پنجاب بغاوت

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

بھارتی صوبے پنجاب اندر بغاوت 1970ویں دہاکے وچّ شروع ہوئی سی، جدوں سکھ گرم-دلّ خالصتان سپوٹراں نال ملیٹینسی ولّ ہو ترے ۔ بغاوت دیاں جڑاں بہت گنجھل دار سن جس وچّ سکھ دھرم اتے پنجابی بولی دی گھٹّ پچھان رہے پرمکھ حصے اتے 1947 توں اپنی بنتر توں لے کے انڈین کانگرس سرکار توں برا-ورتاؤ شامل سی۔ پنجابی بچےآں نوں ہندی پڑھا رہے پنجاب دے سارے سکولاں نال، ماپیاں اتے سماج لیڈراں نے چنتا جتاؤنی شروع کر لئی سی۔ [1]

پنجابی صوبہ تحریک بولی مسئلے نوں اجاگر کرن لئی شروع کیتی گئی سی اتے پنجابی نوں پنجاب دی دفتری بولی دے طور تے مڑ-بحال کرن لئی شروع کیتی گئی سی۔ پنجابی صوبہ تحریک سرکار ولوں اپریل 14, 1955 نوں بین کر دتی گئی سی۔[2] اس عرصے دوران سکھاں نے بہت نرادر اتے مشکلاں سہیاں سن، جس وچّ شانتمئی پردرشنکاری اتے نردوش تیرتھ-یاتریاں دا کٹنا، اٹاں نال سٹاں مارنیاں، گرفتار کرنا، اتے گرودواریاں تے چھاپے شامل سن۔[3] 1965 دی بھارت پاک جنگ توں مگروں 1966 وچّ انت نوں پنجابی نوں پنجاب اندر ادوں دفتری بولی دے طور تے پچھان ملی جدوں پنجاب دی دھرتی ہور اگے ہماچل پردیش، نواں راج ہریانہ اتے اج دے دن دا پنجاب وچّ ونڈ دتی گئی۔[4]

پھیر وی، اسنے سارے مسئلے نہیں سلجھائے، سکھ سماج اجے وی بھارت اندر پرایاپن محسوس کر رہا سی، جسنے بھارتی راج نال اپنیاں شکایتاں رکھن لئی اک متے دا پرستاو اگے رکھیا ۔ 1973 وچّ، سکھاں نے انندپور صاحب متا اگے لیاندا۔[5] اس متے اندر مذہبی اتے سیاسی چنتاواں نوں شامل کرن والے دوویں طرحاں دے مسئلے سن۔ اک دھرم دے طور تے سکھ دھرم دی پچھان دے اسان مسئلے توں لے کے بھارت اندرلے سارے صوبےاں نوں مقامی راج پدھری نیتیاں قایم کرن دی اجازت تکّ اتے مرکزی سرکار توں منظوری پراپت کرن لئی مجبور نہ کرنا ۔ سرکار ولوں انندپور متا ٹھکرا دتا گیا پر دھارمک نیتا جرنیل سنگھ بھنڈراوالے نے اکالی دلّ وچّ شامل ہو کے 1982 وچّ دھرم یدھ مورچہ شروع کر دتا، انندپور صاحب متا لاگوُ کرواؤن واسطے جو اک پرامن مارچ سی۔ ہزاراں دی گنتی وچّ لوک ایہہ محسوس کردے ہوئے تحریک وچّ شامل ہوئے کہ، سنچائی لئی پانی دے وڈے سانجھےپن اتے پنجاب نوں چنڈیگڑھ واپس دواؤن ورگیاں منگاں پرتِی ایہہ اک صحیح حلّ پیش کردی سی۔[6] کانگرس سرکار نے بھاری گنتی دی تحریک نوں کٹھور ہتھیں دباؤن دا فیصلہ لیا؛ پولیس گولیباری وچّ اک سو توں زیادہ لوک مارے گئے[7] سرکھیا فوجاں نے 30,000 توں ودھ سکھاں نوں ڈھائی کو مہینیاں وچّ گرفتار کیتا ۔ [8] بغاوت دی شروعات ولّ لجاندے ہوئے استوں بعد بھنڈراوالے نے سجھا دتا کہ ایہہ وقت پنجاب دی وسوں دیاں بہو گنتی دے مسئلےآں نوں حلّ کرن لئی مسلح اتے ہتھیاراں دی مدد نال اک مخالف رویہ اپنا لین دا ہے۔[حوالہ درکار]

