بھارت دا اتہاس

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
بھارت دا اتہاس
IVC major sites
جغرافیائی حدود برصغیر
دور کانسی دی کھوج
تاریخ c. 3300 – c. 1700 BCE[حوالہ درکار]

بھارت دا اتہاس لگبھگ 5000 سال پرانا منیا جاندا اے۔ وادی سندھ دی رہتل، جسدا شروع دور لگبھگ 3300 ق م توں منیا جاندا اے۔ اس رہتل دی لپی ہن تک سفلتا بھریا پڑھی نہیں جا سکی اے۔ سندھو گھاٹی رہتل پاکستان اتے استوں نال دے بھارتی صوبے وچ پھیلی سی۔ پراتتو پرماناں دے بنیاد اتے 1900 ق م دے آسپاس اس رہتل دا اکسمات پتن ہو گیا۔ 19ویں صدی دے پاشچات ودواناں دے پرچلت نظریاں دے مطابق آریاں دا اک طبقہ برصغیر دیاں سیماواں اتے 2000 عیسیٰ سابق دے آسپاس اپڑیا اتے پہلاں پنجاب وچ وس گیا، اتے ایہی رگوید دیاں چاواں رچنا کیتی گئی۔ آریاں ولوں شمال اتے وچکار بھارت وچ اک ترقی یافتہ رہتل دا اساری کیتی گئی، جسنوں ویدک رہتل وی کہندے ہن۔ پرانے بھارت دے اتہاس وچ ویدک رہتل سبھ توں شروع دا رہتل اے جسدا تعلق آریاں دے آمد توں اے۔ اسدا نامکرن آریاں دے شروعاتی ساہت ویداں دے نام اتے کیتا۔ آریاں دی بولی سنسکرت بولی سی اتے دھرم ویدک دھرم جاں "سناتن دھرم" دے نام توں مشہور سی، بعد وچ ودیشیاں آرانتاواں ولوں اس دھرم دا نام ہندو پیا۔

ویدک رہتل[لکھو]

سرسوتی دریا دے کنارے دے کھیتر جس وچ جدید بھارت دے پنجاب اتے ہریانہ صوبے آؤندے ہن، وچ ترقی یافتہ ہوئی۔ عامَ طور اتے زیادہتر ودوان ویدک رہتل دا دور 2000 عیسیٰ سابق توں 600 عیسیٰ سابق دے وچ وچ منندے اے، پر نویں آثار قدیمہ تھانواں توں ملے باقیات وچ ویدک رہتل توں متعلق کئی رہند کھوہند ملے اے جسدے نال کجھ جدید ودوان ایہہ مننے لگے اے کہ ویدک رہتل بھارت وچ ہی شروع ہوئی سی، آریا بھارتی مول دے ہی سن اتے رگوید دا رچنا دور 3000 عیسیٰ سابق رہا ہووےگا، کیونکہ آریاں دے بھارت وچ آؤن دا نہیں تاں کوئی آثار قدیمہ اتے مشتمل نشان ملیا اے اتے نہیں ہی ڈی این اے ثبوتاں توں کوئی نشان ملیا اے۔ حالَ ہی وچ بھارتی آثار قدیمہ ولوں کیتی گئی سرسوتی دریا دی کھوج توں ویدک رہتل، ہڑپا رہتل اتے آریاں دے بارے وچ اک نواں نظریہ ساہمنے آیا اے۔ ہڑپا رہتل نوں سندھُو-سرسوتی رہتل نام دتا اے، کیونکہ ہڑپا رہتل دی 3600 بستیاں وچ توں حال پاکستان وچ سندھ دریا دے کنڈے اتے صرف 265 بستیاں سن، جدوں کہ باقی ساریاں بستیاں سرسوتی دریا دے کنارے اتے ملدیاں ہن، سرسوتی اک وڈا دریا سی۔ پہاڑاں نوں توڑدی ہوئی نکلدی سی اتے میداناں توں ہندی ہوئی سمندر وچ جاکے ولین ہو جاندی سی۔ اسدا ذکر رگوید وچ وار-وار آؤندا اے، ایہہ اج توں 4000 سال سابق جغرافیائی بدلاو دی وجہ توں سکّ گئی سی۔

