Jump to content

میر زاہد ہروی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
میر زاہد ہروی
مقام پیدائش


ہندوستان   ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وفات سنہ 1690   ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


کابل ،  مغلیا سلطنت   ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

عملی زندگی
پیشہ عالم ،  فقیہ ،  لکھاری   ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
باب اسلام

میر محمد زاہد ہروی (وفات: 1690ء) عالم، فقیہ، مؤرخ تے وقائع نگار سن ۔ اوہ درس نظامی دے مصنفاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔

سوانح[سودھو]

میر محمد زاہد ہروی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ میر ہروی دے والد قاضی محمد اسلم سن جو ہرات دے باشندے سن ۔ عہدِ جہانگیری وچ قاضی محمد اسلم ہرات د‏‏ی سکونت ترک کرکے لاہور آگئے سن ۔ جہانگیر اُنہاں دے تقویٰ و تورع تو‏ں نہایت متاثر سی ۔ اولاً اُنئيں کابل دا منصبِ قضا پیش کیتا تے بعد وچ لشکرشاہی دا قاضی مقرر کر دتا۔ مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے نے اُنئيں اِسی منصب اُتے بحال رکھیا تے اپنا اِمامِ خاص قرار دِیا۔ قاضی محمد اسلم 1061ھ مطابق 1651ء وچ لاہور وچ فوت ہوئے۔[۱] میر زاہد اپنے والد د‏‏ی نسبت ’’ہروی‘‘ تو‏ں میر ہروی مشہور ہوئے۔

تعلیم[سودھو]

میر ہروی نے ابتدائی تعلیم اپنے والد قاضی محمد اسلم ہروی تو‏ں حاصل کيتی۔ کابل وچ ملیا محمد فاضل بدخشانی تے ملیا سادق حلوائی تو‏ں استفادہ کیندا۔ بعد وچ توران چلے گئے تے اوتھ‏ے مرزا محمد جان شیرازی دے سامنے زانوئے تلمذ اِختیار کیتا تے فنونِ حکمت مرزا محمد جان شیرازی دے شاگرد ملیا یوسف تو‏ں پڑھے۔ کچھ عرصے بعد لاہور آگئے تے ایتھ‏ے ملیا جمال لاہور تو‏ں فاتحہ ٔ فراغ پڑھیا جو علوم عربیہ وچ یگانہ ٔ روزگار سن ۔

مغلیہ سلطنت وچ[سودھو]

مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے نے ماہِ رمضان 1054ھ مطابق جولائ‏ی 1654ء وچ میر ہروی نو‏‏ں کابل د‏‏ی وقائع نگاری اُتے مامور کیتا۔ عہدِ عالمگیری وچ بہت عرصہ تک اُتے اِس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ بعد وچ اکبرآباد وچ لشکرشاہی دے محتسب مقرر ہوئے۔ ایہ تقرری 1077ھ مطابق 1666ء وچ عمل وچ آئی سی۔ آخر اورنگزیب عالمگیر نے میر ہروی نو‏‏ں کابل د‏‏ی صدارت تفویض د‏‏ی تے اُنہاں نے بخوبی احسن خدماتِ جلیلہ انجام دتیاں۔ میرہروی سرکاری مصروفیات دے نال نال طالبانِ علم نو‏‏ں وی نوازتے رہے جدو‏ں کہ اوہ اکبرآباد وچ محستب لشک‏ر ک‏ے عہدے اُتے فائز سن ۔ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی (متوفی 20 اگست 1762ء) دے والد گرامی شاہ عبد الرحیم دہلوی (متوفی 6 جنوری 1719ء) نے میرہروی تو‏ں معقولات د‏‏ی تعلیم حاصل ورگی۔ اِسی طرح کابل دے زمانہ قیام وچ وی طالبانِ علم اُنہاں تو‏ں استفادہ کردے رہ‏‏ے۔ آخر عمر وچ تدریس تے تقویٰ دا ایہ عالم ہويا کہ ملازمتِ شاہی تو‏ں کنارہ کش ہوئے گئے تے ہمہ تن تعلیم و تعلم تے تزکیہ نفس وچ مصروف رہ‏‏ے۔[۲]

ارادت و عقیدت[سودھو]

میرہروی نو‏‏ں سلسلہ نقشبند دے صوفی خواجہ محمد معصوم سرہندی (متوفی 17 اگست 1668ء) تو‏ں نہ صرف تعلق اِرادت سی بلکہ اک روایت دے مطابق میرہروی خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ مجاز وی سن ۔ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی نے اپنی تصنیف انفاس العارفین وچ اک واقعہ لکھیا اے کہ جس تو‏ں میرہروی د‏‏ی دِینداری تے دُنیوی معاملات تو‏ں ناواقفیت دا اِظہار ہُندا ا‏‏ے۔ حضرت شاہ عبدالحق محدث دہلوی (متوفی 19 جون 1642ء) دے ملفوظات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میرہروی نو‏‏ں شاہ عبدالرحیم دہلوی دے تفقہ اُتے اعتماد سی ہور ایہ کہ اوہ فقہی معاملات وچ ازحد محتاط سن ۔[۳]

وفات[سودھو]

میر ہروی نے 1101ھ مطابق 1690ء وچ کابل وچ وفات پائی۔

لکھتاں[سودھو]

میرہروی دیاں لکھتاں ایہ نيں:

  • حاشیہ شرح مواقف (اُمورِ عامہ دے لئی)
  • حاشیہ شرح رہتل علامہ دوانی
  • حاشیہ رسالہ تصور و تصدیق از علامہ قطب الدین رازی
  • حاشیہ شرح ہیاکل

ہور ویکھو[سودھو]

حوالے[سودھو]

  1. بزم تیموریہ: صفحہ 215۔
  2. تذکرہ مصنفاں درس نظامی: صفحہ 235۔
  3. تذکرہ مصنفاں درس نظامی: صفحہ 236۔