشکل تے خونی لڑائی لڑنی پئی ، تاکہ بارودی سرنگاں تو‏ں چلنے والےآں دے لئی اسکیلٹ نو‏‏ں صاف کرنا ممکن ہوئے سک‏‏ے۔ [۵] جدو‏ں تک اینٹورپ اتحادیاں دے لئی بند رہیا ، 1944 دے موسم خزاں وچ اتحادیاں نے ریخ وچ کوئی وڈی پیش قدمی کرنے دا کوئی امکان نئيں سی۔ [۵] صرف بارودی سرنگاں دے ذریعے 28 نومبر 1944 نو‏‏ں شیڈول نو‏‏ں کلیئر کرنے دے بعد ہی اتحادی ملکاں اتحادیاں د‏‏ی مدد کر سک‏‏ے اینٹورپ استعمال کرنا شروع کرن۔ اس دے نتیجے وچ اسٹالن نو‏‏ں اتحادیاں دے نال باہمی طاقت دے مذاکرات دے سلسلے وچ نسبتا سازگار حیثیت حاصل ہوگئی۔ [۵]

بلقان وچ ہن سرخ فوج دے نال ، ایڈولف ہٹلر نے فیصلہ کیتا کہ یونان نا قابل عمل اے تے اس نے اپنی فوج نو‏‏ں ریڈ آرمی دے ذریعہ منقطع ہونے تو‏ں پہلے یونان تو‏ں نکل ک‏ے یوگوسلاویہ جانے دا حکم دتا۔ [۵] اکتوبر 1944 نو‏‏ں ، مارشل فیوڈور ٹولبخن دے ماتحت تیسرے یوکرائنی محاذ نے یوگوسلاو پارٹیزین دے نال مل ک‏ے بیلگریڈ دا قبضہ ک‏ر ليا۔ [۱۴] حقیقت ایہ اے کہ سوویت اں نے بلغراد نو‏‏ں ایڈریٹک بحریہ اُتے حملہ کرنے دے نال تعاقب نئيں کیتا ، اس دے بجائے دریائے دانوب د‏‏ی وادی نو‏‏ں بڈاپسٹ د‏‏ی طرف ودھایا ، الیگزینڈر لوہر دے ماتحت جرمن آرمی گروپ E نو‏‏ں یونان تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ [۱۶] 4 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ، جنرل رونالڈ سکوبی دے ماتحت برطانوی III کور یونان وچ اترا۔ [۱۰] 10 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ، جرمناں نے یونان تو‏ں نکلنا شروع کیتا۔ [۵] 15 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ، ہورتی نے سوویت یونین دے نال اک مسلح دستخط اُتے دستخط کیتے ، لیکن ہٹلر نے اس اقدام د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی تے ہنگری نو‏‏ں ہنگری دے میدان جنگ وچ رکھنے د‏‏ی تیاری کر رکھی سی ، قطع نظر ہنگریاں دے خیالات تو‏ں قطع نظر۔ [۵] ایہ حقیقت کہ ہورتی نے اصرار کیتا کہ ہنگری دے افسر تے شریف آدمی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی عزت تو‏ں انھاں ہٹلر نو‏‏ں ایہ دسنے د‏‏ی ضرورت اے کہ اوہ سوویت اں دے نال اسلحہ سازی اُتے دستخط کرنے والے نيں ، اس دے بارے وچ ہٹلر دے ذہن وچ یقینا کسی شک نو‏‏ں ختم کردتا۔ ايس‏ے دن جدو‏ں ہورتی نے مسلح دستخط اُتے دستخط کیتے ، جرمن افواج نے ہنگری دا کنٹرول سنبھال لیا ، ہورتی نو‏‏ں معزول کردتا تے فاشسٹ یرو کراس پارٹی دے فیرنک سلسی د‏‏ی سربراہی وچ اک نويں حکومت نافذ کردتی۔ [۵] جداں ہی جرمناں نے یونان تو‏ں نکل جانا شروع کیتا ، EAM نے اقتدار سنبھال لیا تے انگریزاں نے پتا چلیا کہ یونان دے بیشتر علاقےآں اُتے EAM دا کنٹرول ا‏‏ے۔ [۱۱]

معاہدہ[سودھو]

ملکاں سوویت فیصد یوکے فیصد
Flag of Bulgaria.svg Bulgaria 75٪ → 80٪ 25٪ → 20٪
سانچہ:Country data Kingdom of Greece 10٪ 90٪
سانچہ:Country data Kingdom of Hungary (1920–1946) 50٪ → 80٪ 50٪ → 20٪
Flag of Romania.svg Romania 90٪ → 100٪ 10٪ → 0٪
سانچہ:Country data Kingdom of Yugoslavia 50٪ 50٪

ماسنو‏ں ميں اینگلو سوویت سربراہی اجلاس جو 9 اکتوبر 1944 نو‏‏ں شروع ہويا ، بلغاریہ دے مسئلے نے خاص طور اُتے اشتعال انگیزی دا مظاہرہ کیتا ، خاص طور اُتے سوویت دے اثر و رسوخ وچ جنگ دے بعد "بلغاریہ" دے امکان نو‏‏ں اک نال کرنے دے امکان دے نال جلد ہی ہنگری اُتے ریڈ آرمی دا قبضہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ [۱۰] روزویلٹ نے زیادہ تر جنگ وچ بلقان نو‏‏ں مطالعے تو‏ں نظرانداز کرنے دے بعد ، ہن اس خطے وچ دلچسپی لینا شروع کردتی سی۔ [۱۰] اکتوبر 1944 وچ ، روزویلٹ اپنی انتخابی مہم وچ پوری طرح مصروف سن جدو‏ں انہاں نے چوتھ‏ی میعاد طے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ماسکو دے اجلاس وچ شرکت کرنا انہاں دے لئی ناممکن ہوگیا سی۔ [۱۰] 4 اکتوبر نو‏‏ں اسٹالن نو‏‏ں ٹیلی گراف وچ ، روزویلٹ نے اظہار افسوس کیتا کہ انہاں د‏‏ی دوبارہ انتخابی ماساں انہاں نو‏ں شرکت تو‏ں روک دتا ، لیکن ایہ کہ "اس عالمی جنگ وچ لفظی طور اُتے کوئی سوال ، سیاسی یا فوجی نئيں اے ، جس وچ امریکا نو‏‏ں دلچسپی نئيں ا‏‏ے۔ "۔ [۱۰] روزویلٹ نے پُچھیا کہ سوویت یونین وچ امریکی سفیر ڈبلیو ، ایورل ہریمن نو‏‏ں انہاں دے مبصرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس سربراہی اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت دتی جائے ، جس د‏‏ی بنیاد اُتے شائستہ طور اُتے انکار کردتا گیا سی کہ ہریرمین صرف روزویلٹ دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کرسکدا ا‏‏ے۔ [۱۰]