جون 6, 1984 نوں بھنڈراوالے دا اپریشن بلیو سٹار وچّ قتل کر دتا گیا سی، اتے اکتوبر 31, 1984 نوں اندرا گاندھی اپنے سکھ باڈیگارڈاں ستونت سنگھ اتے بے انت سنگھ ہتھیں قتل ہو گئی ۔ ایہناں دوویں واقعےآں نے سکھ اتے سکھ-مخالف تشدد پرتِی اک پرمکھ کردار ادا کیتا جسدا خمیازہ پنجاب نے 1990ویں دہاکے تکّ بھگتیا ۔ [9]

بغاوت دیاں جڑاں[لکھو]

پنجابی صوبہ تحریک[لکھو]

ہرے انکلاب دے وتی اثرات[لکھو]

جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے اتے اکالی[لکھو]

پاکستان دا ہتھ[لکھو]

دہشت گردی[لکھو]

اوپریشن بلیو سٹار[لکھو]

سکھ-مخالف قتل عام[لکھو]

دنگےآں توں بعد[لکھو]

سمانریکھا[لکھو]

پنجاب بغاوت سلسلےوار روپ ریکھا
طریق واقعہ سوما
نومبر 1, 1966 سکھ بہو گنتی پنجاب راج ہوند وچّ آیا (بھارت نے پنجاب نوں تنّ راجاں (پنجاب، ہریانہ اتے ہماچل پردیش) وچّ ونڈ دتا [10]
مارچ 1972 اکالی پنجاب چوناں وچّ کھڑے ہوئے، کانگرس جت جاندی ہے
اکتوبر 17, 1973 اکالی سوراج دی منگ کردے ہن [11]
اپریل 25, 1980 سنت ننرکاری دھارا دا بابا گربچن سنگھ گولیاں نال مار دتا جاندا ہے [12]
جون 2, 1980 اکالی پنجاب وچّ چوناں ہار جاندے ہن [13]
اگست 16, 1981 گولڈن ٹیمپل وچّ سکھ ودیشی پترکاراں نوں ملدے ہن [14]
ستمبر 9, 1981 جگت نرائن، ایڈیٹر، ہند سماچار گروپ قتل کر دتا جاندا ہے۔ [15]
ستمبر 29, 1981 پاکستان ولّ جاندے بھارتی جیٹلائینر اتے الگاو-وادیو مار دتے جاندے ہن [16]
فروری 11, 1982 US جگجیت سنگھ چوہان نوں ویزا دندا ہے [17]
اپریل 11, 1982 USA خالصتانی جی.ایسّ. ڈھلوں نوں بھارت ولوں دیش-نکالا [18]
جولائی 1982 مکھ منتری دربارا سنگھ دے قتل دی کوشش [19]
اگست 4, 1982 اکالی سوراج اتے پنجاب لئی اترکت کھیتراں دی منگ کردے ہن [20]
اکتوبر 11, 1982 بھارتی پارلیمینٹ وچّ سکھ سٹیج ورودھ-پردشرن [19]
نومبر 1982 لونگووال ولوں ایشیئن کھیڈاں وچّ گڑبڑی پھیلاؤن دی دھمکی [21]
اکتوبر 1983 6 ہندو یاتری قتل [22]
فروری 27, 1983 گھریلو اڈاناں وچّ سکھاں نوں کرپاناں رکھن دی پروانگی [23]
مئی 3, 1983 بھنڈراوالے ولوں، گولڈن ٹیمپل وچّ رہندے ہوئے، سکھاں ورودھ ہو رہی ہنسا دیاں گلاں اتے بھارت لئی سمجھن دی گلّ [24]
اکتوبر 14, 1983 سکھ ملیٹینٹاں دوارا چنڈیگڑ وچّ اک ہندو تیوہار تے بمب [25]
اکتوبر 1983 ریلاں اتے بساں توں ہندواں نوں باہر کڈھ کے ماریا جاندا ہے [26]
فروری 9, 1984 اک وواہ سماروہ وچّ بمب [27]
فروری 19, 1984 اتر بھارت وچّ سکھ-ہندو جھپٹاں فیلدیاں ہن [28]
فروری 24, 1984 6 ہور سکھ پولیس ولوں مار دتے جاندے ہن [29]
فروری 29, 1984 ہن تکّ، ہرمندر صاحب الگاو-وادیو سکھاں دوارا 19-مہینے پرانی بغاوت دا کیندر بن چکا سی [30]
اپریل 3, 1984 پنجاب وچّ ملیٹینٹاں ولوں ڈر اتے استھرتا [31]
اپریل 8, 1984 لونگووال لکھدا ہے – اوہ ہور زیادہ نئنترن نہیں کر سکدا [32]
اپریل 15, 1984 DIG اٹوال دا ملیٹینٹاں دوارا ٹیمپل وچّ قتل [33]
اپریل 17, 1984 الپ مقابلے وچّ موتاں [34]
مئی 27, 1984 فروزپور راجنیتا دا اتوادی قتلاں والے جھوٹھے پولیس مقابلے مناؤن توں بعد قتل [35]
