وید

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج

ویدک ہندو دھرم دی ارمبھتا(شروعات) ویداں دی رچنا دے نال ہوئی منی جاندی ہے۔ جدوں اسیں ہندو دھرم دے اتہاسک وکاس(تریخی ترقی) دی گلّ کردے ہاں تاں اس نوں چار پڑاواں (کالاں ،ویلےآں) وچ ونڈیا جاندا ہے۔ پہلے پڑائ نوں ویدک پڑائ وجوں سویکاریا جاندا ہے۔ وید آریہ سبھیتا اتے ہندو دھرم دے سبھ توں پراچین(پرانے) گرنتھ ہن۔ وید سنسکرت بھاشا دے ود دھاتو توں بنیا ہے، جس دے ارتھ(مطلب) ہن-ودیا، گیان جاں پرکاش۔ گیان دی اس پرمپرا(روایت) وچ شرتی (سن کے) اتے سمرتی (یاد کرکے) دا اہم یوگدان(حصہ) رہا ہے۔ ایہناں ویداں دی رچنا بابت تنّ بھانت دیاں دھارناواں/مانتاواں پرچلت چلیاں آ رہیاں ہن۔ پہلی دھارنا دے انوسار وید ایشوری بانی ہن۔ دوجی مانتا دے مطابق وید وکھ-وکھ رَشیاں-مُنیاں(پیر پیغمبر) ولوں اپنے نجی انوبھوَ (تجربہ) راہیں حاصل کیتے گئے آتمک گیان دا ناں ہے۔ تیسری ایہناں ویداں دا اچارن برہما جی ولوں آپ کیتا گیا ہے۔ ہندو دھرم دے مڈھلے سومے وجوں پروانے جاندے ویداں دی گنتی چار ہے۔ ایہناں وچ رگ وید، یجر وید، سام وید اتے اتھرو وید ہن۔ ایہناں ویداں دی رچنا دا کال(زمانہ) آریہ لوکاں دی بھارت وچلی آمد نال (1500-1000 ق م) جوڑیا جاندا ہے۔ پیش ہے اس اپورشی رچنا (ویداں) بابت سنکھیپ (مختصر)جانکاری :

رگ وید[لکھو]

رگوید : ایہہ سبھ توں پراتن(پرانا) وید ہے۔ رگ شبد سنسکرت بھاشا دے مول شبد رچ توں بنیا ہے۔ رچ توں بھاوَ وڈیائی جاں استت ہندا ہے۔ وید-منتراں نوں رچا وی کیہا جاندا ہے، جس دے ارتھ ہن استتمئی گیت۔ اس وید وچ آریہ لوکاں دے دھارمی، سبھیاچاری، سماجی اتے بھوگولی(جغرافیائی) پچھوکڑ دی بھرپور جانکاری ملدی ہے۔ اس وید دے 10 منڈل (ادھیائے) ہن۔ ایہناں منڈلاں وچ 1028 سوکت ( بھجن) ہن۔ ہریک سوکت وچ 10 منتر ہن۔ ایہناں منتراں نوں رچاواں کیہا جاندا ہے، جنہاں دی گنتی 10552 ہے۔ رچاواں توں اگے جا کے جیکر شبداں دی گلّ کیتی جاوے تاں ایہناں دی گنتی 153826 بن جاندی ہے۔ شبداں توں اگے جیکر اکھراں تکّ پہنچ کیتی جاوے تاں ایہہ 432000 ہندے ہن۔ ایہناں وچ 40 کو منتر اجیہے وی ہن جو کسے سرلیکھ ہیٹھ نہیں آؤندے۔ جویں-جویں آریہ لوک پورب ولّ ودھدے گئے، اوہناں دی بھوگولی کھوج وی ودھدی گئی اتے اوہ منتراں دا اچارن کردے گئے۔ رگ وید رشیاں نے کئیاں پیڑھیاں وچ سمپورن کیتا ہے، جس دی سنپورنتا وچ سری وشوامتر، وششٹ، بھاردواج اتے گوتم آدی رشیاں دا وشیش یوگدان ہے۔ رگ وید دی ویاکھیا بہت سارے ودوان لوکاں ولوں کیتی گئی ہے پر سیاناچاریا جی نوں پرمکھ ویاکھیاکار منیا جاندا ہے۔ اس دی ویاکھیا کردے سمیں کجھ کو ہیٹھ لکھے پکھاں نوں سنمکھ رکھن واسطے کیہا جاندا ہے :

