آیوروید

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

آیوروید تے آیروگیان دونوں ای چکتسا شاستر[1] ہن، پر سبھاء وچ چکتسا شاستر دے پراچین دیسی ڈھنگ نوں آیوروید کہندے ہن تے ایلوپیتھک پرنالی (جنتا دی بھاشا وچ ڈاکٹری) نوں آیروگیان دا نام دتا جاندا ہے۔ آیوروید دنیا دی پراچینتم چکتسا پرنالیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ اتھروَ وید دا وستھار ہے۔ ایہہ وگیان کلا اتے درشن دا مشرن ہے۔ ‘آیوروید’ نام دا مطلب ہے، ‘جیون دا گیان’ - اتے ایہی سنکھیپ وچّ آیوروید دا سار ہے۔ ایہہ چکتسا پرنالی کیول روگ اپچار دے نسخے ہی اپلبدھ نہیں کراندی، سگوں روگاں دی روک تھام دے اپرالیاں دے وشا وچّ وی وستھار نال چرچہ کردی ہے۔[2]

چرک
علاج

ہندو مذہبی کتاباں

Om

رگوید · یجروید · ساموید · اتھروَ وید
حصے
ساہت ·
براہمن گرنتھ · ارنیک · اپنشد

آیوروید · دھنروید
گندھرووید ·
ستھاپتیوید

سکھا · چھند · ویاکرن
نرکت ·
کلپ · جوتش

رتگویدک
آتریی اپنشد
یہیویدک
ورودارنیک · ایش اپنشد
تیترریی اپنشد ·
کٹھ اپنشد
سویتا سویتر اپنشد
سامویدک
چھاندوگی اپنشد ·
کین اپنشد
اتھروَ ویدک
منڈک اپنشد ·
سانڈرکی اپنشد · پرسرا اپنشد

برہما پران
برہما · برہمنڈ
برہاویوتر
ساکینڈیی ·
بھوکھت
ویشنب
وشنو پران ·
بھگوت پران
نارن پران ·
گروڑ پران  · پن پران
سیو پران
سوَ پران  ·
لنگ پران
سکند پران ·
اگن پران · وادھو پران

رامائن · مہابھارت

ہور ہندو گرنتھ

بھگوت گیتا · منوسمرتی
ارتھ شاشتر ·
آگم
تنتر ·
پنچراتر
سوتر ·
ستوتر · دھرم شاشتر · دوی پربندھ · تیورم · رام چرتمانس ·
یوگ وسشٹ

گرنتھاں دی ونڈ

شروتی · سمرتی


پربھاو[لکھو]

امریکہ تیزی نال ہورناں ڈاکٹری پرنالیاں، اتے خاص کر کے پوربی دیشاں دی ڈاکٹری پرنالیاں ولّ رخ کر رہا ہے، امریکہ دے اک منے-پرمنے ودوان نوں آیوروید دا ادھٔین کرن دے لئی بھارت بھیجیا جا رہا ہے۔ اجیہی مانتا ہے کہ آرنبھک یونانی اتے عربی چکتسا پرنالیاں نے کجھ وچار آیوروید توں لے کے آتمسات کیتے۔ آیوروید دے ایہناں وچاراں توں آرنبھک پچھمی چکتسا پرنالی وی پربھاوت ہوئی سی کیونکہ پرگنڈکا (دکھ بھاوَ شونتا اتے پتّ اتے یکرت جنِ روگ) دیاں سنکلپناواں تتکالین لیکھاں وچّ ورنت ہن۔ وکھ وکھ کارناں ولوں نروگ سریر وگیان سنبندھی اپاگم دا ستھان روگ نوں گھٹّ کرن دی کوشش نے لے لیا اتے استوں سنستھاپت پچھمی چکتسا وگیان دا جنم ہویا۔ بھارت وچّ، اک دے بعد اک، مغلاں اتے انگریزاں دے آکرمناں ولوں آیوروید نوں پرشٹھبھومی وچّ پا دتا گیا۔ جویں–جویں ادیوگیکرن اتے شہریکرن وچّ وادھا ہوئی اتے بھوتک سکھ ساڈے جیون اتے حاوی ہندے گئے، اسیں آیوروید دے سدھانتاں توں (جو مول طور تے قدرت دے انوکول اتے سخت انوشاسن یکت سن) ومکھ ہو گئے۔ اس پرکار روگی دے ولّ انمکھ نروگ سریر وگیان دا ستھان، روگ - ندان آدھارت روگ انمکھی انشیلن نے لے لیا۔