جون 2, 1984 پنجاب وچّ کلّ میڈیا اتے پریسّ بلیک آؤٹ، ریل، سڑک، اتے ہوائی سیواواں روک دتیاں جاندیاں ہن۔ ودیشی اتے NRIآں دا داخلہ وی بین کر دتا گیا سی۔ اتے پانی تے بجلی سپلائی وی بند ۔ [36][37][38]
جون 3, 1984 آرمی پنجاب دی سرکھیا کنٹرول کردی ہے [39]
جون 5, 1984 بھاری لڑائی، پنجاب نوں باہری سنسار توں سیل کر دتا جاندا ہے۔ [40]
جون 6, 1984 جون 3 دے حملے توں مگروں پنجاب وچّ 2000 سکھ قتل کر دتے جاندے ہن، امرتسر وچّ دنبھر جنگ [41][42]
جون 7, 1984 ہرمندر صاحب فوج ولوں قبضے وچّ کر لیا جاندا ہے۔ اک سکھ تیوہار والے دن فوج گرودوارے وچّ داخل ہندی ہے۔ [43]
جون 7, 1984 جرنیل سنگھ بھنڈراوالے دی موت [44]
جون 8, 1984 پردرشنکاریاں اتے سرکار ولوں بل پریوگ توں بعد شرینگر، لدھیانہ، امرتسر وچّ مقابلیاں وچّ 27 سکھاں دی موت [45]
جون 9, 1984 ہتھیار ضبط کر لئے گئے اتے سینک ولوں گولیاں [46]
جون 10, 1984 دلی وچّ سکھ-ورودھی دنگیاں دیاں رپورٹاں اتے موتاں دیاں رپورٹاں [47]
جون 11, 1984 پانیاں اتے سمجھوتے پرتِ وارتاکار چپّ [48]
جون 12, 1984 سکھاں وچّ الگاو-واداو دی بھاونا اتے بھگوڑے ہونا [49]
اکتوبر 31, 1984 اندرا گاندھی دا قتل [50]
نومبر 1, 1984 دلی وچّ وڈے پدھر تے سکھاں دا قتل شروع [51]
نومبر 3, 1984 بھارتی راشٹری فوج اتے ستھانک پولیس اکائیاں ولوں سکھ ورودھی ہنسا نوں ہولی ہولی ہوا دینی، کلّ 2,733 گنتی وچّ سکھ دلی وچّ مارے گئے اتے ہور 2,000 سکھ ہور قصبیاں اتے شہراں وچّ مارے گئے اتے سکھ اؤیرتاں نال بلاتکار کیتا گیا اتے کروڑاں دی سکھ سمپتی لٹی گئی [51]
20 اگست 1985 سنت ہرچند سنگھ لونگووال دا قتل [52]
ستمبر 29, 1985 60% ووٹاں نال، اکالی دلّ 115 وچوں 73 سیٹاں نال جتیا، برنالہ مکھ منتری بنیا [53]
جنوری 26, 1986 سکھاں ولوں اک گلوبل میٹنگ اتے اکال تخت دی پنر-بلڈنپھ دا فیصلہ گھوشت اتے پنج میننری پنتھک کمیٹی چنی گئی اتے خالصتان دے سوندھان دا مسودا رکھیا گیا [54]
اپریل 29, 1986 80000 توں زیادہ سکھاں دی حاضری وچّ اکال تخت وکھے سربتّ خالصہ دوارا خالصتان دا متا پاس کیتا گیا اتے خالصتان کمانڈو فورس رچی گئی [55]
دسمبر 1, 1986 ملیٹینٹاں ولوں 24 ہندو یاتریاں دا قتل [56]
مئی 19, 1987 جنرل سیکریٹری CPI(M) کامریڈ ڈھیپک دھون دا پنڈ سنگھا، ترن تارن وکھے بے رحمی نال قتل
مئی 12, 1988 اوپریشن بلیک تھنڈر دوران بھارت سرکار ولوں ہرمندر صاحب تے حملہ [57]
جنوری 10, 1990 بٹالا پولیس دا سینئر سپرنڈٹ گوبند رام بمب دھماکے وچّ قتل جو گورا چوڑ پنڈ دی سکھ عورت اتے پولیس گینگ ریپ دے بدلے کیتا گیا [58][59]
جون 16, 1991 کٹرپنتھیاں ولوں دو ٹریناں اتے 80 لوکاں دا قتل [60]
فروری 25, 1992 کانگرس ولوں پنجاب اسمبلی چوناں صاف [61]
ستمبر 3, 1995 CM بے انت سنگھ دا بمب بلاسٹ وچّ قتل [62]
1997 SAD اتے BJP دی راج چوناں وچّ جت [63]
جون 2001 چوہان دی بھارت واپسی [64]
فروری 26, 2002 اسمبلی وچّ کانگرس دی بہو گنتی نال جت [65]
اپریل 4, 2007 جگجیت سنگھ چوہان، بھارت وچّ سکھ ملیٹینٹ لیڈر، دی 80 سال دی عمر وچّ موت [64]

