کلدیپ مانک

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
کلدیپ مانک
جماندرو ناں لطیفَ محمد
جم 15 نومبر، 1951
جم تھاں پنڈ جلال، ضلع بٹھنڈہ، پنجاب، بھارت
موت 30 نومبر، 2011
کِتّه پنجابی گائک
سرگرمی دے سال 1968 توں 2011

کلدیپ مانک (انگریزی چ Kuldeep Manak) اک پنجابی گائک سی۔ اوہ دیوَ تھریکے والے دی لکھی کلی، ‘‘تیرے ٹلے توں اوہ صورتَ دینہدی آ ہیر دی’’ گاؤن کرکے جانیا جاندا ہے جس تے پنجابیاں نے اسنوں ‘کلیاں دا بادشاہ’ خطاب دتا۔[1]

مڈھلی زندگی ’تے پروار[لکھو]

مانک دا جنم بطور لطیفَ محمد (اردو چ یعنی اصل ناں لطیف محمد) 15 نومبر 1951 نوں نکا خان دے گھر پنڈ جلال (بٹھنڈہ) وچ ہویا جتھے اسنوں سنگیت وراثت وچ ملیا۔ اس دے وڈّ-وڈیرے مہاراجہ نابھہ مہاراجہ ہیرا سنگھ دے دربار وچ ‘حضوری راگی’ سن۔ نکا خان وی گائک سن، اس لئی گائکی ولّ مانک دا جھکاء بچپن توں ہی سی۔

مانک دا ویاہ سربجیت کور نال ہویا اتے دو بچے ہن؛ بیٹا یدھویر اتے بیٹی شکتی۔ یدھویر وی گائک ہے۔

گائکی وچ[لکھو]

گائکی ولّ مانک دا جھکاء دیکھ ادھیاپکاں نے وی اس نوں پریرت کیتا۔ اس توں بعد مانک نے ‘استاد خوشی محمد قوال (فروزپور)’ دا شاگرد بن کے سنگیت دی تعلیم حاصل کیتی۔[1]

اپنے سنگیتک سفر نوں اگے ودھاؤن لئی مانک بٹھنڈہ چھڈّ لدھیانے آ گیا ’تے گائک ہرچرن گریوال اتے سیما نال سٹیجاں کرنیاں شروع کیتیاں۔ 1968 وچ دلی وچ اک میوزک کمپنی ایچ.ایم.وی. نے اسنوں گائکہ سیما نال بابو سنگھ مان مراڑاں والے دا لکھیا اپنا پہلا گیت، “جیجا اکھیاں نہ مار وے میں کل دی کڑی” ریکارڈ کیتا۔[1] اس ویلے دوگانا گائکی دا زیادہ چلن سی۔ ایہہ مانک دا پہلا ریکارڈ سی۔ اس ریکارڈ وچ اک ہور گیت “لونگ کرا مترا، مچھلی پاؤنگے ماپے” (گیت کار: گردیو سنگھ مان)’ وی شامل سی۔ لوکاں ولوں اس ریکارڈ نوں بہت پسند کیتا گیا۔ مانک مطابق اوہناں دے شروعاتی گیتاں دا سنگیت کیسر سنگھ نرولا (جسپندر نرولا دے پتا) نے دتا۔

اپنی پہلی رکارڈنگ (سیما نال دوگانا) توں بعد اس نے اکلے (Solo) گاؤنا شروع کیتا۔ گیت کار ہردیو دلگیر (دیوَ تھریکے والا) نے مانک نوں کسے سٹیج ’تے گاؤدیاں سنیاں ’تے اس لئی بہت ‘لوک گاتھاواں’ ‘کلیاں’ اتے گیت لکھے۔ مانک نوں ‘کلیاں دا بادشاہ’ دا درجہ دواؤن والی کلی ‘تیرے ٹلے توں اوہ صورتَ دینہدی آ ہیر دیدیوَ تھریکے والے دی ہی لکھی ہوئی اے۔

