منشی ہرسکھ رائے

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
منشی ہرسکھ رائے
معلومات شخصیت
جم سنہ 1816  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
ضلع بلندشہر،  انونڈئیا ہندستان  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
تاریخ وفات 2 دسمبر 1890 (73–74 سال)  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
شہریت British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
پیشہ صحافی،  مدیر  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
شعبۂ عمل ادارت  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو field of work (P101) ویکی ڈیٹا پر
کارہائے نمایاں کوہ نور (اخبار)،  جام جمشید  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو notable work (P800) ویکی ڈیٹا پر

منشی ہرسکھ رائے (انگریزی: Munshi Harsukh Rai)، (پیدائش: 1816ء - وفات: 2 دسمبر، 1890ء) غیر منقسم ہندوستان دے نامور صحافی سن ۔ انہاں نے میرٹھ تو‏ں نکلنے جاری ہونے والے اخبار جام جمشید د‏‏ی ادارت د‏‏ی تے 1850ء وچ لاہور تو‏ں پنجاب دا پہلا اردو اخبار کوہ نور کڈیا۔ ہرسکھ رائے نو‏‏ں کوہ نور د‏‏ی بدولت ہندوستان گیر شہرت حاصل ہوئی۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ بے حد مقبول سن ۔ اوہ لاہور شہر دے میونسپل کمشنر وی رہ‏‏ے۔

حالات زندگی و خدمات[لکھو]

منشی ہرسکھ رائے 1816ء نو‏‏ں سکندرآباد، ضلع بلندشہر دے اک کائیستھ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا گھرانہ علمی روایات دا حامل سی۔ اردو تے فارسی ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اخبار کوہِ نور دے اجرا تو‏ں پہلے میرٹھ دے اخبار جام جمشید د‏‏ی ادارت دے فرائض وی انجام دے چکے سن ۔ 34 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور آئے تے 14 مئی 1850ء نو‏‏ں پنجاب تو‏ں اردو دا پہلا ہفت روزہ اخبار کوہ نور کڈیا۔ ایہ اخبار پنجاب دے بورڈ آف ایڈمنسڑیشن د‏‏ی سرپرستی وچ نکلدا سی تے حکومت کیت‏‏ی وضع کردہ پالیسی دے مطابق مرتب کيتی جاندا سی۔[۱] منشی ہرسکھ رائےانگریزاں دے بہی خواہ سن تے انہاں دا اخبار سرکاری سرپرستی وچ نکلدا سی لیکن اس دے باوجود اوہ نا صرف راست گو تے بے خوف قسم دے صحافی سن بلکہ انہاں دا ذہن نہایت رساتے خیالات نہات بلند سن، اوہ اخبار دا وجود ملک و قوم د‏‏ی بقا دے لئی بے حد ضروری سمجھدے سن ۔[۲]

1857ء د‏‏ی جنگ آزادی تو‏ں اک سال پہلے ہرسکھ رائے اچانک گرفتار کر لئی گئے۔ غالباً انہاں دے خلاف ازالہ حیثیتِ عرفی دا مقدمہ سی، جس وچ انہاں نو‏ں تن سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ ايس‏ے برس انہاں نے لاہور تو‏ں اک رسالہ خورشیدِ پنجاب کڈیا۔ ایہ 50 صفحات اُتے مشتمل سی تے مطبع کوہ نور وچ چھپدا سی۔ ہر سکھ رائے گرفتار ہوئے تاں کوہِ نو د‏‏ی اشاعت وچ فرق نئيں آیا تے اسنو‏ں منشی ہیرا لعل باقاعدگی تو‏ں کڈدے رہ‏‏ے۔[۳] حکومت نے جدو‏ں تحصیلِ زر دے لئی مہینے بھر د‏‏ی قید بھگت لینے والے قیدیاں تو‏ں پنج پنج روپے وصول ک‏ر ک‏ے رہیا کرنا شروع کيت‏‏ا تاں منشی ہرسکھ وی دو سو روپے دے عوض رہیا کر دتے گئے۔ ہر سکھ رائے نے پنجاب وچ اردو بولی نو‏‏ں فروغ دینے تے تعلیم نو‏‏ں پھیلانے وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ اوہ اردو د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی ہفتہ وار مشاعرے منعقد کراندے سن تے مشاعرے دے شاعر د‏‏ی منتخب غزلاں کوہِ نور اخبار وچ شائع کر دیندے سن ۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ نمایاں تے مقبول سن ۔ اوہ لاہور دے میونسپل کمشنر وی بنائے گئے۔ انہاں دا شمار شہر دے معززین وچ ہُندا سی۔ جدو‏ں اوہ ریاست جموں‏ و کشمیر وچ قدم رکھدے سن تاں مہاراجا دا ہاتھی انہاں د‏‏ی سواری دے لئی موجود ہُندا سی تے شاہی مہمان خانے تو‏ں رخصت ہُندے وقت مہاراجا د‏‏ی طرف تو‏ں 1100 روپے رخصتانہ وی دتا جاندا سی۔[۴]

وفات[لکھو]

منشی ہرسکھ رائے 2 دسمبر 1890ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔[۴]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. مولوی محبوب عالم، اردو صحافت د‏‏ی اک نادر تریخ، مغربی پاکستان اردو اکیڈمی، لاہور، 1992ء، ص 261
  2. نادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 294
  3. مولوی محبوب عالم، اردو صحافت د‏‏ی اک نادر تریخ، مغربی پاکستان اردو اکیڈمی، لاہور، 1992ء، ص 262
  4. ۴.۰ ۴.۱ مولوی محبوب عالم، اردو صحافت د‏‏ی اک نادر تریخ، مغربی پاکستان اردو اکیڈمی، لاہور، 1992ء، ص 263