  • دیوی کرت ہون کرکے ویداں دی الوچنا نہیں کیتی جا سکدی۔
  • رگوید دی ویاکھیا کرمکانڈ دے انوسار کیتی گئی ہے۔
  • بہئرتھی واکاں کارن ویداں دا تلناتمک ادھٔین سنبھوَ نہیں ہو سکدا۔

رگوید دا مطالعہ کرن نال اس دے کجھ اہمترین پکھ وی ابھر کے ساہمنے آؤندے ہن۔ ایہناں پکھاں وچ قدرت دیاں وکھ- وکھ شکتیاں نوں دیوتے منّ کے اوہناں دی صفت-صلاحَ اتے پوجا کیتی گئی ہے۔ ایہناں پرمکھ دیوتیاں وچ اگنی، اندر، وایو، شرت، ورن، ردر، آدتی اتے برہسپتی آدی دا ناں آؤندا ہے۔ ایہہ پوجا کھیتی اپج دے وادھے اتے حفاظت ہتّ کیتی جاندی رہی ہے اتے یگّ نوں اس پوجا پدھتی دا اک وشیش سادھن (خاص زریعہ)منیا جاندا رہا ہے۔

سام وید[لکھو]

ساموید : ایہہ سبھ توں چھوٹا وید ہے۔ سام توں بھاوَ ہے-سامان جاں برابر بھار دا۔ اس وید دے منتر برابر وزن دے ہن۔ جیمنی رشی دی میمانسا وچ سام دا ارتھ گاؤن دی ریتی وجوں کیتا گیا ہے۔ سام وید دے منتر یگّ، ہوم آدی خوشی دے موقعیاں 'تے براہمن وشیش (خاص) طرز 'تے گاؤندے ہن۔ سام نوں شانتی پردان کرن والا گائن وی کیہا جاندا ہے، جس دا ارتھ ہے من نوں اکاگر کرکے دیوتیاں نال اک سر کرنا تاں کہ بھٹکنا ختم کرکے شانتی دا انوبھوَ کیتا جا سکے۔ ساموید دے دو بھاگ ہن-پوروَ ارچک اتے اتر ارچک۔ اس توں علاوہ اس دا اک بھاگ ہور وی تسلیم کیتا جاندا ہے، جس نوں مدھ ارچک کیہا جاندا ہے۔ اس وید دے منتراں دی تعداد 1549 ہے۔ پر پنڈت جےَ دیوَ دے ٹیکے مطابق ایہہ تداد 1875 ہے۔ اس دے پہلے حصے وچ پینڈو لوکاں دے گاؤن والے گیت ہن۔ تیجے حصے وچ جنگلاں وچ رہن والے تپسویاں دے بھجن ہن۔ بھارتی سنگیت پرمپرا دا مڈھ ساموید توں ہی بجھدا ہے۔ اس وچلے منتر اندر، اگنی، اشونی اتے سوم آدی دے گن گائن کرن 'تے زور دندے ہن۔ ایہناں دیوتیاں دے ناں 'تے 8 کانڈ ہن۔ ساموید گندھرو ارتھات راگیاں دا وید وی منیا جاندا ہے۔ ہندو رشیاں نے سنگیت تے راگ سبندھی جو کجھ لکھیا ہے، اس دا آدھار وی ساموید نوں ہی سمجھیا جاندا ہے۔

یجر وید[لکھو]

یجروید : یجر شبد 'یجُ' دھاتو توں بنیا ہے، جس دے ارتھ بندے ہن یگّ کرنا، پوجا جاں ہوم کرنا۔ اس طرحاں اس وید دا سنبندھ یگّ سبندھی منتراں نال ہے۔ اس دیاں دو سنہتا ہن-تیتریی جاں کرشن سنہتا اتے دوسری واجسنییی جاں شکل سنہتا۔ پنڈت جےَ دیوَ نے اپنے ٹیکے وچ اس سنہتا دا ناں تیتریی پین دا کارن بیاندیاں لکھیا ہے کہ اک وار یاگولک رشی دے گورو ویسیں پان کولوں اپنے بھانجے دی ہتیا ہو گئی سی۔ اوہ اس دا پراشچت (کفارہ) کرنا چاہندا سی۔ جدوں اس نے اس بابت اپنے شگرداں نال گلّ کیتی تاں یاگولک نے بڑے ہی ہنکار بھرے لحظے وچ کیہا کہ ایہہ کم تاں وید-منتراں دے جاپ اتے کرم-کانڈ نال میں اکلا ہی کر سکدا ہاں۔ ایہہ گلّ سن کے ویسیں پان غصے وچ آ گیا۔ اس نے یاگولک نوں کیہا، 'توں ہنکاری ہو گیا ہیں، جو ودیا توں میرے کولوں پڑھی ہے، ایہ مینوں واپس کر دے۔' اس 'تے یاگولک نے یاد کیتے ہوئے منتر گلچھ دتے، جنہاں نوں ویسیں پان اتے اس دے چیلیاں نے تتر بن کے چگ لیا۔ دوسرے بھاگ واجسنییی بارے کیہا جاندا ہے کہ یاگولک رشی نے سورج دی ارادھنا کرکے یجر وید نوں حاصل کیتا ہے۔


