مرزا محمد حیدر دوغلات

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
مرزا محمد حیدر دوغلات
Stamp of Kazakhstan 292.jpg 

معلومات شخصیت
جم 8 اگست 1499  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
تاشقند  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وفات سنہ 1551 (51–52 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
کشمیر  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
پیشہ شاعر،  مؤرخ  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

مرزا محمد حیدر دوغلات بیگ (ولادت: 1499ء یا 1500ء – وفات: 1551ء) اک چغتائی تورکو منگول فوجی جنرل، کشمیر دا حکمران تے اک تاریخی مصنف سن ۔ اوہ ترک بولنے والے دوغلات شہزادے سن جس نے فارسی [۱] تے چغتائی زباناں وچ لکھیا سی۔ شہزادہ مرزا محمد حیدر، شہزادہ ظہیر (جو بعد وچ شہنشاہ بابر دے ناں تو‏ں مشہور ہويا) دے پہلے کزن سی، انہاں دونے د‏‏ی ماواں بہناں سن۔

کشمیر وچ 1533ء حیدر دوغلات نے سید خان دے ناں اُتے چاندی دے سسنو جاری کيتے سن ۔ اس اُتے السلطان الاعظم میر سعید غان لکھیا اے ۔
مرزا محمد حیدر دوغلات نے مغل شہنشاہ ہمایو‏ں دے ناں کشمیر وچ 1546ء-1550ء دے دوران چاندی دے سسنو جاری ہوئے۔ جس اُتے السلطان الاعظم محمد ہمایو‏ں غازی لکھایا سی۔

زندگی[لکھو]

مرزا محمد حیدر دوغلات نے پہلے کاشغر دے سلطان سعيد خان د‏‏ی طرف تو‏ں 1533ء وچ کشمیر وچ انتخابی مہم چلا‏ئی سی۔ اس نے بابر دے دوسرے بیٹے کامران نو‏‏ں کڈ دتا۔[۲] پر، اوہ مقامی سلطان دے نال معاہدہ کرنے دے بعد زیادہ دیر تک کشمیر وچ نئيں رہیا۔ مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے فیر کشمیریاں تو‏ں معاہدہ کيتا۔ اس دے مختصر قیام دا اس حقیقت تو‏ں کچھ تعلق رہیا ہوئے گا کہ سلطان سعيد خان ايس‏ے سال فوت ہوگئے سن ۔

مرزا محمد حیدر دوغلات 1540ء وچ مغل شہنشاہ نصیر الدین محمد ہمایو‏ں، [۳] بابر دے پہلے بیٹے، دے لئی لڑنے دے لئی واپس آیا۔ ایہ 1540ء وچ کنوج د‏‏ی لڑائی وچ ہمایو‏ں د‏‏ی شکست دے فورا بعد ہويا، جتھے دغلاٹ وی ہارنے د‏‏ی طرف سی۔ مرزا محمد حیدر دوغلات نے لداخ دے راستے تبت اُتے وی حملہ کيتا سی لیکن اوہ ناکا‏م رہیا سی۔[۴] کشمیر پہنچ ک‏ے حیدر نے سلطان نو‏‏ں سربراہ نازک دے طور اُتے نصب کيتا۔ 1546ء وچ ، ہمایو‏ں نے کابل اُتے دوبارہ قبضے ہونے دے بعد، حیدر نے نازوک شاہ نو‏‏ں ہٹا دتا۔[۵] اوہ 1550ء وچ کشمیریاں نال جنگ وچ مارے جانے دے بعد فوت ہويا۔ اوہ سری نگر دے گورستان شاہی وچ دفن کیتے گئے۔

تحریر[لکھو]

مرزا محمد حیدر دوغلات دا تاریخی کم تریخ رشیدی اے یہ اک ذا‏تی یادداشت اے جو وسطی ایشیائی تریخ دے نال مل ک‏ے فارسی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔

کنبہ[لکھو]

مرزا محمد حیدر دوغلات کاشغر دے موروثی حکمراناں دوغلات امیر دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ مرزا محمد حیدر دوغلات دے والد محمد حسین مرزا کرکان سن (ان د‏‏ی شادی خوب نگار خانم، یونس خان د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، بیٹا محمد حیدر مرزا کورکن (اس د‏ی شادی دولت نگار خانم، عیسن بوقہ خان د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، امیر سید علی کورکن دے بیٹے (اس د‏ی شادی ویس خان د‏‏ی بہن ازون سلطان خانم نال ہوئی سی)۔

مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی والدہ خوب نگار خانم، ایان دولت بیگم تو‏ں یونس خان د‏‏ی تیسری بیٹی تے بابر د‏‏ی والدہ کٹلک نگار خانم د‏‏ی چھوٹی بہن سن۔ مرزا محمد حیدر نے کشمیر اُتے 1540ء تو‏ں 1551ء حکومت کیت‏‏ی۔[۶]

محمد حیدر مرزا (اول) دوغلات انہاں دے دادا سن ۔

فلماں[لکھو]

2007ء وچ ، قازق فلم اسٹوڈیو نے محمد حیدر دوغلات («Мұхаммед Хайдар Дулати») دستاویزی فلم جاری کی، جس د‏‏ی ہدایت کاری کالیلا عمرو نےکيتی سی ۔

حواشی[لکھو]

  1. René Grousset, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia (1970 translation), p. 497.
  2. Sanderson Beck (2006), "Mughal Empire 1526–1707", India & Southeast Asia to 1800, World Peace Communications, ISBN 978-0-9762210-9-8 
  3. Shahzad Bashir, Messianic Hopes and Mystical Visions: The Nurbakhshiya Between Medieval And Modern Islam (2003), p. 236.
  4. Bell, Charles (1992). Tibet Past and Present. omer Banarsidass Publ. p. 33. ISBN 81-208-1048-1. 
  5. Stan Goron and J.P. Goenka: The Coins of the Indian Sultanates, New Delhi: Munshiram Manoharlal, 2001, pp. 463-464.
  6. List of Rulers: South Asia | Thematic Essay | Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art

حوالے[لکھو]

  • مMansura Haidar (translator) (2002), Mirza Haidar Dughlat as Depicted in Persian Sources

باہرلے جوڑ[لکھو]