احمد خان کھرل

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج

احمد خان کھرل (1785-1857) ہندستان دا آزادی مجاہد سی، جسدا دا تعلق نیلی بار پنجاب نال سی۔ نیلی بار ملتان تے ساہیوال دے وچلے علاقے نوں کہندے ہن۔ 1857 دی جنگ چ احمد خان انگریزاں نال لڑیا حالانکہ اس دی عمر 80 سال سی لیکن اوہ بے جگری نال لڑیا۔ 21 ستمبر 1857 گوگیرا دے نیڑے احمد خان لڑدیاں ہویاں شہید ہو گیا۔[1]

احمد خان کھرل دا تعلق نیلی بار پنجاب نال سی۔ نیلی بار ملتان تے ساہیوال دے وشکالے علاقے نوں کہندے نیں۔ 1857ء دی جنگ آزادی چ احمد خان انگریزاں نال لڑیا حالانکہ اس دی عمر 80 سال سی لیکن اوہ بے جگری نال لڑیا۔ 21 ستمبر 1857 گوگیرہ دے نیڑے احمد خان لڑدیاں ہوئیاں شہید ھو گئے ۔

پنجاب دے حصول دی لڑائی انگریزا نے بہت سہج سہج کے لڑی ۔ بھیرووال دے سمجھوتے توں لے کے لاہور وچّ جھنڈا لہراؤن تکّ ، مزاہمتاں دا اک نہ رکھن والا سلسلہ سی اتے احمد خان کھرل دی لڑائی وی اس سلسلے دی اک کھڑی سی ۔ ​

پنجاب کیہ ڈگیا، بار دے رہن والے تے قیامت ٹٹّ گئی ۔ کجھ سمیں بعد ہندوستان وچّ سن 57 ہو گیا ۔ دلی اتے میرٹھ وچّ لڑائی دے انگارا بھڑ دے تاں وار وچّ وی اس دی گرمی محسوس ہوئی ۔ انگریزاں نے گڑھبڑھ توں بچن دے لئی پھڑ دھکڑ شروع کیتی ۔ ایہہ ادیش دے لئی جگہ جگہ جیل خانے بنائے اتے ودروہیاں دا جوش ٹھنڈا کرن لئی شکتی دا بے سنکوچ استعمال کیتا ۔ اجیہی ہی اک جیل گوگیرا وچّ وی بنی ۔

سن 57 دی پہلی گولی مئی وچّ چلی سی ۔ جون دی اک سویرے ، گوگیرا وچّ تینات انگریز ادھیکاری برکلے نے کھیتر دے بھروسے یوگ سرداراں نوں منگ کیتی ۔ راوی دے اس پار توں احمد خان کھرل اتے سارنگ خان ، برکلے نوں ملے ۔ انگریز ادھیکاری نے بغاوت توں نپٹن دے لئی گھوڑے اتے جوان منگن ۔ احمد خان نے جواب دیا؛​ " " صاحب ، اتھے کوئی وی اپنا گھوڑا ، عورت اتے زمین نہیں چھڈدا " " اتے اسدے بعد واپس چلیا آیا ۔ ​

انگریز فوج نے احمد خان کھرل دی گرفاری دے بارے وچّ جھامرے تے حملہ کیتا ۔ سردار نہ ملیا تاں بستی نوں اگّ لگا دتی اتے بے پاپ استریاں اتے بچیاں نوں قیدی بنا لیا ۔


اس دوران گوگیرا دے بہت سارے پریوار قید کر لئی گئی ۔ مقامی سرداراں نے حکام بالا نوں لوکاں دی بے گناہی توں جانو کرن دی کوشش کیتی مگر بے ویاج ۔ آخرکار مراد فتیانہ اتے بہلول فتیانا جویں جی داراں دی ساتھی اتے احمد خان دی سرداری وچّ اوہناں لوکاں نے 24 جولائی 1858 نوں گوگیرا جیل تے حملہ کرکے کیدیاں نوں رہا کروا لیا ۔ ​