اس دی شردھا-بھاونا توں خوش ہو کے سورج دیوتے نے واج (گھوڑے) دا روپ دھار لیا اتے اس نوں وید-منتر بخش دتے۔ اس کرکے ہی اس سنہتا نوں واجسنییی سنہتا کیہا جاندا ہے۔ یجر دے 40 کانڈ ہن۔ یجروید وچ منکھی اچھاواں دی پورتی ہتّ یگّ تے ہون کرن بارے وشیش جانکاری دتی گئی ہے۔

اتھرو وید[لکھو]

اتھرو وید : اتھرۉ (Athrav) توں بھاوَ ہے ہون کرن والا۔ اس وید وچ ودھیرے بھوتکتا پردھان مضمون شامل کیتے گئے ہن۔ یگّ، ہوم آدی کرن دی ودھی، یگّ کراؤن والیاں دے پرکار بارے دسیا گیا ہے۔ جڑھیاں-بوٹیاں اتے اؤشدھیاں بابت وی بھرپور جانکاری دتی گئی ہے۔ ارتھ شاستر اسے ہی وید دا اپ-وید ہے۔ شلپ کلا نال سبندھت جانکاری وی اس وید وچوں مل جاندی ہے۔ اتھروید وچ منتراں دی گنتی 5977 ہے۔ سرپ، پساچ، اسر، اتہاس اتے پران اس دے پنج اپ وید سویکارے گئے ہن۔ سوامی دیانند نے شستر-استر ودیا نوں وی اس دا ہی اپوید منیا ہے۔ اس وید دا مطالعہ کرن نال رشیاں-منیاں دی ویاپک درشٹی اتے جڑھیاں-بوٹیاں سبندھی ڈونگھی کھوج دا پتہ وی چلدا ہے۔

اس وچ 289 اؤشدھیاں دے گناں اتے پربھاواں دا ذکر کیتا گیا ہے۔ اجر-امر کر دین والیاں اؤشدھیاں دی گلّ وی اتھرووید وچ ہی کیتی گئی ہے۔ جادو-ٹونےآں دا وستھارت گیان(وسیع علم) وی اس وچ دتا گیا ہے۔ بھوتاں-پریتاں اتے ہور ناشک شکتیاں(تباہی دیاں طاقتاں) توں بچاء دے اپاء وی اس وید وچ موجود ہن۔ بدروحاں توں محفوظ رہن لئی پہنے جان والے تعویذ(تویت) وی اس وید دے منتراں نال ہی لاہے وند بنائے جاندے رہے ہن۔ عورتاں لئی سونے دا مہتو(اہمیت) ورنن(بیان) کیتا گیا ہے، جو کہ شانتی پردان کرن دا چنہ ہے۔ عورت نوں دھرتی دے وشال(وڈے) گناں نال تلنایا گیا ہے، جو سبھ نوں سکھ، شانتی اتے قدرتی وستاں پردان کردی ہے۔ اپروکت چرچہ توں اسیں اس نرنے(نتیجہ) 'تے پہنچدے ہاں کہ ایہہ چارے وید جیون دے وکھ-وکھ پکھاں نوں ابھاردے ہن۔ ایہناں وچوں اسیں بھارتی سماج اتے سبھیاچار دے آد-کال دی نہار دیکھ سکدے ہاں۔ ایہناں ویداں دی وچاردھارا منکھی مشکلاں دی نشاندیہی کرکے اوہناں نوں نوارن دی بات وی پاؤندی ہے۔ بھاویں سمیں دے نال-نال بہت کجھ بدلدا رہندا ہے پر ایہناں ویداں دے مہتو(اہمیت) نوں چھٹیایا نہیں جا سکدا۔ ویداں دے اس مہتو دی پشٹی(وضاحت) سری گرو نانک صاحب نے اپنی پاون بانی وچ اس طرحاں کیتی ہے :

چارے وید ہوئے سچیار۔۔

پڑہِ گنہِ تن چار ویچار۔۔ (انگ 470)