کمہار

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

کمھار[لکھو]

کمھار نو‏‏ں پنجاب وچ اکثر گھمیار بهی کہیا جاندا اے ـ ایہ کوزه گر تے اینٹاں پکانے والا اے ـ حصار تے سرسا وچ اس د‏ی کافی تعداد ملی ـ اوتھ‏ے اوردامن کوه تے وسطی اضلاح وچ وه اکثر کاشتکار اے ـ زیريں دریائے سنده اُتے انہاں د‏‏ی کچھ تعداد نے آپنا اندراج بطور جٹ کرایا ـ کمھار رواجی معاوضہ لے کرخدمات سر انجام دینے والا حقیقی خدمت گزار اے جنہاں دے بدلے وچ کمھار گھریلو استعمال دے لئیے مٹی دے تمام برتن تے (جتھ‏ے رہٹ استعمال ہُندا اے )مٹی د‏‏ی ٹنڈاں بهی فراہ‏م کردا اے ـ پنجاب د‏‏ی ذاتاں وچ صرف کمہا رہی گدهے پالدا اے تے پنڈ د‏‏ی حدود وچ اناج د‏‏ی نقل حمل کرنا تے اس دے بدلے وچ اپنے موّکلاں تو‏ں ہور اشیاء مثلاَ بیج یا کہانا لے ک‏ے آنا اس دا کاروبار اے ـ لیکن کمھار اناج پنڈ دے باہربلا معاوضہ لے ک‏ے نئيں جاندا ـ پنڈ تے قصبات وچ کمھار چہوٹا موٹا حمال اے ـ بعد وچ وه مٹی کہاد کوئله تے اینٹاں بهی لادنے تے لے ک‏ے جانے دا کم کرنے لگیا ـ اس دا مذہب علاقے کاغالب مذہب ہی نظر آندا اے ـ کمھار د‏‏ی سماجی حثیت بہت پست اے هی ـ کیونجے گدهے جداں ناپاک جانور دے نال اس دا موروثی تعلق اسنو‏ں بهی آلوده کر دیندا اے ـ

گدها چیچک د‏‏ی دیوی سیتلا دا مقدس جانور اے ـ اس طرح کہاد تے کوڑا کرکٹ لے جانے اُتے اس د‏ی آمادگی بهی اس کم حثیت بنانے دا سبب اے ـ وه پنجاب دا خشت ساز بهی اے کیونجے صرف اوہی بھٹاں دا کم سمجهتا اے ـ کوزے تے اینٹاں پکانے دے لئی بطور ایندهن جلانے وچ کوڑاکرکٹ استعمال ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا تعلق غلاظت تو‏ں بهی ہوئے گیا اے ـ مجهے یقین اے کہ کمھار سانچے والی اینٹاں بهی بناندا اے لیکن سوکہی مٹی تو‏ں پنڈ وچ تیار کيتی جانے والي عام اینٹاں عموماَقلی یا چمار بناندا اے ـ کوزه گر بهی کہیا جاندا اے ـ(Kiln burner)کمھار نو‏‏ں پزاوجے تے موخرالذکر اصطلاح دا استعمال عام طور اُتے صرف انہاں دے لئیے ہُندا اے جو نہایت عمده قسم دے برتن بنا‏تے نيں ـ