ونسٹن چرچل نے معاہدے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، جس دے تحت برطانیہ تے یو ایس ایس آر نے یورپ نو‏‏ں اثر و رسوخ دے شعبےآں وچ تقسیم کرنے اُتے اتفاق کیتا ، اک ملک وچ اک شعبے وچ "غلبہ" اے تے دوسرے ملک نو‏‏ں دوسرے شعبے وچ "غلبہ" حاصل ا‏‏ے۔ [۴] معاہدے د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک وجہ ایہ سی کہ چرچل نے ہن وی اس امید د‏‏ی پرورش د‏‏ی کہ انگریز یوگوسلاویہ وچ داخل ہوسکن گے تے لجوبلجنا گیپ دے ذریعے اگے بڑھاں گے ، جس دے لئی پہلے ہی یوگوسلاویہ وچ داخل ہونے والی ریڈ آرمی دے نال تعاون د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ [۱۴] اس دے علاوہ ، چرچل د‏‏ی EAM نو‏‏ں اقتدار تو‏ں دور رکھنے وچ دلچسپی نے اسٹالن نو‏‏ں راضی کرنے دے خواہشمند بنادتا ، جس د‏‏ی EAM د‏‏ی حمایت حالے تک زیادہ تر بیان بازی کيتی گئی سی ، کیونجے اوہ یونان دے بارے وچ اختلاف رائے دے خواہاں نئيں سی کہ اوہ اینگلو دا موقع بن جائے۔ - بلقان وچ مفادات دا مقابلہ کرنا۔ [۱۱] گفتگو دے برطانوی متن وچ ، چرچل دا اصل خوف ایہ سی کہ یونان وچ خانہ جنگی دا پہلے تو‏ں ہی متوقع امکان سوویت اں نے EAM د‏‏ی حمایت کرنے تے انگریزاں د‏‏ی بادشاہ د‏‏ی حمایت کرنے دے نال اک اینگلو سوویت جنگ دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ [۱۰] پولینڈ اُتے تبادلہ خیال دے بعد ، چرچل نے اسٹالن رومانیہ نو‏‏ں "بہت زیادہ روسی معاملہ" دسیا سی تے سوویت -رومانیہ د‏‏ی مسلحیت "معقول سی تے مستقب‏‏ل وچ عام امن دے مفاد وچ بہت زیادہ ریاستی تدبیر دا مظاہرہ کیتا۔" [۱۰] چرچل نے فیر بیان کیتا کہ "برطانیہ نو‏‏ں بحیرہ روم د‏‏ی اک اہ‏م طاقت ہونا چاہیدا" ، جس دے لئی یونان نو‏‏ں برطانوی اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ رکھنا ضروری ا‏‏ے۔ [۱۰] اسٹالن نے انگریزاں دے نال کچھ ہمدردی دا اظہار کیتا جو دوسری جنگ عظیم دے بیشتر حصےآں وچ اٹلی وچ مقیم ایکسس فورسز دے بحری تے فضائی حملےآں دے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں بحیرہ روم دا استعمال نئيں کر پا رہے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں مصر وچ اپنی افواج سپلائی کرنے اُتے مجبور کیتا گیا سی۔ کیپ آف گڈ امید دے آس پاس لمبا راستہ۔ [۱۰] یونان تے رومانیہ دے نال جلد ہی اک معاہدہ طے پا گیا ، لیکن بلغاریہ ، یوگوسلاویا تے ہنگری نو‏‏ں ہور مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ [۱۰]

اس واقعے دے بارے وچ چرچل دے بیان دے مطابق ، چرچل نے تجویز پیش د‏‏ی کہ رومانیہ وچ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دا 90 فیصد تے بلغاریہ وچ 75 فیصد اثر و رسوخ ہونا چاہیدا۔ [[یونان ]] وچ برطانیہ دا 90 فیصد ہونا چاہیدا۔ تے انہاں نو‏ں ہنگری تے یوگوسلاویہ وچ 50 فیصد ہونا چاہیدا۔ چرچل نے اسنو‏ں کاغذ دے ٹکڑے اُتے لکھیا سی جس اُتے اس نے اسٹالین د‏‏ی طرف دھکیل دتا سی ، جس نے اسنو‏ں ٹکرا دتا سی تے اسنو‏ں واپس منتقل کردتا سی۔ [۳][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰] انہاں مباحثاں دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ بلغاریہ وچ سوویت اثر و رسوخ د‏‏ی فیصد تے زیادہ اہ‏م گل ایہ کہ ہنگری وچ 80 فیصد تے رومانیہ وچ 100 فیصد ترمیم کيتی گئی۔

چرچل نے اسنو‏ں "شرارتی دستاویز" کہیا۔ [۱۸] بلقان اُتے تبادلہ خیال دے بعد ، چرچل تے اسٹالن نے مجوزہ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف رجوع کیتا ، جس چرچل نے اسٹالن دے اس مطالبے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی کہ وڈی طاقتاں نو‏‏ں خود تو‏ں شامل علاقائی تنازعات اُتے ووٹ ڈالنے دا حق حاصل ہونا چاہیدا ، جس د‏‏ی مثال چین نے کس طرح دتی ، د‏‏ی حمایت کيتی۔ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ، جنگ دے بعد ہانگ کانگ د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کررہیا سی ، جسنو‏ں چرچل نے اک اشتعال انگیز درخواست قرار دتا سی۔ [۱۰] امریکا 1939–40 دے سوویت علاقائی فائدے نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی دے طور پر، چرچل دا پیغام واضح اے ایتھ‏ے اے، یعنی نئيں سی اک حامی برطانیہ سوویت یونین بدلے وچ 1941 د‏‏ی سرحداں حاصل کيتی حمایت کرے گی جمود روپے کہ برطانیہ د‏‏ی جاپان تو‏ں کھوئی ہوئی اپنی ایشیائی نوآبادیات اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی سوویت حمایت دے لئی ، جس دا امریکا مخالف سی۔ [۱۰] چرچل نو‏‏ں اک وڈی طاقت دے دعوے دے لئی امریکی حمایت تو‏ں ناراض کردتا گیا ، تے اوہ چین نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ طاقت دے لئی چین-امریکی مہم دے خلاف سوویت حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ [۱۰] اک بار جدو‏ں موضوع بلقان اُتے واپس آیا ، اسٹالن نے بلغاریہ وچ برطانوی اثر و رسوخ دے مطالبے اُتے اعتراض کیتا تے جلد ہی ایہ پتہ چلا کہ اصل مسئلہ ترکی سی۔ [۱۰]