عیسیٰ سابق 7 ویں اتے شروعاتی 6 ویں صدی صدی وچ جین اتے بدھ دھرم سمپردّ لوکاں نوں پیارے ہوئے۔ اشوک (ق م265-241) اس دور دا اک اہم راجا سی جسدا راج افغانستان توں منیپور تک اتے تکشلا توں کرناٹک تک پھیل چکا سی۔ پر اوہ مکمل دکھن تک نہیں جا سکیا۔ دکھن وچ چول سبھ توں طاقتور سن، سنگم ساہت دی شروعات وی دکھن وچ اس ویلے ہوئی۔ بھگوان گوتم بدھ دے جیوندور وچ، عیسیٰ سابق 7ویں اتے شرواتی 6ویں صدی دے دوران سولاں وڈیاں طاقتاں (مہاجنپد) موجود سن۔ اتی اہم لوکراجاں وچ کپل وس‍تُو دے شاک‍ی اتے ویشالی دے لچ‍چھوی گنراج سن۔ گنراجاں دے علاوہ راجتنتری راج وی سن، جنہاں وچوں کوشاں‍بی (وتس)، مگدھ، ایودھیا، کرُو، پانچال، چیدِی اتے اونتی اہم سن۔ اس راجاں دا حکمرانی اجیاے طاقتور ویاکتیاں دے کول سی، جہناں نے راج‍ وس‍تار اتے گوانڈھی راجاں نوں اپنے وچ ملاؤن دی پالیسی اپنا رکھی سی۔ تد وی جمہوری راجاں دے تدّ وی واضع سنکیت سن جدوں راجاواں دے ماتحت راجاں دا وس‍تار ہو رہا سی۔ اسدے بعد بھارت چھوٹے-چھوٹے سامراجاں وچ بنٹ گیا۔

اٹھویں صدی وچ سندھ اتے عربی اختیار ہو گیا۔ ایہہ اسلام دھرم دا داخلہ منیا جاندا اے۔ بارہویں صدی دے اخیر تک دلی دی گدی اتے ترک داساں دا حکمرانی آ گیا جنہاں نے اگلے کئی سالاں تک راج کیتا۔ دکھنی وچ ہندو وجینگر اتے گولکنڈا دے راج سن۔ 1556 وچ فتح نگر دا پتن ہو گیا۔ سن 1526 وچ وچکار ایشیا توں شہزادہ بابر نے کابل وچ پناہ لئی اتے بھارت اتے حملہ کیتا۔ اسنے مغل خاندان دا قیام کیتا جو اگلے 300 سالاں تک چلیا۔ اس ویلے دکھنی-مشرقی ساحل توں پرتگال دا سمندری وپار شروع ہو گیا سی۔ بابر دا پوتا اکبر مذہبی رواداری لئی مشہور ہویا۔ اسنے ہندواں اتے توں جزیہ ہٹا لیا۔ 1659 وچ اورنگزیب نے اسنوں پھر توں لاگوُ کر دتا۔ اورنگزیب نے کشمیر وچ اتے ہور ستھاناں اتے ہندواں نوں بلات مسلمان بنوایا۔ اسی ویلے مرکزی اتے دکھنی بھارت وچ شواجی دے اگوائی وچ مراٹھے طاقتور ہو رہے سن۔ اورنگزیب نے دکھنی دے ول دھیان لگایا تاں اتر وچ سکھاں دا ادئے ہو گیا۔ اورنگزیب دے مردے ہی (1707) مغل راج بکھر گیا۔ انگریزاں نے ڈچاں، پورتگالیاں اتے فرانسیسیاں نوں بھجاکے بھارت اتے وپار دا اختیار سنسچت کیتا اتے 1857 دے اک بغاوت نوں کچلنے دے بعد حکومت اتے قابض ہو گئے۔ بھارت نوں مکتی 1947 وچ ملی جس وچ مہاتما گاندھی دے اہنسا مشتمل تحریک دا یوگدان اہم سی۔ 1947 بعد توں بھارت وچ جمہوری حکمرانی لاگوُ اے۔ آزادی دے ویلے ہی بھارت دی ونڈ ہوئی جسدے نال پاکستان دا جم ہویا اتے دوناں دیساں وچ کشمیر سمیت ہور مدیاں اتے تناو بنا ہویا اے۔