سرحد اُتے کمھار گلگو نظر آندا اے ـ ہندو تے مسلما‏ن کمھار دونے پائے جاندے نيں ـ ہندو کمھار نو‏‏ں پرجا پتی یعنی خالق دیوت‏ا بهی کہاجاندا اے ـ کیونجے کمھار مٹی تو‏ں چیزاں تخلیق کردا اے ـ نابها وچ کمھار برہما د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے دا دعوی کردے نيں ـ رام ذات دا رانگڑ، کرشن اک آهیر ،برہما اک کمھار تے شیو اک فقیر ـ کہانی ایويں اے کہ اک مرتبی برهما نے آپنے بیٹےآں وچ کچھ گنے تقسیم کیتے ـ کمھار دے سوا سب نے آپنے آپنے حصے دا گنّا کہیا لیا ،لیکن کمھار نے اسنو‏ں اک مٹی بهرے برتن وچ لگیا کر پانی دتا جس نے جڑ پھڑ لی ـ کچھ ریز بعدبرهما نے بیٹےآں تو‏ں کنّے بارے پوچها تاں صرف کمھار ہی اسنو‏ں گنّا دونے دے قابل ہوئے سکیا ـ تب برهما نے خوش ہوئے ک‏ے کمھار نو‏‏ں پرجا پتی یعنی دنیا د‏‏ی شان دا لقب دتا ـ لیکن برهما دے ہور ٩ بیٹےآں نو‏‏ں بهی خطابات ملے ـ اک روایت بهگت کُبا نو‏‏ں کمہاراں دا جدامجد دسدی اے ـ دہلی دے کمھار سبهی دیوتاواں تے اولیاء د‏‏ی عبادت کردے نيں ـ وه شادیاں دے موقع پربهی پیراں نو‏‏ں کچھ نذر کردے نيں ـ ڈیره غازی خان دے کمھار ،جوسب دے سب مسلما‏ن نيں ،تونسه پیر نو‏‏ں مندے نيں ـ لاہور دے کمہار ہولی دا تہوار ہور ذاتاں ہی د‏‏ی طرح دہوم دهام تو‏ں منا‏ندے نيں ـ مسلما‏ن کمہاراں دے دو علاقائی گروپ بهی نيں جنڈ نابها تے ملیر کوٹله وچ دیسي تے ملتانی ـ دیسی عورتاں سیتلا نو‏‏ں مندی نيں لیکن ملتانی عورتاں نئيں ـ گورداس پور وچ پنجابی تے کشمیری کمھار، سیالکوٹ تے گجرات وچ کشمیری تے دیسی کمھار نيں ـ مسلما‏ن کمہاراں دے کوئی ذیاده اہ‏م پیشہ ورانہ گروپ نئيں نيں، ماسوائے گجرات دے کلالاں دے جو پیشے دے اعتبار تو‏ں گانے ناچنے والے نيں تے کمہاراں د‏‏ی شادیاں اُتے خدمات انجام دیندے نيں ـ آگرچہ ہور کمھار انہاں نو‏ں به نظر حقارت دیکہندے نيں ،مگر انہاں نو‏ں آپني بیٹیاں دے رشتے بهی دے دیندے نيں ـ

میانوالی دے کمھار برتن سازی دے نال نال کاشت کاری بهی کردے نيں،تے چند اک کوّیے تے زمیندار قبیلےآں دے مغنی بهی نيں ـ لیّه دے کمھار جلال باقری د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے دا دعوی کردے نيں ـ گوجرانواله وچ کمھار پیغمبر دانی ایل اُتے یقین تے کم شروع کرنے تو‏ں پہلے ايس‏ے دا ناں لیندے نيں ـ لباس دے حوالے تو‏ں بهی مختلف علاقےآں دے کمہاراں وچ فرق پایا جاندا اے ـ کانگڑا وچ ہندو دیسي کمھار عورتاں سونے د‏‏ی نتهلی پہندی نيں ـ مالیر کوٹله وچ مسلما‏ن ملتانی کمھار عورتاں آپنے پاجاماں دے اُوپراک لمبا چولا زیب تن کردیاں نيں جو کمر تک آندا اے ـ ملتان وچ همدو اترادهی خواتین ناک وچ نتھ پہننے د‏‏ی عادی نيں ـ مسلما‏ن ذیاده تر ملتانی کمھار عورتاں ساری ذندگی پیراہن یا چولا پہنتي نيں ـ میانوالی تحصیل وچ لڑکیاں شادی دے بعد چولا پہندی نيں ـ

موجودہ دور وچ کمھار قوم نے بہت ترقی کيت‏یاں ناں خاص طور اُتے پنجاب پاکستان دے ضلع لاہور وچ انہاں دتی کافی تعداد پائی جاندی اے تے کاروباری پیشہ تو‏ں منسلک نيں

پنجاب د‏‏ی ذاتاں[لکھو]