ایہہ وی دیکھو[لکھو]

کتابیات[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Ray, Jayanta (2007). Aspects of India's International Relations, 1700 to 2000: South Asia and the World. India: Pearson Education India, 507. ISBN 9788131708347. 
  2. Sarhadi, Ajit (1970). Punjabi Suba. U. C. Kapur, 246. 
  3. Sarhadi, Ajit (1970). Punjabi Suba (The Story of The Struggle). Delhi: U. C. Kapur & Sons, 248. 
  4. Singh, Atamjit. "The Language Divide in Punjab". South Asian Graduate Research Journal, Volume 4, No. 1, Spring 1997. Apna. http://www.apnaorg.com/book-chapters/language/. Retrieved on 4 April 2013. 
  5. Singh, Khushwant. "The Anandpur Sahib Resolution and Other Akali Demands". oxfordscholarship.com/. Oxford University Press. http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780195673098.001.0001/acprof-9780195673098-chapter-20. Retrieved on 5 April 2013. 
  6. Akshayakumar Ramanlal Desai (1 January 1991). Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles. Popular Prakashan, 64–66. ISBN 978-81-7154-529-2. 
  7. Akshayakumar Ramanlal Desai (1 January 1991). Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles. Popular Prakashan. pp. 64–66. ISBN 978-81-7154-529-2.
  8. Harnik Deol (2000). Religion and nationalism in India: the case of the Punjab. Routledge. pp. 102–106. ISBN 978-0-415-20108-7.
  9. Documentation, Information and Research Branch, Immigration and Refugee Board, DIRB-IRB. India: Information from four specialists on the Punjab, Response to Information Request #IND26376.EX, 17 February 1997 (Ottawa, Canada).
  10. Partition of Punjab Goes Into Effect, The New York Times, November 2, 1966
  11. http://www.khalistan-affairs.org/media/pdf/Anandpur_Sahib_Resolution.pdf The Encyclopedia of Sikhism, Vol. 1, 1995, ed., Harbans Singh, page 133-141
  12. The New York Times, April 26, 1980.
  13. Mrs. Gandhi's Party Wins Easily In 8 of 9 States Holding Elections, The New York Times, June 3, 1980 [1]
  14. IN INDIA, SIKHS RAISE A CRY FOR INDEPENDENT NATION, MICHAEL T. KAUFMAN, THE NEW YORK TIMES, August 16, 1981
  15. GUNMEN SHOOT OFFICIAL IN A TROUBLED INDIAN STATE, THE NEW YORK TIMES, October 18, 1981
  16. Sikh Separatists murdered on Indian Jetliner to Pakistan, MICHAEL T. KAUFMAN, New York Times Sep 30, 1981
  17. Two Visa Disputes Annoy and Intrigue India, MICHAEL T. KAUFMAN, The New York Times, Feb 11, 1982
  18. Sikh Separatist Is Barred From Visiting India, New York Times, Apr 11, 1982
  19. 19.0 19.1 ANGRY SIKHS STORM INDIA'S ASSEMBLY BUILDING, WILLIAM K. STEVENS,THE NEW YORK TIMES, October 12, 1982 [2]
  20. The Sikh Diaspora: The Search for Statehood By Darshan Singh Tatla
  21. Sikhs Raise the Ante at A Perilous Cost to India, WILLIAM K. STEVENS, New York Times, Nov 7, 1982
  22. INDIAN GOVERNMENT TAKES OVER A STATE SWEPT BY RELIGIOUS STRIFE, WILLIAM K. STEVENS, October 7, 1983
  23. Concessions Granted to Sikhs By Mrs. Gandhi's Government, New York Times, Feb 28, 1983
  24. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F6071FF73E5C0C708CDDAC0894DB484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKH HOLY LEADER TALKS OF VIOLENCE, WILLIAM K. STEVENSS, The New York Times, May 3, 1983