سامراج دے صبر دی انت ہوئی تاں رائے احمد خان وی زیر عتاب آگئے ۔ گوگیرا دے برکلے نے ساہیوال دے مارٹن نوں لکھیا جس نے ملتان دے میجر ہملٹن نوں لکھیا ۔ تھوڑھے ہی دناں وچّ ملتان توں لاہور تکّ احمد خان دے چرچے، چھاؤنیاں اتے کچہریاں تکّ جا پجے ۔ ہن جس عمر وچّ لوک سمجھوتیاں دی طرف اچھک ہندی ہے ، احمد کھرل اس وقت لڑائی دی تیاری کر رہا سی ۔ جس سمیں انگریز فوج جوان بھرتی کر رہی سی ، اس وقت ایہہ کھرل سردار دی عمر 80 توں اپر سی ۔ ​

رائے احمد آکھے،​
جمنا تے مر ونجنا،
​ ایہہ نال ٹھوکر دے بھج جاونا،​
کنگن اے کچی ونگ دا،​ آکھے لڑ ساں نال انگریز دے،​
جیویں بلدی شمع تے جوش پتنگ دا​

گوگیرا جسدا نام ہن ساہیوال ہے دے ایسسٹینٹ کمیشنر پرمکھ نے ملتان ڈویزن دے کمیشنر اتے سپر نٹنڈنٹ نوں بتاریخ 30 جنوری 1948 : لکھیا کہ " " 7 ستمبر دی سویر نوں مینوں شری برکلے توں اک پتر ملیا جس وچّ انھاننے نے سوچنا دتی سی کہ اوہ احمد خان کھرل نوں رستے وچّ روکن وچّ سفل نہیں ہو سکدے اتے جس کشتی وچّ اسنے ندی پار کیتا ہے اوہ ندی دے کنارے اک اجیہی کھاڑی وچّ لنگر انداز ہے جتھے ساڈے بندوقاں دیاں گولیاں نہیں پہنچ سکدے ہن ۔ اودھے تینات چونکیدار نے اعلان کر دتا ہے کہ اوہ کشتی نوں کسے حالت وچّ واپس نہیں لے جان دیویگا حالانکہ اسنوں اسدے بارے وچّ سکھت آدیش رلے ہوئے ہن ۔ احمد خان اس علاقے دا بادشاہ بنا بیٹھا ہے ۔ اوہ سردار آپ شری برکلے دے پا توں موجود ہویا اتے اوہناں دے ڈاکٹر نے دھمکاؤن دے جواب وچّ اسنوں کہن لگا کہ اسنے سرکار برٹین دی پالن نوں ردّ کر دتا ہے اتے ہن اپنے آپ نوں سمراٹ دلی دے جنتا سویکار کردا ہو جس توں اسنوں سبھ دیش وچّ بغاوت کرن دے آدیش ملے ہن ۔ اسدے بعد اسدے ساتھیاں نے گولہ واری شروع کر دتی جس دا جواب ساڈی گھوڑ سوار فون نے دتا ۔ " " احمد خان کھرل دی شہادت توں پہلاں ہی دلی دے سمراٹ بہادر شاہ جپھر نے ہتھیار پا دتے سی ۔ احمد خان کلر دے خلاف دسّ فوجی دستے کرنل پیٹن ( ol paton ) لفٹینٹ چیشٹر ( t । chichester ) کیپٹن چیمبرلین ( ap । chamberlaine ) کیپٹن سنیں ( apt । snow ) کیپٹن میک اینڈ ریو ( apt । macandrew ) لیفٹینینٹ نیوائیل ( t । neville ) اتے ایسسٹینٹ کمیشنر برکلے دی کمان وچّ بھیجے گئے سی ۔ احمد خان دی شہادت 21 ستمبر 1857 ای . نوں ہوئی ۔ احمد خان دے ساتھیاں نے Lt । neville اتے ایسسٹینٹ کمیشنر برکلے نوں وی مار دتا تدّ جاکے ہن نومبر وچّ شانتی قایم ہوئی ۔ مراد فتیانا نے برکلے نوں ماریا سی اتے اس دے بارے وچّ اک نمن لوک گیت وی پرچلت ہے ۔