برطانوی نقل دے مطابق ، اسٹالن نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے نقل کیتا گیا اے: "جے برطانیہ بحیرہ روم وچ دلچسپی رکھدا ، تاں روس بحیرہ اسود وچ وی اِنّا ہی دلچسپی رکھدا سی"۔ [۱۰] اسٹالن نے دعوی کیتا کہ مونٹریکس دا کنونشن جس نے سن 1936 وچ ترک آبنائے اُتے حکومت کیت‏‏ی ، سوویت یونین دے خلاف متعصب سی ، تے اس اُتے نظر ثانی کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ [۱۰] اسٹالن دا کہنا سی کہ جے برطانیہ نو‏‏ں سوئیز نہر اُتے کنٹرول کرنے دا حق حاصل اے اس تو‏ں قطع نظر کہ مصریاں نے کیتا محسوس کیتا تے ايس‏ے طرح ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں وی پانامہ نہر اُتے کنٹرول کرنے دا حق حاصل اے ، اس تو‏ں قطع نظر پانامینیاں نے کیتا محسوس کیتا ، فیر سوویت یونین نو‏‏ں وی ترک آبنائے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دا حق ، قطع نظر اس تو‏ں کہ ترک نے کیتا محسوس کیتا۔ [۱۰] چرچل نے اسٹالین دے سوویت یونین دے دعوے اُتے ہمدردی ظاہر کیت‏‏ی جس دے سبب اوہ ترک آبنائے دے راستے "آزاد گزرگاہ دا صحیح تے اخلاقی دعوی" رکھدے سن ، انہاں نے استدلال کیتا کہ ترکاں نو‏‏ں اسنو‏ں قبول کرنے اُتے راضی کرنے دے لئی "بتدریج دباؤ" اٹھائے گا۔ [۱۰] چرچل نے اسٹالن تو‏ں ایہ وعدہ حاصل کیتا کہ ریڈ آرمی یونان وچ داخل نئيں ہوئے گی ، تے فیر اسٹالن نو‏‏ں "اٹلی وچ کمیونسٹاں نو‏‏ں نرمی تو‏ں چلانے تے انہاں نو‏‏ں مشتعل نہ کرنے" دے لئی کہیا ، انہاں نے کہیا کہ اوہ "خالص جمہوریت" نو‏‏ں جو وی فیصلہ کرنے دین گے اٹلی بادشاہت رہیا یا جمہوریہ بنیا۔ [۱۰] اسٹالن نے جواب دتا کہ:

"... اطالوی کمیونسٹاں اُتے اثرانداز ہونا مشکل سی۔ مختلف ملکاں وچ کمیونسٹاں د‏‏ی حیثیت مختلف سی۔ ایہ انہاں د‏‏ی قومی صورتحال اُتے منحصر ا‏‏ے۔ جے ایرکولی [پالمیرو توگلیاتھی ، اٹلی د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے سیکرٹری جنرل] ماسنو‏ں ميں ہُندے تاں مارشل اسٹالن اس اُتے اثر انداز ہوئے۔ لیکن اوہ اٹلی وچ سی ، جتھ‏ے حالات مختلف سن ۔ اوہ مارشل اسٹالن نو‏‏ں شیطان دے پاس بھیج سکدا سی۔ ایرکولی کہہ سکدا سی کہ اوہ اک اطالوی سی تے مارشل اسٹالن نو‏‏ں کہہ سکدا سی کہ اوہ اپنے کاروبار نو‏‏ں ذہن وچ رکھے … اُتے ، ایرکولی اک عقلمند آدمی سی ، اک انتہا پسند نئيں ، تے اٹلی وچ مہم جوئی دا آغاز نئيں کريں گا۔ [۱۰]

ہیرمین ماسنو‏ں ميں چرچلاسٹالن کانفرنس وچ شریک نئيں ہويا سی ، لیکن اس نے پوری کوشش کيت‏ی سی کہ جو گل گل ہوئے رہی اے اس دے بارے وچ روزویلٹ نو‏‏ں آگاہ کیتا جائے ، حالانکہ اس نے کدی وی فیصد دے بارے وچ کچھ ذکر نئيں کیتا۔ [۱۰] ہیرمین نے اپنے بچپن دے دوست روزویلٹ نو‏‏ں اینگلو سوویت سربراہی اجلاس دے بارے وچ جو معلومات فراہ‏م کيتیاں اوہ عام طور اُتے درست سن ، حالانکہ چرچلاسٹالن د‏‏ی گل گل دے بارے وچ اوہ نئيں جاندے سن ۔ [۱۰] اگلے کئی مہینےآں تک ، روزویلٹ ماسکو سربراہی اجلاس دے مکمل مندرجات تے فیصد معاہدے تو‏ں لاعلم سی۔ [۱۰]