  25. Mrs. Gandhi Says Terrorism Will Fail, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Oct 16, 1983
  26. 11 PEOPLE KILLED IN PUNJAB UNREST, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Feb 23, 1984
  27. General Strike Disrupts Punjab By SANJOY HAZARIKA, The New York Times, Feb 9, 1984;
  28. Sikh-Hindu Clashes Spread in North India, New York Times, Feb 19, 1984
  29. Sikh-Hindu Violence Claims 6 More Lives, New York Times, Feb 25, 1984
  30. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C17FE3F5D0C7A8EDDAB0894DC484D81&scp=14&sq=Bhindranwale&st=nyt Sikh Temple: Words of Worship, Talk of Warfare, New York Times, Feb 29, 1984
  31. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F5071EFB345D0C708CDDAD0894DC484D81&scp=11&sq=Bhindranwale&st=nyt WITH PUNJAB THE PRIZE, SIKH MILITANTS SPREAD TERROR, New York Times, April 3, 1984
  32. SIKH WARNS NEW DELHI ABOUT PUNJAB STRIFE, New York Times, April 8, 1984
  33. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E4DA1438F936A25757C0A962948260&scp=15&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, April 15, 1984
  34. 3 Sikh Activists Killed In Factional Fighting, New York Times, April 17, 1984
  35. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FE3F5F0C748EDDAC0894DC484D81&scp=22&sq=Bhindranwale&st=nyt 5 MORE DIE IN CONTINUING INDIAN UNREST, New York Times, April 17, 1984
  36. Hamlyn, Michael (1984-06-06). "Journalists removed from Amritsar: Army prepares to enter Sikh shrine". The Times. pp. 36. 
  37. Tully, Mark (1985). Amritsar: Mrs Gandhi's Last Battle. Jonathan Cape. 
  38. "Gun battle rages in Sikh holy shrine". The Times. 1984-06-05. pp. 1. 
  39. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0A11FB3E5F0C708CDDAF0894DC484D81&scp=9&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN ARMY TAKES OVER SECURITY IN PUNJAB AS NEW VIOLENCE FLARES, New York Times, June 3, 1984
  40. HEAVY FIGHTING REPORTED AT SHRINE IN PUNJAB, New York Times, June 5, 1984
  41. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C10FC395F0C758CDDAF0894DC484D81&scp=6&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIANS REPORT DAYLONG BATTLE AT SIKH TEMPLE , New York Times, June 6, 1984
  42. "Correcting Previous Statement on Golden Temple". Congressional Record - Senate (US Government). June 17, 2004. http://books.google.ca/books?id=7KC0dkdQWWwC&pg=PA13756&dq=sikhs+murders++dates&hl=pa&sa=X&ei=Y4leUZiZKqjtiQLk6IC4Bg&redir_esc=y#v=onepage&q=sikhs%20murders%20%20dates&f=false. Retrieved on 5 اپریل 2013. 
  43. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70914FB395F0C748CDDAF0894DC484D81&scp=3&sq=Bhindranwale&st=nyt 308 PEOLPLE KILLED AS INDIAN TROOPS TAKE SIKH TEMPLE, New York Times, June 7, 1984
  44. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50A1FF8395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=2&sq=Bhindranwale&st=nyt, SIKH CHIEFS: FUNDAMENTALIST PRIEST, FIREBRAND STUDENT AND EX-GENERAL New York Times, June 8, 1984
  45. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS PROTESTING RAID ON SHRINE; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 8, 1984
  46. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS IN TEMPLE HOLD OUT: MORE VIOLENCE IS REPORTED; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 9, 1984