سروت[لکھو]

سمانئت ودوان بھارتی اتہاس نوں اک سمپنّ اتے اردھلکھت اتہاس دسدے ہن اتے بھارتی اتہاس دے کئی سروت اے۔ سدھو گھاٹی دی لپی، اشوک دے شلالیخ، ہیروڈوٹس، فا ہیان، ہوین سانگ، سنگم ساہت، مارکوپولو، سنسکرت لکھاریاں آدی توں پرانے بھارت دا اتہاس حاصل ہندا اے۔ مدھئدور وچ ال-بیرنی اتے اسدے بعد دلی سلطنت دے راجا دی جیونی وی اہم اے۔ بابرناما، آئین-اے-اکبری آدی جیونیاں سانوں اتر مدھئدور بارے وچ دسدیاں ہن۔

بھارت وچ انسان جیون دا پراچینتم نشان 100,000 توں 80,000 سال سابق دا اے۔ پاشان یگ (بھیمبیٹکا، وچکار پردیش) دے چٹاناں اتے چتراں دا دور کرم 40,000 ای0پو توں 9000 ای0پو منیا جاندا اے۔ پہلاں مستقل بستیاں نے 9000 سال سابق سورپ لیا۔ اتر مغربی وچ سندھُ گھاٹی رہتل 7000 ای0پو ترقی یافتہ ہوئی، جو 26ویں صدی عیسیٰ سابق اتے 20ویں صدی عیسیٰ سابق دے وچکار اپنے چرم اتے سی۔ ویدک رہتل دا دور کرم وی جوتیش دے تجزیہ توں 4000 ای0پو تک جاندا اے۔

راشٹر دے روپ وچ ترقی[لکھو]

بھارت نوں اک سناتن راشٹر منیا جاندا اے کیونکہ ایہہ انسان رہتل دا پہلا راشٹر سی۔ شریمدبھاگوت دے پنجچم سکندھ وچ بھارت راشٹر دی قیام دا ذکر آؤندا اے۔

بھارتی فلسفہ دے مطابق سرشٹِ اتپتی بعد برمھا دے مانس پتّ سوائمبھو منو نے انتظام سمبھالی۔ ایہناں دے دو پتر، پرئورت اتے اتانپاد سن۔ اتانپاد بھگت دھرو دے پیؤ سن۔ ایہناں پرئورت دے دس پتر سن۔ تن پتر بالئدور توں ہی اداسین سن۔ اس کارن پرئورت نے دھرتی نوں ستّ بھجیا وچ وبھکت کر اک-اک حصہ ہر اک پتر نوں سونپ دتا۔ ایہناں وچوں اک سن آگنیدھر جنہاں نوں جمبودویپ دا حکمرانی کم سپرد گیا۔ بڈھیپا وچ آگنیدھر نے اپنے نوں پتر نوں جمبودویپ دے وکھرے نوں ستھاناں دا حکمرانی فرض سپرد۔ اس نوں پتر وچ سبھ توں وڈے سن دھنی جنہاں نوں ہمورش دا دھرتی-بھاگی ملیا۔ ایہناں نے ہمورش نوں آپ دے نام اجنابھ توں جوڑکے اجنابھورش پھیلایا ہویا کیتا۔ ایہہ ہمورش جاں اجنابھورش ہی پرانے بھارت دیش سی۔ راجا دھنی دے پتر سن رشبھ۔ رشبھدیو دے سو پتر وچ بھرت جئیشٹھ اتے سبھ توں گنوان سن۔ رشبھدیو نے بانپرستھ لین اتے انھاننوں راجپاٹ سونپ دتا۔ پہلاں ہندوستان دا نام ॠشبھدیو دے پیؤ نابھراج دے نام پر اجنابھورش مشہور سی۔ بھرت دے نام ولوں ہی لوک اجنابھکھنڈ نوں ہندوستان کہن لگے۔