اٹلی اُتے تبادلہ خیال دے بعد ، گفتگو نے اک بار فیر بلغاریہ دا رخ کیتا ، جس اُتے اسٹالن نے دعوی کیتا کہ بلغاریہ دے کمیونسٹاں نو‏‏ں ریڈ آرمی دے ذریعہ انہاں د‏‏ی بنیاد پرستی تو‏ں باز رکھیا جارہیا ا‏‏ے۔ [۱۰] اسٹالن نے استدلال کیتا کہ روس نو‏‏ں ترکی نو‏‏ں دھمکی دینے دے لئی بلغاریہ نو‏‏ں اڈے دے طور اُتے استعمال کرنے دا ارادہ نئيں سی ، تے بلغاریہ وچ کِسے برطانوی کردار اُتے اعتراض کیتا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عدن نے ایہ جواب دتا کہ برطانیہ اک چھوٹی سی حصہ دا حقدار ا‏‏ے۔ تن سال تک بلغاریہ دے نال۔ [۱۰] عدن تے مولتوف دے وچکار 10 اکتوبر نو‏‏ں ہونے والی ملاقات دے دوران بلغاریہ اک اہ‏م مشکل ثابت ہويا ، بلغاریائیاں نے ایہ الزام عائد کیتا کہ اوہ یونان ی تھریس وچ برطانوی افسراں دے نال بدسلوکی کررہے نيں تے چاہندے نيں کہ سوویت یونین انہاں نو‏ں برطانوی افسران دے نال احترام دے نال سلوک کرنے دا حکم دے ، جس دے نتیجے وچ مولوٹوو عجیب و غریب لمحے وچ ایہ کہنا کہ روساں نے یونان ی داخلی معاملات وچ مداخلت نہ کرنے دا وعدہ کیتا سی۔ [۱۰] جلد ہی اہ‏م نکتہ بلغاریہ دے نال مسلح دستہ بن گیا۔ [۱۰] سوویت یونین نے رومانیہ تے فن لینڈ دے نال حالے دستخط کیتے سن جس نے اک اتحادی کنٹرول کمیشن (اے سی سی) نو‏‏ں اختیار دتا سی جو سوویت ہائی کمان دے "عمومی سمت تے احکامات" دے تحت کم کريں گا ، جس دے نتیجے وچ اوہ روس نو‏‏ں مرکزی حیثیت دے رہیا سی۔ انہاں قوماں وچ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ [۱۰] بلغاریہ دے نال اسلحہ سازی دے لئی امریکی مسودے وچ کہیا گیا اے کہ بلغاریہ دے لئی اے سی سی نو‏‏ں "بگ تھری" طاقتاں د‏‏ی حکومتاں دے ذمہ دار بننا سی ، تے جسنو‏ں برطانیہ نے قبول کرنے اُتے اتفاق کیتا سی۔ [۱۰] مولوتوف چاہندے سن کہ ایڈن امریکی مسودے دے لئی برطانوی حمایت ترک کرداں ، تے سوویت ڈرافٹ نو‏‏ں قبول کرلیا ، جو فینیش تے رومانیہ دے دستہ سازاں د‏‏ی طرح ہی سی۔ [۱۰] ایڈن نے اس تو‏ں دستبردار ہونے تو‏ں انکار کر دتا ، جس نو‏‏ں ایہ سمجھنا اے کہ بلغاریہ بحیرہ اسود تو‏ں متصل اے ، تے جے سوویت ایہ مننے نو‏‏ں تیار سن کہ بحیرہ روم وچ برطانیہ دے خصوصی مفادات نيں ، تاں فیر سوویت یونین نو‏‏ں بحیرہ اسود وچ خصوصی مفادات حاصل سن ۔ "بلغاریہ اٹلی ، اسپین ، یونان یا حتی کہ یوگوسلاویہ نئيں سی" کہنے دے لئی اس د‏ی رہنمائی کر رہیا ا‏‏ے۔ [۱۰] اک موقع اُتے ، مولوتوف نے اشارہ کیتا کہ سوویت یونین یوگوسلاویہ د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں برطانیہ دے نال ایڈریٹک ساحل تے سوویت یونین نو‏‏ں داخلہ لینے دے نال قبول کرنے اُتے راضی اے ، جے صرف انگریز بلغاریہ دا اقتدار سنبھال لاں گے۔ [۱۰] گیارہ اکتوبر نو‏‏ں ، مولتوف نے بلڈاریہ وچ ایڈن نو‏‏ں २०٪ اثر و رسوخ د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، تے اک ترمیم شدہ اسلحہ سازی نے دسیا کہ بلغاریہ وچ اے سی سی سوویت ہائی کمان دے حکم اُتے عمل کريں گا ، لیکن برطانوی تے امریکی حکومتاں د‏‏ی "شرکت" دے نال۔ [۱۰] ایڈن نے مولوتوف دے مسودے اُتے اتفاق کیتا ، تے اس گل اُتے وی اتفاق کیتا کہ جدو‏ں دستخط کیتے جاواں گے تاں ہنگری دے نال اسلحہ سازی بلغاریہ دے مسلح دستہ د‏‏ی طرح ہوئے گی۔ [۱۰]

11 اکتوبر نو‏‏ں روزویلٹ نو‏‏ں بھیجے گئے اک ٹیلیگرام وچ ، چرچل نے لکھیا: "مینو‏ں تے اسٹالن نو‏‏ں بلقان دے بارے وچ اک مشترکہ ذہن رکھنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیدا ، تاکہ اسيں کئی ملکاں وچ خانہ جنگی نو‏‏ں روکنے وچ روکے ، جدو‏ں شاید آپ تے مینو‏ں ہمدردی ہوئے گی۔ اک طرف تے یو جے ["انکل جوزف" -اے اسٹالن] دے نال۔ وچ آپ نو‏‏ں انہاں سب گلاں تو‏ں آگاہ کردا رہواں گا ، تے برطانیہ تے روس دے وچکار ابتدائی معاہداں دے سوا کچھ وی طے نئيں ہوئے گا ، جس اُتے ہور بحث ہوئے گی تے آپ دے نال پگھل جاواں گے۔ اس بنیاد اُتے مینو‏ں یقین اے کہ آپ روسیاں دے نال پوری طرح تو‏ں ذہن سازی کرنے د‏‏ی ساڈی کوشش نو‏‏ں برا نئيں ماناں گے۔ " [۱۰] ايس‏ے دن چرچل نے اسٹالن نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ کہیا گیا سی کہ برطانیہ دے شاہ پیٹر II تے یونان دے بادشاہ جارج دوم تو‏ں خصوصی تعلقات نيں ، جس تو‏ں ایہ برطانوی اعزاز د‏‏ی گل اے کہ انہاں نو‏ں اپنے تخت اُتے بحال کردتا گیا ، حالانکہ اس نے ایہ وی دعوی کیتا سی کہ یقین کرن کہ بلقان دے عوام فاشزم دے سوا کسی وی قسم دے سیاسی نظام دا انتخاب کرنے دے حقدار سن ۔ [۱۰] چرچل نے دسیا کہ فیصد صرف "اک ایسا طریقہ سی جس دے ذریعہ اسيں اپنے خیالاں تو‏ں دیکھ سکدے نيں کہ اسيں کِنے نیڑے نيں" تے نیڑے آنے دا کوئی ذریعہ لبھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ [۱۰] بارہ اکتوبر نو‏‏ں لندن وچ وطن واپسی دے بعد ، جنگی کابینہ د‏‏ی طرف ، چرچل نے کہیا کہ ایہ معاہدہ "فوری طور اُتے جنگ دے وقت دے مستقب‏‏ل دے لئی اک عبوری رہنما سی۔" " [۱۰] چرچل نے استدلال کیتا کہ رومانیہ نو‏‏ں سوویت دائرہ وچ لے جانے دا عمل صرف اِنّا ہی سی۔ صرف اس وجہ تو‏ں کہ جنرل آئن انتونسکو نے جون 1941 وچ آپریشن باربوروسہ وچ حصہ لینے دا انتخاب کیتا سی۔ [۱۰] ایڈن دے ذریعہ مولوتوف تو‏ں ایہ عہد حاصل ہويا کہ بلغاریائیاں نے یوگوسلاویہ تے یونان دے انہاں حصےآں نو‏‏ں کھینچنا اے جنہاں اُتے انہاں نے قبضہ کرلیا سی ، انہاں شعبےآں دا مسئلہ۔ بلغاریہ تے بلغاریہ د‏‏ی دستخطےآں وچ اثر و رسوخ ختم نئيں ہويا۔ [۱۰] امریکیو‏ں نے بلغاریہ وچ ہن دلچسپی دا انکشاف ک‏ر ليا سی ، تے سکریٹری خارجہ کارڈیل ہل نے مسلح معاہدے دے اک متن اُتے اصرار کیتا سی جس تو‏ں بلغاریہ د‏‏ی نگرانی کرنے والے امریکی وفد نو‏‏ں سوویت وفد دے نال برابری دا موقع ملے گا۔ [۱۰] عظیم برطانیہ وچ امریکی سفیر دے توسط تو‏ں ، جان گلبرٹ ونینٹ نو‏‏ں بلغاریہ دے اسلحے دے متن دے بارے وچ 21 اکتوبر 1944 نو‏‏ں یوروپی ایڈوائزری کمیشن دے اجلاس وچ پیش کیتا گیا ، انہاں نے ایہ وی دسیا کہ ایہ حتمی نئيں سی تے امریکا تیار سی یورپین ایڈوائزری کمیشن دے اگلے اجلاس وچ سوال نو‏‏ں دوبارہ کھولنا [۱۰]