  47. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10911FE385F0C738DDDAF0894DC484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN GOVERNMENT TAKES ON SIKHS IN A BLOODY ENCOUNTER, New York Times, June 10, 1984
  48. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00B14FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, June 12, 1984
  49. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10614FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=5&sq=Bhindranwale&st=nyt TEMPLE RAID PUTS SIKHS 'IN A VERY FOUL MOOD', New York Times, June 12, 1984
  50. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F1091FFF385D0C728CDDA80994DC484D81&scp=5&sq=Indira+gandhi+killed&st=nyt, GANDHI, SLAIN, IS SUCCEEDED BY SON; KILLING LAID TO 2 SIKH BODYGUARDS New York Times, November 1, 1984
  51. 51.0 51.1 Gupta, Kanchan. "When Congress goons killed thousands of Sikhs". Niti Central. Niti Digital Pvt. Ltd.. http://www.niticentral.com/2012/10/31/when-congress-goons-killed-thousands-of-sikhs-16719.html. Retrieved on 5 April 2013. 
  52. Religion and Nationalism in India: The Case of the Punjab,By Harnik Deol, Routledge, 2000
  53. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E5DF1239F93AA1575AC0A963948260&scp=8&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE Gandhi Hails A Loss in Punjab, New York Times, September 29, 1985
  54. (2009) The Sikh Diaspora: The Search For Statehood. London: Routledge, 277. ISBN 9781135367442. 
  55. (2013) Sikhism: A Guide for the Perplexed. A&C Black, 103. ISBN 9781441102317. 
  56. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50711F83B550C728CDDAB0994DE484D81&scp=54&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE SIKH EXTREMISTS HIJACK PUNJAB BUS AND KILL 24 PEOPLE , New York Times, December 1, 1986
  57. (2002) Operation Black Thunder: An Eyewitness Account of Terrorism in Punjab. SAGE Publications. ISBN 9780761995968. 
  58. (2011) Fighting for Faith and Nation: Dialogues with Sikh Militants. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 46. ISBN 9780812200171. 
  59. (1995) Terrorism, World Under Siege. New Delhi: APH Publishing, 469. ISBN 9788170246657. 
  60. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DE1539F935A25755C0A967958260&scp=3&sq=congress+win+punjab&st=nyt Extremists in India Kill 80 on 2 Trains As Voting Nears End, New York Times, June 16, 1991
  61. The Punjab Elections 1992: Breakthrough or Breakdown? Gurharpal Singh, Asian Survey, Vol. 32, No. 11 (Nov., 1992), pp. 988-999 سانچہ:JSTOR
  62. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7DE143FF930A3575AC0A963958260&scp=2&sq=beant+Singh+&st=nyt Assassination Reminds India That Sikh Revolt Is Still a Threat , September 3, 1995
  63. http://www.punjabilok.com/full_coverage/punjab_election4.htm, Main results of major parties of 1997 elections
  64. 64.0 64.1 http://www.nytimes.com/2007/04/11/world/asia/11chauhan.html?_r=1&scp=1&sq=Bhindranwale&st=nyt&oref=slogin, New York Times, April 11, 2007
  65. http://www.rediff.com/election/2002/feb/24_pun_agen_rep_20.htm Congress gets a simple majority in Punjab, February 24, 2002

باہرلے جوڑ[لکھو]