پرانا بھارت[لکھو]

1rightarrow.png مکھ لیکھ لئی ویکھو: پرانا بھارت

1000 ق م دے بعد 16 مہاجنپد شمالی بھارت وچ ملدے ہن۔ 500 عیسوی سابق بعد، کئی مکت راج بنّ گئے۔ اتر وچ موریا خاندان، جس وچ چندرخفیہ موریا اتے اشوک شامل سن، نے بھارت دے سانسکرتیک پٹل اتے جکریوگ اثر چھڈیا۔ 180 عیسوی دے شروع ول، وچکار ایشیا توں کئی حملہ ہوئے، جنہاں دے فلسروپ اتری بھارتی اپمہادیپ وچ انڈو-گریک، انڈو-سکتھئن، انڈو-پارتھئن اتے اوڑککشان شاہی خاندان قائم ہوئے۔ تیجی صدی دے اگے دا سما جدوں بھارت اتے خفیہ خاندان دا حکمرانی سی، بھارت دا سنہری دور اکھوایا۔ دکھنی بھارت وچ بھن-بھنّ سمیا وچ کئی شاہی خاندان چالکء، غلام، چول، کدمب، پلو اتے پانڈء چلے۔ سائنس، کلا، ساہت، گنت، تارہ سائنس ، پرانے تکنیکی، دھرم، اتے فلسفہ ایہناں راجاواں دے شاسندور وچ تیزی نال ودھے۔

قرون وسطی بھارت[لکھو]

1rightarrow.png مکھ لیکھ لئی ویکھو: قرون وسطی بھارت

12ویں صدی دے ارمبھ وچ، بھارت اتے ودیشی(عرب،ترک آدی) ہملیا بعد، اتری اتے مرکزی بھارت دا سارا حصہ دلی سلطنت دی حکمرانی ماتحت ہو گیا؛ اتے بعد وچ، سارا اپمہادیپ مغل خاندان دے ماتحت۔ دکھنی بھارت وچ وجینگر سامراج طاقتور نکلیا۔ حالانکہ، وشیشت: مقابلتاً روپ توں، راکھواں دکھنی وچ، کئی راج باقی راے اتے ہوند وچ آئے۔

17ویں صدی دے مدھ وچ پورتگال، ڈچّ، فرانس، برٹین سمیت کئیاں یرپی دیساں، جو کہ بھارت توں وپار کرن دے اچھک سن، اوہناں نے دیش وچ قائم شاست پردیش، جو کہ آپس وچ لڑائی کرن وچ رجھے ہوئے سن، دا منافع حاصل کیتا۔ انگریز دوجے دیساں توں وپار دے اچھک لوکاں نوں روکن وچ کامیاب راے اتے 1840 تک لگپگ پورے دیش اتے حکمرانی کرن وچ کامیاب ہوئے۔ 1857 وچ بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف ناکام بغاوت، جو کہ بھارتی آزادی دے پہلے لڑائی توں جانیا جاندا اے، بعد بھارت دا سارا حصہ سدھے انگریزی حکمرانی دے پربندھکی قابو وچ آ گیا۔

جدید بھارت[لکھو]

1rightarrow.png مکھ لیکھ لئی ویکھو: بھارت دی ونڈ

ویہویں صدی دے شروع وچ انگریزی راج توں آزادی حصول لئی جدوجہد چلیا۔ اس جدوجہد دے فلسروپ 15 اگست، 1947 بھارت نے انگریزی حکمرانی توں آزادی حاصل کیتی، پر دیش نوں ونڈ کر دتا گیا۔ اس پچھو 26 جنوری، 1950 نوں بھارت اک لوک-راج بنیا۔

ایہہ وی ویکھو[لکھو]

  • بھارت دا مختصر اتہاس (اجادی-مشرقی)
  • آزادی بعد بھارت دا مختصر اتہاس
  • بھارت دا معاشی اتہاس

باہری کڑیاں[لکھو]