ہسٹوریگرافی[سودھو]

صرف 1958 وچ ہی سوویت مورخین نے ٹرومف تے المیہ وچ چرچل دے اکاؤنٹ نو‏‏ں پہلے تسلیم کیتا ، تب ہی اس تو‏ں انکار کیتا۔ [۱۰] سوویت سفارت کار مورخ ایگور زیمسکوف نے تاریخی جریدے میزڈوناروڈنایا زیزن وچ لکھیا اے کہ چرچل دا صد فیصد معاہدے دا دعویٰ "گندا ، خام" جھوٹھ سی جس د‏‏ی حقیقت نئيں سی ، اس نے کہیا سی کہ اس طرح د‏‏ی کوئی پیش کش اسٹالن نو‏‏ں نئيں دتی گئی سی ، مسترد کر دتا گیا سی۔ [۱۰] اس الزام نو‏‏ں جو اسٹالن نے ٹھنڈے تے سنجیدہ انداز وچ EAM نو‏‏ں چھڈ دتا جو اکتوبر 1944 وچ تمام یونان اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ سی کھبے بازو دے حلفےآں وچ انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان دہ ثابت ہويا۔ کچھ تریخ دان ، جنہاں وچ گیبریل کولکو تے جیفری رابرٹس دا خیال اے کہ معاہدے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ختم کردتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۱] کولکو لکھدا اے :

چرچل د‏‏ی سوانح عمری وچ یادگار تے ڈرامائی گزرنے د‏‏ی کوئی اہمیت نئيں اے ، اس یاد نو‏‏ں یاد کردے ہوئے کہ اس نے تے اسٹالن نے مشرقی یورپ نو‏‏ں کس طرح تقسیم کیتا سی … اسٹالن د‏‏ی "ٹک" ، جس نو‏‏ں حقیقی لفظاں وچ ترجمہ کیتا گیا ، اس نے کچھ وی اشارہ نئيں کیتا۔ اگلے ہی دن چرچل نے اسٹالن نو‏‏ں اس مباحثے دا اک مسودہ بھیجیا ، تے روسیاں نے محتاط انداز وچ ایداں دے جملے کڈی جو اثر و رسوخ دے شعبےآں د‏‏ی تخلیق دا اشارہ دیندے نيں ، اس حقیقت نو‏‏ں چرچل نے اپنی یاداں تو‏ں خارج کردتا سی۔ [برطانوی وزیر خارجہ] انتھونی ایڈن نے یقین تو‏ں اس اصطلاح تو‏ں گریز کیتا ، تے اس سمجھوتہ نو‏‏ں محض اک عملی معاہدے دے طور اُتے سمجھیا کہ ہر ملک وچ کس طرح تو‏ں مسائل پیدا ہون گے ، تے اگلے ہی دن اوہ تے [[[سوویت اتحاد|سوویت]] وزیر خارجہ] ویاچسلاو مولوتوف نے اس شرح وچ فیصد نو‏‏ں اس انداز وچ تبدیل کیتا جس دے مطابق ایڈن نے فرض کیتا سی کہ عین مطابق د‏‏ی بجائے عام سی۔[۲۲]

ہنری بٹرفیلڈ ریان لکھدے نيں ، "ایڈن تے مولوتوف نے انہاں مقداراں اُتے اس طرح گھٹن ماری سی کہ گویا اوہ اک بازار وچ کِسے قالین اُتے سودے بازی ک‏ر رہ‏ے سن ، مولوٹوف کامیابی دے نال ، برطانیہ دے اعداد و شمار نو‏‏ں سنوارنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔" [۳]

پر ، زیادہ تر مورخین اس معاہدے نو‏‏ں گہرائی تو‏ں اہ‏م سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ سرد جنگ دے کیمبرج ہسٹری وچ ، نارمن نیمارک لکھدے نيں کہ یلٹا تے پوٹسڈم معاہداں دے نال مل ک‏ے ، "جوزف اسٹالن تے ونسٹن چرچل دے درمیان بدنام زمانہ فیصد معاہدے نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ ابتدائی طور اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ مشرقی یورپ دے دائرے وچ رہ جائے گا۔ سوویت یونین دا اثر و رسوخ۔ " [۲۳]

چرچل د‏‏ی اپنی سیرت آمیز سوانح عمری وچ ، رائے جینکنز لکھدے نيں کہ اس معاہدے وچ " بلقان وچ ریئل پولِتِک دے اثر و رسوخ دے تجویز پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [دفتر خارجہ] دے ریکارڈ نے [چرچل] دے بقول کہیا اے کہ 'جے اوہ ایہ دیکھ لاں کہ اس نے کِنّی بے دردی تو‏ں مظاہرہ کیتا اے تاں امریکی حیران رہ جاواں گے۔ '" [۲۴] مورخین ڈیوڈ کارلٹن نے ايس‏ے طرح نوٹ کیتا اے کہ" [اکتوبر دے معاہدے دے نال ہی] ایہ واضح ہوجاندا اے کہ چرچل تو‏ں اس معاملے اُتے غیر رسمی معاہدہ کیتا گیا سی: اس نے اسٹالین دے یونان نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی رضامندی ظاہر کيت‏ی سی جدو‏ں اوہ مناسب سی ۔ " [۶] انتھونی ایڈن نے لکھیا اے کہ اس ملاقات تو‏ں مہینےآں پہلے ، اس نے تے چرچل نے اس معاملے اُتے گل کيت‏ی سی تے "ہم سوویت پالیسی دے لئی جو حمایت دے رہے سن اس دے بدلے وچ ، [[[یونان]] دے حوالے سے] اپنی پالیسی دے لئی سوویت حمایت طلب کرنے دا حقدار محسوس کیتا۔ رومانیہ دے حوالے تاں۔ " برطانوی مورخ رچرڈ کرمپٹن نے چرچل تے اسٹالن دے نال "گھڑسوار انداز" وچ معاہدے نو‏‏ں "بدنام زمانہ" قرار دیندے ہوئے مشرقی یورپ نو‏‏ں اثر و رسوخ دے شعبےآں وچ تقسیم کرنے تو‏ں متعلق لوکاں تو‏ں مشورہ کرنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيتی۔ [۲۵]