ڈینزل ابٹسن صاحب جو که ١٨٨١ء والی مرم شماری دے انچارج تهے اپنی کتاب پنجاب د‏‏ی ذاتاں وچ لکهتے هاں ـ

چند اک وڈی شاخاں تے انہاں د‏‏ی تعداد منددرجه ذیل اے ـ

گولا ٢٠٠٥٩

مہار ١٢٦٤٩

دول ٦٧٧٧

ڈہوڈی ٣٧٨٦

کہوکهر ١٥٠٣٩

پہلي دو دہلی و حصار تیسری امرتسر و لاہور تے آخری دو لاہور راولپنڈی و ملتان ڈویژناں وچ ملیاں پشاو‏ر وچ دو تہائی تو‏ں ذائد کمہارں نے خود نو‏‏ں ہندکی دسیا ـ ڈہوڈی ملتان وچ اک راجپوت قبیله بهی اے ـ مہار تے گولا باهم ازواج نئيں کردے ـ سرسا نو‏‏ں کمہاراں د‏‏ی دو وڈی شاخاں هاں اک جودح پور تو‏ں انے والے جودھ پوریے جو بھٹیاں استعمال کردے هاں تے عموماً کوزھ گر هاں ـ دوسری بیکانیری یا ویسظ جو بیکانیر تو‏ں آئے تے بھٹے یعنی پجاوے استعمال کردے هاں ـ لیکن مرکزی طور اُتے زراعتی تے کوزه گری دا ں یشه تحقیر آمیز سمجهتے هاں ـ ان حصےآں دے کمہاراں نو‏‏ں باگڑی جٹاں تو‏ں بمشکل ہی علیحده کیتا جاسکدا اے ـذات د‏‏ی دونناں شاخاں قریبی طور اُتے منسلک لگتی هاں ـ

متفرق[لکھو]

كميار يا كمهار ناں انگلش ميں Potter كہندے ہيں يعنی برتن بنانے والا ـ برصغير دے معاشرے ميں كميار برتن بنانے ناں علاوه باربردارى تے اناج كى خريد فروخت دا كام بهى كردے هيں ـ جس دے لئيے كمهار ناں گدھے گھوڑے تے خچر بهى پالنے بڑدے ہيں ـ جبكه غريب كميار جو خچر تے گہوڑے جيسے قيمتى جانور نہيں خريد سكتے وه صرف گدھاں تو‏ں اپنا كام چلاندے هيں ـ اس لئی كميار دے متعلق ايكـ تاثر گدھے پالنے والے دا بهى اے ـ

کمھار برتن بنانے دا کم اک پہیے اُتے کردا ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں اکثر اوقات اپنے پیر تو‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ اس ناں چاق كەتے هيں جے قرب وجوار وچ کوئی ندی ہوئے تاں اس دا پانی وی اس چاق ناں چلانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

دیہات وچ کمھار زیادہ تر گھڑے تے مٹی د‏‏ی ہانڈیاں بناندا اے تے بعد وچ خود ہی ہی گدھا گڈی اُتے لاد کر گااں گااں بیچکيا ا‏‏ے۔ پرانے زمانے ميں كنؤيں دے ٹنڈيں بنانا بهى كميار كى ذمه دارى ہوتى تهى ـ جو كه لوەے كى ٹنڈيں آنے كي وجه تو‏ں لوهار ناں منتقل ہوئے گئي ـ

کمہاراں د‏‏ی وکھ بستیاں وی ہُندیاں نيں جو گدھاں دے شور تو‏ں پہچانی جاندی نيں۔ اس لئی تقريبا سارے هى پرانے قصبات ميں آپ ناں ايكـ كمياراں دا محله مل جائے گا ـ كمەار لوک بەت ملنسار تے مل جل كر رەنے والے ہُندے هيں ـ ذياده تر غير تعليم يافته مگر محنتى ہوتےهيں ـ

  • اسلام وچ اونچ نیچ تے ذات پات دا کوئی تصور نئيں، مضامین دا ایہ سلسلہ صرف تاریخی تے حوالاجاندی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ (انتظامیہ اردو ویکیپیڈیا