مانک دا پہلا ای.پی. ریکارڈ ‘پنجاب دیاں لوک گاتھاواں’ ایچّ.ایم.وی (HMV) نے رلیز کیتا۔[1] سنّ 1976 ’چ مانک دا اپنا پہلا ایلّ.پی. (LP) ریکارڈ ‘اک تارہ’ رلیز ہویا، جس وچ ‘تیرے ٹلے توں’ (کلی)، ‘چھیتی کر سرون بچہ’ اتے ‘گڑھ مغلانے دیاں ناراں’ گیت شامل سن۔ اسدا سنگیت کیسر سنگھ نرولا نے دتا۔ اس وچ اکو تار والے ساز ‘تومبی’ دی ورتوں کرن کرکے اس دا نام ‘اک تارہ’ رکھیا گیا۔

بعد وچ مانک نے سنگیتکار چرنجیت اہوجا نال کم کرنا شروع کیتا اتے ٭ صاحباں دا ترلا (1978) ٭ صاحباں بنی بھراواں دی (1978) ٭ پنجیباں پا کے نچدی ٭ اچھراں دھاہاں ماردی ٭ یاراں دی کلی ٭ دل ملیاں دے میلے ٭ جگنی یاراں دی، کیسٹاں ریکارڈ کیتیاں۔

پنجابی فلماں وچ[لکھو]

پنجابی فلماں وچ وی مانک نے کافی گیت گائے، جنھاں وچ ‘بلویرو بھابی’ ‘روپ شقینن دا’ ‘بغاوت’ ‘وہڑھا لمبڑاں دا’ اتے ‘لمبڑدارنی’ اتیادِ فلماں شامل نے۔ فلم ‘لمبڑدارنی’ دا گیت ‘یاراں دا ٹرکّ بلیئے’ بے حدّ مقبول ہویا۔

دلچسپ جانکاری[لکھو]

؛تخلص:- کلدیپ مانک دے ناں نال ‘مانک’ تخلص جڑنا اک اتفاق ہی سی۔ مانک نے کسے ویاہ ’تے ‘سہرا’ گایا، اتفاقاً اس ویاہ وچ اس ویلے دے پنجاب دے مکھ منتری س. پرتاپ سنگھ کیروں وی آئے ہوئے سن۔ جد اوہناں مانک دا ‘سہرا’ سنیا تاں کہن لگے، ‘‘ایہہ منڈا تاں مانک اے، مانک!’’ اس توں بعد تخلص ‘مانک’، اس دے ناں نال ہمیشہ لئی جڑ گیا۔


؛ٹیپاں:- ہن تکّ مانک دیاں تقریباً 198 ٹیپاں ریکارڈ ہوئیاں، جنھاں وچ ایلّ.پی. ریکارڈ، ای.پی. ریکارڈ اتے 41 دھارمک کیسٹاں وی شامل نے۔


؛کلیاں:- بے شکّ مانک نوں ‘کلیاں دا بادشاہ’ کیہا جاندے، پر اس اپنے گائکی جیون وچ تقریباً 13-14 کلیاں ہی گائیاں۔ ویکھو: کلیاں دی لسٹ


؛گیت کار:- مانک ہن تکّ تقریباً 90 گیت کاراں دے گیتاں نوں اپنی آواز دے چکے۔


؛سنگیتکار:- مانک نے تقریباً 26 سنگیتکاراں دیاں دھناں ’تے گایا۔


؛گائکی ’چ ساتھ دین والے:- گائکاں ’چوں کرتار رملا، سریندر شندا، سریندر کوہلی، کیول جلال (بھتیجا) ’تے سو. سرجیت بندرکھیا اتے گائکاواں ’چوں سیما، گلشن کومل، سو. امرجوت کور، سریندر کور، گرمیت باوا، کلونت کومل، پرکاش کور سوڈھی، دلباغ کور ’تے پرکاش سدھو نے مانک نال گایا۔


؛پہلی ودیش پھیری:- 1977-78 وچ پہلی وار مانک ودیشاں وچ اپنی گائکی دا لوہا منوا کے آیا۔

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 ایہہ ہے کلدیپ مانک، علی راجپرا

باہری جوڑ/لنک[لکھو]

٭ کلدیپ مانک دے گیت اتے کلیاں ڈاؤنلوڈ کرو ٭ چھینیں ورگی آواز دا مالک بائی کلدیپ مانک کھنڈھ چرچہ