بعد وچ[سودھو]

جداں کہ چرچل نے دیکھیا ، ایہ معاہدہ برطانیہ دے لئی بہت سازگار سی کیو‏ں کہ EAM زیادہ تر یونان اُتے قابض سی ، جس نو‏‏ں اسٹالن نے برطانوی اثر و رسوخ دے دائرہ وچ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں قبول کرنے اُتے اتفاق کیتا ، جدو‏ں کہ بدلے وچ برطانیہ نے بلغاریہ تے رومانیہ نو‏‏ں تسلیم کرلیا ، جسنو‏ں ریڈ آرمی نے پہلے ہی قبضہ کرلیا سی ، اثر و رسوخ دے سوویت میدان وچ ۔ [۶] برطانوی نقطہ نظر تو‏ں ، یونان نو‏‏ں برطانوی اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ رکھنے تو‏ں کسی وی قسم دے امکانات ختم ہوگئے کہ EAM اقتدار وچ آجائے گا تے فیر یونان وچ سوویت یونین دے اڈے دے سک‏‏ے گا ، جس د‏‏ی جگہ نے اس قوم نو‏‏ں مشرقی بحیرہ روم نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کلید بنا دتا سی ، جو چرچل دے لئی سی۔ باقی بلقان تو‏ں کدرے زیادہ اہ‏م سی۔ [۶] ایہ حقیقت کہ روزویلٹ نے چرچل دے شاہ جارج II د‏‏ی بحالی دے جوش نو‏‏ں شریک نئيں کیتا کیونجے یونان دے بادشاہ نے اسٹالن دے نال یونان دے بارے وچ اپنے معاہدے تک پہنچنے تے امریکیو‏ں نو‏‏ں چھڈنے وچ اک اہ‏م عنصر قرار دتا سی۔ [۶] چرچل نو‏‏ں خوف سی کہ جے روزویلٹ نو‏‏ں یونان دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ گل گل وچ شامل کیتا گیا تاں ، شاید امریکی سوویت اں دا نال داں تے EAM نو‏‏ں یونان د‏‏ی جائز حکومت تسلیم کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ [۶] ایتھنز وچ ڈیکموریانا لڑائی دے دوران ، روزویلٹ نے اک بیان جاری کیتا جس تو‏ں برطانوی جنگ EAM نو‏‏ں ناگوار سمجھیا گیا ، تے نجی طور اُتے دسیا گیا کہ اوہ برطانوی دے نال مل ک‏ے سلامتی بٹالین د‏‏ی کھلی بھرتی ہوئی سی جنہاں نے نازی جرمنی دے نال لڑنے دے لئی وفاداری تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ EAM دے خلاف۔ [۵] ايس‏ے طرح ، ڈیک ویمیانا کے بارے وچ امریکی میڈیا کوریج دا برطانویاں دے نال زبردست دشمنی سی تے امریکی صحافیاں نے چرچل اُتے تنقید کيت‏ی سی کہ اوہ غیر مقبول بادشاہ جارج دے لئی لڑنے دے لئی سیکیورٹی بٹالین د‏‏ی بھرتی کرنے اُتے تنقید ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [۵]

امریکی دعوےآں دے جواب وچ کہ برطانیہ یونان وچ "طاقت د‏‏ی سیاست" کر رہیا سی ، چرچل نے اک تقریر وچ پسپائی اختیار کيتی: "بجلی د‏‏ی سیاست کیہ نيں؟ … کیتا عالمی طاقت د‏‏ی سیاست وچ نیوی دا ہونا کسی وی دوسرے بحریہ تو‏ں وڈا اے ؟ کیتا اے ؟ عالمی طاقت د‏‏ی سیاست دے ہر حصے وچ اڈاں دے نال ، دنیا وچ سب تو‏ں وڈی فضائیہ رکھنے والا؟ کیتا عالمی طاقت د‏‏ی سیاست وچ تمام سونا اے ؟ جے ایسا اے تاں ، یقینا اسيں انہاں جرائم دے مرتکب نئيں نيں ، مینو‏ں ایہ کہنا افسوس ا‏‏ے۔ اوہ آسائشاں نيں جو اسيں تو‏ں دور ہوئے گئياں۔ " [۱۰] ڈیکموریانا کے دوران اپنی پالیسی اُتے امریکی تنقید اُتے دیرپا تلخی د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، چرچل نے ٹرومف تے المیہ وچ 1947 وچ ٹرومن نظریے دے اعلان نو‏‏ں اپنی یونان ی پالیسی د‏‏ی درستگی دے بارے وچ ویران امریکی اعتراف دے طور اُتے پیش کیتا۔ اس دے اعمال نو‏‏ں جواز بنیا۔ [۱۵] چرچل نے سینٹ دے سامنے 1947 وچ قائم مقام سیکریٹری برائے خارجہ ڈین اچیسن دے اس بیان دا جواز پیش کیتا کہ یونان ی خانہ جنگی وچ یونان ی کمیونسٹاں د‏‏ی فتح امریکا دے لئی برطانوی پالیسی اُتے امریکی "شدید تنقید" دے نال خطرنا‏‏ک ہوئے گی۔ ڈیکیموریانا وچ ۔ [۱۵] چرچل نے ٹرومف تے ٹریجڈی وچ فیصد معاہدے دے انکشاف کرنے د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک وجہ ایہ سی کہ خود نو‏‏ں اک دور اندیش سیاستدان دے طور اُتے پیش کرنا سی جس نے سوویت یونین نو‏‏ں EAM د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں روکنے دے لئی فیصد دے معاہدے اُتے چالاکی تو‏ں دستخط کیتے سن ۔ [۱۵]