تنّ مکھ دھاتاں[لکھو]

آیوروید مت انوسار ساڈا سریر تنّ مکھ دھاتاں توں بنیا ہے، وات، پتّ تے کف۔ جدوں تکّ ایہہ تنے دھاتاں اپنی جگہ برابر ستھتی وچّ رہندیاں ہن، سریر تندرست رہندا ہے۔ ورودھ بھوجن، وہار جاں ہور کارناں کر کے جد ایہہ تنے دھاتاں اسنتلن وچ آ جاندیاں ہن تاں کئی پرکار دے روگاں دا جنم ہندا ہے۔ اس لئی کیہا جاندا ہے کہ سارے روگاں دے تنّ مکھ لچھن ہندے ہن - وات، پتّ تے کف۔ ہزاراں سالاں توں چلی آ رہی آیوروید پرنالی دا ورثہ دیش دے ویداں نے سنبھال کے رکھیا ہے۔ ایہہ دنیاں دی سبھ توں پراچین آیوروید پرنالی ہے جس نے سماج نوں صحت مند رکھن وچّ وڈملاّ یوگدان پایا ہے۔ پنجاب سرکار نے ہشیارپور وکھے گورو رویداس آیوروید یونیورسٹی دی ستھاپنا کیتی ہے۔ اس یونیورسٹی راہیں جڑھی-بوٹیاں دی کھوج کر کے ودیارتھیاں نوں اس سنبندھی ودھیرے جانکاری دتی جا رہی ہے۔ آیوروید پرنالی راہیں علاج سستا ہون کر کے ایہہ غریباں دی پہنچ وچّ ہے۔

روگ دے کارن[لکھو]

آیوروید انوسار کسے وی طرحاں دے روگ ہون دے تنّ کارن ہندے ہن –

  • وات – سریر وچّ گیس بننا
  • پتّ – سریر دی گرمی
  • کف – سریر وچّ بلغم بننا

کسے وی روگ دے ہون دا کارن اک بھی ہو سکدا ہے اتے دو بھی جاں دوناں دا مشرن وی ہو سکدا ہے جاں تناں دوشاں دا کارن بھی روگ ہو سکدا ہے۔

وات ہون دے کارن[لکھو]

  • غلط بھوجن، بیسن، میدا، باریک آٹا جاں دالاں دی بہتیری ورتوں کرن نال سریر وچّ وات دوش پیدا ہو جاندا ہے۔
  • باسی بھوجن، بھوجن وچّ میٹ-ماس دی ورتوں اتے برفیلہ (ٹھنڈا) پانی پین نال وی وات دوش پیدا ہو جاندے ہن۔
  • آلسی جیون نرباہ، سورج نکلن تے نہاؤن اتے کسرت دی گھاٹ کارن پاچن کریا کمزور ہو جاندی ہے جس کارن وات دوش پیدا ہو جاندے ہن۔

پت ہون دے کارن[لکھو]

  • پتّ دوش ہون دا کارن اصل وچّ غلط بھوجن دا سیون کرنا ہے۔ جویں – چینی (کھنڈ)، نمک (لون) اتے مرچ-مصالے دی ودھ ماترا وچّ ورتوں۔
  • نشیلیاں وستاں جاں دوائیاں دی ودھیرے ورتوں نال پتّ دوش پیدا ہندا ہے۔
  • خراب بھوجن کرن نال وی پتّ دوش پیدا ہو جاندا ہے۔
  • بھوجن وچّ گھٹو-گھٹو 75-80 پرتیشت پھل سبزیاں (کھارے پدارتھ) اتے 20-25 پرتیشت تزابی پدارتھ ہونے چاہیدے ہن۔ جدوں ایہہ سنتلن صحیح نہ ہووے تاں تیزابی مہدا ہون نال پتّ دوش پیدا ہو جاندا ہے۔