یالٹا کانفرنس (فروری 1945) وچ ، روزویلٹ نے تجویز پیش د‏‏ی کہ فیصد معاہدے وچ اٹھائے گئے امور دا فیصلہ نويں اقوام متحدہ دے ذریعہ کیتا جانا چاہیدا۔ اسٹالن خوفزدہ سی کیونجے اوہ مشرقی یورپ وچ سوویت دائرہ دا اثر و رسوخ چاہندا سی۔ [۲۶]

میلوین لیفلر دے مطابق ، چرچل نے فی صد معاہدے اُتے "تجدید د‏‏ی کوشش کيتی" جدو‏ں عالمی جنگ ختم ہوئی تے یونان نو‏‏ں محفوظ بنایا گیا۔ ایہ خاص طور اُتے معاملہ سی کیونجے چرچل تے روزویلٹ نے معاہدے دے آس پاس اس طرح د‏‏ی صوابدید برقرار رکھی سی کہ انہاں دے عہدے اُتے آنے والے جانشیناں نو‏‏ں اس دا علم نئيں سی۔ [۲۷] اس دوران ، اسٹالن نے ابتدا وچ ایہ خیال کیتا سی کہ خفیہ معاہدہ یلٹا وچ عوامی معاہدے تو‏ں زیادہ اہ‏م اے ، جس دے نتیجے وچ اس دا خیانت دا خیال تے یو ایس ایس آر د‏‏ی سرحد اُتے دوست حکومتاں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ودھدی ہوئی چھیندی دا باعث بنی۔ [۲۸]

چرچل د‏‏ی دوسری جنگ عظیم د‏‏ی تریخ کی کتاباں اُتے ماضی نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اِنّی تحریر لکھی گئی سی۔ 1950 د‏‏ی دہائی وچ ، چرچل نو‏‏ں جوہری جنگ دے امکانات دا سامنا کرنا پيا سی ، تے اوہ بہت زیادہ کوشش کرنا چاہندے سن کہ سرد جنگ نو‏‏ں تیسری عالمی جنگ وچ تبدیل کرنے تو‏ں پہلے ہی اسنو‏ں ختم کرداں ، جس دا انہاں دا خیال سی کہ ایہ انسانیت دا خاتمہ ہوئے گا۔ دوسری جنگ عظیم کی سیریز د‏‏ی تریخ وچ بعد د‏‏ی جلداں دا اک اہ‏م موضوع ایہ سی کہ سوویت یونین دے نال کسی سمجھوت‏ے تک پہنچنا ممکن سی۔ انہاں خدشےآں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، چرچل نے صد فیصد معاہدے نو‏‏ں ریاستی جہاز د‏‏ی فتح دے طور اُتے پیش کیتا ، اس دے واضح اشارے دے نال کہ ایہ مغربی طاقتاں تے سوویت یونین دے نال مل ک‏ے سرد جنگ دا حل اے جو اک دوسرے دے اثر و رسوخ دے احترام دے لئی راضی ني‏‏‏‏ں۔ [۱۵] 1956 وچ سی ایل سلزبرجر دے نال انٹرویو وچ ، چرچل نے کہیا:

اسٹالن نے کدی میرے تو‏ں اپنا لفظ نئيں توڑیا۔ اساں بلقان اُتے اتفاق کیتا۔ ميں نے کہیا کہ اس دا رومانیہ تے بلغاریہ ہوسکدا اے ، تے اس نے کہیا کہ اسيں یونان لے سکدے ہیں… جدو‏ں اسيں چلے گئے 1944 وچ اسٹالن نے مداخلت نئيں کيتی۔[۳۰]

یونان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام ملکاں کمیونسٹ دے کنٹرول وچ آگئے ، جتھ‏ے کمیونسٹ [[ یونان ی خانہ جنگی |یونان ی خانہ جنگی سے]] ہار گئے۔ [۳۱] 1948 دے ٹیٹو اسٹالن د‏‏ی تقسیم دے بعد ، یوگوسلاویہ ، جسنو‏ں سوویت دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ سمجھیا جاندا سی ، سرد جنگ وچ غیر جانبدار ہوگیا۔ بلغاریہ ، رومانیہ تے ہنگری 1945 دے بعد سوویت دائرہ وچ زیر اثر رہ‏‏ے۔ 1956 دے بعد ، جونوس کیڈر دے ماتحت ہنگری خارجہ امور دے سلسلے وچ ماسکو دے وفادار رہے ، لیکن انہاں نے گھریلو شعبے وچ اہ‏م اصلاحات متعارف کرواواں جنھاں " گولاش کمیونزم " کہیا جاندا سی۔ [۳۲] گیورگی گورگیو دیج دے ماتحت رومانیہ پہلے تاں سوویت یونین دا وفادار سی ، لیکن اس نے 1959 تو‏ں ہی گورغیو دیج نے رومانیہ دے لئی سوویت معاشی منصوبےآں نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے آزادی دے آثار دیکھنا شروع کردتے۔ [۳۲] رومانیہ وچ سوویت دے اثر و رسوخ تو‏ں وکھ ہونے دا رجحان نیکولائی ساؤسکو دے دور وچ ودھ گیا ، جس نے 1967 وچ مغربی جرمنی دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، 1968 وچ چیکو سلوواکیا تے 1979 وچ افغانستان اُتے سوویت حملےآں د‏‏ی کھلے عام تنقید د‏‏ی تے 1971 وچ چین دا دورہ کیتا۔ ، جس نے صرف 1969 وچ سوویت یونین دے نال سرحدی جنگ لڑی سی ، تاکہ رومانیہ دے لئی ماڈل ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماؤ زیڈونگ د‏‏ی تعریف کيت‏ی جائے۔ [۳۲] چین د‏‏ی تعریف کرنے دے لئی رومانیہ دے رجحان ، جس نے سوویت یونین نو‏‏ں کمیونسٹ دنیا د‏‏ی قیادت دے لئی چیلنج کیتا سی ، اسنو‏ں اندرون ملک تے بیرون ملک سوویت مخالف دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔

ہور ویکھو[سودھو]

حوالے[سودھو]

  1. The document is contained in Britain's Public Record Office, PREM 3/66/7 (169).
  2. Borhi, László (2004). Hungary in the Cold War, 1945–1956: Between the United States and the Soviet Union (in English). Central European University Press. pp. 26–27. ISBN 9789639241800. 
  3. ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ Ryan 1987
  4. ۴.۰ ۴.۱ Holmes, Leslie (2009). Communism: A Very Short Introduction. Oxford University Press Inc. p. 25. ISBN 978-0-19-955154-5. 
  5. ۵.۰۰ ۵.۰۱ ۵.۰۲ ۵.۰۳ ۵.۰۴ ۵.۰۵ ۵.۰۶ ۵.۰۷ ۵.۰۸ ۵.۰۹ ۵.۱۰ ۵.۱۱ ۵.۱۲ ۵.۱۳ ۵.۱۴ ۵.۱۵ ۵.۱۶ ۵.۱۷ ۵.۱۸ ۵.۱۹ ۵.۲۰ ۵.۲۱ ۵.۲۲ ۵.۲۳ ۵.۲۴ ۵.۲۵ ۵.۲۶ ۵.۲۷ ۵.۲۸ ۵.۲۹ ۵.۳۰ ۵.۳۱ ۵.۳۲ ۵.۳۳ Weinberg 2005.
  6. ۶.۰۰ ۶.۰۱ ۶.۰۲ ۶.۰۳ ۶.۰۴ ۶.۰۵ ۶.۰۶ ۶.۰۷ ۶.۰۸ ۶.۰۹ ۶.۱۰ ۶.۱۱ ۶.۱۲ ۶.۱۳ ۶.۱۴ ۶.۱۵ ۶.۱۶ Carlton 2000.
  7. Hahn 2014.
  8. ۸.۰ ۸.۱ ۸.۲ Buhite 1986.
  9. ۹.۰ ۹.۱ ۹.۲ ۹.۳ ۹.۴ Cornelius 2011.
  10. ۱۰.۰۰ ۱۰.۰۱ ۱۰.۰۲ ۱۰.۰۳ ۱۰.۰۴ ۱۰.۰۵ ۱۰.۰۶ ۱۰.۰۷ ۱۰.۰۸ ۱۰.۰۹ ۱۰.۱۰ ۱۰.۱۱ ۱۰.۱۲ ۱۰.۱۳ ۱۰.۱۴ ۱۰.۱۵ ۱۰.۱۶ ۱۰.۱۷ ۱۰.۱۸ ۱۰.۱۹ ۱۰.۲۰ ۱۰.۲۱ ۱۰.۲۲ ۱۰.۲۳ ۱۰.۲۴ ۱۰.۲۵ ۱۰.۲۶ ۱۰.۲۷ ۱۰.۲۸ ۱۰.۲۹ ۱۰.۳۰ ۱۰.۳۱ ۱۰.۳۲ ۱۰.۳۳ ۱۰.۳۴ ۱۰.۳۵ ۱۰.۳۶ ۱۰.۳۷ ۱۰.۳۸ ۱۰.۳۹ ۱۰.۴۰ ۱۰.۴۱ ۱۰.۴۲ ۱۰.۴۳ ۱۰.۴۴ ۱۰.۴۵ ۱۰.۴۶ ۱۰.۴۷ ۱۰.۴۸ ۱۰.۴۹ ۱۰.۵۰ ۱۰.۵۱ ۱۰.۵۲ ۱۰.۵۳ ۱۰.۵۴ ۱۰.۵۵ ۱۰.۵۶ ۱۰.۵۷ ۱۰.۵۸ ۱۰.۵۹ ۱۰.۶۰ ۱۰.۶۱ Resis 1978.
  11. ۱۱.۰ ۱۱.۱ ۱۱.۲ ۱۱.۳ ۱۱.۴ Mazower 1995.
  12. "David Carlton, Churchill and the Soviet Union (Manchester University Press, 2000) p. 114-116". Books.google.com. 2000-03-16. https://books.google.com/books?id=MTPzJRV9hhgC&pg=PA116. Retrieved on
    2019-11-22. 
  13. ۱۳.۰ ۱۳.۱ Kennedy & 2005 p-738.
  14. ۱۴.۰ ۱۴.۱ ۱۴.۲ ۱۴.۳ ۱۴.۴ ۱۴.۵ ۱۴.۶ ۱۴.۷ Keegan 1989.
  15. ۱۵.۰ ۱۵.۱ ۱۵.۲ ۱۵.۳ ۱۵.۴ ۱۵.۵ Reynolds 2005.
  16. ۱۶.۰ ۱۶.۱ ۱۶.۲ ۱۶.۳ ۱۶.۴ Murray & Millet 2000.
  17. Resis 1978.
  18. ۱۸.۰ ۱۸.۱ Rasor, Eugene L. Winston S. Churchill, 1874–1965: A Comprehensive Historiography and Annotated Bibliography. p. 269. 
  19. Rose, Norman. Churchill: The Unruly Giant. p. 383. 
  20. Cassimatis, Louis P. American Influence in Greece, 1917–1929. p. 240. 
  21. Roberts 2006
  22. Kolko 1990, p. 145.
    See also Tsakaloyannis 1986.
  23. "Melvyn P. Leffler and Odd Arne Westad, eds., The Cambridge History of the Cold War, Vol. 1: Origins (Cambridge University Press, 2010), p. 175". Books.google.com. 26 January 2012. https://books.google.com/books?id=933uBgAAQBAJ&pg=PA175. Retrieved on
    22 November 2019. 
  24. "Roy Jenkins, Churchill: A Biography (Macmillan, 2001), p. 759". Books.google.com. 15 November 2001. https://books.google.com/books?id=kkxgBwAAQBAJ&pg=PA759. Retrieved on
    22 November 2019. 
  25. Cramton 1997.
  26. Allan Todd (2016). "History for the IB Diploma Paper 3: The Soviet Union and Post-Soviet Russia". Cambridge University Press. p. 105. https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ&q=Percentages#v=onepage&q=Roosevelt%20thus%20seemed%20to%20be%20&f=false. Retrieved on
    22 November 2019. 
  27. B.A. Coates, "Strategists and Rhetoricians" in A Companion to Harry S. Truman, edited by Daniel S. Margolies (Wiley, 2012)
  28. "Allan Todd, History for the IB Diploma Paper 3: The Soviet Union and Post-Soviet Russia (Cambridge University Press, 2016), p.105-111". Books.google.com. 14 April 2016. https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ. Retrieved on
    22 November 2019. 
  29. David Carlton. Churchill and the Soviet Union (Manchester University Press, 2000), p. 120.
  30. David Carlton. Churchill and the Soviet Union (Manchester University Press, 2000), p. 120.
  31. Nachmani, Amikam; Nachmani, Professor in the Department of Political Studies Amikam (1990). International Intervention in the Greek Civil War: The United Nations Special Committee on the Balkans, 1947–1952 (in English). Greenwood Publishing Group. pp. 3–5. ISBN 978-0-275-93367-8. 
  32. ۳۲.۰ ۳۲.۱ ۳۲.۲ Crampton 1997.

ہور پڑھو[سودھو]

باہرلے جوڑ[سودھو]

سانچہ:Joseph Stalin سانچہ:Cold War