کف ہون دے کارن[لکھو]

  • تیل، مکھن اتے گھیؤ آدی چکنائی والے پدارتھاں نوں ہضم کرن لئی بہت سریرک کم جاں کسرت کرن دی لوڈ ہندی ہے تے جدوں اس طرحاں نہیں کیتا جاندا تاں پاچن کریا صحیح طرحاں کم نہیں کر سکدی۔ اس نال کف دوش پیدا ہو جاندے ہن۔ رات نوں سون سمیں دُدھ یا دہیں لین نال وی کف دوش پیدا ہے جاندے ہن۔

لچھن تے پہچان[لکھو]

لچھن اتے پہچان
لچھن اتے پہچان وات پتّ کف
سریرک دکھ نازک اتے ٹھنڈا موٹا، چکنا، سندر، سڈول
رنگ کالا پیلا گورا
پسینہ گھٹّ گرم اتے بدبودار سدھارن، ٹھنڈا پسینہ
چمڑی رکھی تے ٹھنڈی پیلی، نرم، پھنسیاں اتے تل چکنی تے نرم
اکھاں دھندلیاں، گھیرے کالے تے اندر نوں دھس لال تے پیلیاں سفید
سر دے وال رکھے، سخت تے ورلے سفید اتے تیزی نال جھڈن سنگھنے، کالے، چکنے تے گھنگرالے
منہ سکدا سکدا بلغم آؤنا
منہ دا سواد پھکا تے بکبکا کھٹا اتے کوڈا مٹھا-مٹھا، لار آؤنا
آواز بھاری سپشٹ مٹھّ بولڈا
نہوں رکھے تے کھردرے لال رنگ چکنے
مل سخت، بکھریا ہویا، جھگّ والا پتلا، پیلا تے دست ٹھوس چکنا
پیشاب دا رنگ پیلا پیلا، نیلا اتے کدے لال سفید، جھگّ والا، گاڈھا تے چکنا
بھکھ گھٹّ جاں بہت زیادہ لگدی ودھ گھٹّ
پیاس کدے گھٹّ کدے ودھ زیادہ گھٹّ
جیبھ میلی، کھردری، سکی تے پھٹی لال تے کالی سفید لیپ والی، چپچپی
چال تیز تیز دھیمی
نیند گھٹّ بہت گھٹّ آلس ودھنا، نیند ودھ آؤنا
سبھاء غصے زیادہ غصے چھیتی آؤنا، چڈچڈاپن شانت
ناڈی دی چال ٹیڈھی-میڈھی، تیز اتے انیمت اتیجنا بھری، تیز دھیمی تے کومل

روگ[لکھو]

  • وات – افارا، لتاں وچّ درد، پیٹ وچّ ہوا بننا، جوڈاں وچّ درد، لقوہ (پاسہ ماریا جانا)، شیٹکا درد، سریر دے انگاں دا سنّ ہو جانا، کمبنا، پھرکنا، ٹیڈھا ہونا، ناڈیاں وچّ کھچاء، گھٹّ سننا، بخار اتے سریر دے کسے وی بھاگ وچّ درد ہونا۔
  • پتّ – پیٹ، چھاتی، سریر وچّ جلن محسوس ہونا، کھٹے ڈکار، الٹی، خون دی کمی، چمڈی روگ (پھوڈے، پھنسیاں)، جگر، تلی ودھنا، سریر وچّ کمزوری آؤنا، دل دے روگ آدی۔
  • کف – وار وار بلغم نکلنا، ٹھنڈ لگنا، کھنگھ، دمہ، سریر دا پھلنا، موٹاپا آؤنا، زکام ہونا، پھیپھڈیاں دا ٹی.بی. ہونا۔

حوالے[لکھو]