آکھے مراد فتیانہ: ساوی تینوں پھراں نت کھرکھرے
تے دیواں کھنڈ نہاری
ہک واری لے چل انگریز برکلی تے
میں ویکھاں اس دی بگھی کالی
ساوی آکھیا: توں کر بسم اللہ دھر پیر رکابے میں حاسداں مار اُڈاری
انگریز دا کلمہ گیا ڈھے سنہری
تے مُڑ ہینوں کڈھ برکلی نوں سٹوئس
جیویں مٹ وچوں لچھا لیندا جھول ہلاری

پس منظر[لکھو]

رائے احمد خاں کھرل، پنجاب دے ساندل بار علاقے وچ کھرل قبیلے دے اک امیر زمیندار ٹبر وچّ پیدا ہویا سی۔ نوجوان عمرے اوہ مہاراجہ رنجیت سنگھ ] دی اگوائی ہیٹھ ودھ رہی سکھ سلطنت دے خلاف لڑیا۔

محمد آصف خان مطابق : جدوں ہندوستان وچّ انگریزاں دے خلاف جدوجہد ودھن دیاں خبراں ساہیوال اپڑیاں تاں مردانا، دھارانا، ترہانا، کاٹھیا، سپرا، وہنیوال، جوئیہ، مسلی اتے ہور قبیلیاں دے آگوآں دی انکھ نوں جگا کے ایہناں غیر-ملکی دھاڑویاں دے خلاف اکمٹھّ ہون لئی پریرت کرن والا دیش بھگت احمد خان کھرل ابھر کے ساہمنے آیا۔ ......اس دی ونگار نے پنجابیاں دی ستی ہوئی انکھ نوں اجیہا ہلونا دتا کہ ویکھدیاں ہی ویکھدیاں انگریزی سامراج خلاف روہ دی جوالا بھڑک پئی۔ انگریزاں دیاں غلط نیتیاں دی مخالفت کرن والا ایہہ بہادر جنگجو انگریزاں دا ڈٹّ کے ٹاکرا کردا ہویا 21 ستمبر 1857 نوں لڑائی لڑدا ہویا شہید ہو گیا سی۔ [2]

جنگ[لکھو]

جنگ دی شروعات[لکھو]

1857ء دی جنگ آزادی دے مہان ہیرو رائے احمد نواز خان کھرل نے 21ستمبر نوں حالت سجدہ وچّ شہادت حاصل کیتی ۔ 1776 نوں جھامرا وچّ رائے نتھو خان دے گھر پیدا ہون والے کھرل جنجاتی دے سردار رائے احمد نواز خان نے 80 سال دی عمر وچّ "ساوی" ( رائے احمد خان دی گھوڑی دا نام ) دے لگام تھامی اتے انگریز سامراج تے ہلا بول دتا ۔

راوی بار وچ رہِ رہا سیال ، فتیانا ، وہنی وال اتے وٹو قبیلےآں نے وطن دے اس مہان بڈھے سپوت دی اگوائی وچّ پریم اتے وفادار دی گہرا کہانیاں رقم کیتی ۔ جون دی اک سویرے ، گوگیرا وچّ تینات انگریز ادھیکاری برکلے نے کھیتر دے بھروسے یوگ سرداراں نوں بلایا اتے بغاوت توں نپٹن دے لئی اوہناں توں گھوڑے اتے جوان منگن ۔ رائے احمد نواج خان کھرل نے برکلے نوں جواب دتا ، کہ

صاحب ، اتھے کوئی وی اپنا گھوڑا ، عورت اتے زمین نہیں چھڈدا

تہی دست قبائل دا ایہہ 80 سال سردار جس وقت قومی غیرت کا نشاں بنے سامراج دے ساہمنے سینہ سپر کھڑا سی ۔ این اسی سمیں کجھ درگاہاں دے سجادہ نشین جاگیراں اتے نقدی مال اتے زر دے بدلے قومی غیرت اتے عزت انگریز سامراج دے قدماں وچّ نچھاور کیتے جا رہے سی ۔

پنجاب وچّ انگریزاں دے مددگار[لکھو]

وکیل انجم اپنی کتاب "سیاست کے فرعون" وچّ رقم طراز ہن کہ " 10 جون 1857 : نوں ملتان چھاونی وچّ پلاٹون نمبر69کو بغاوت دے شکّ وچّ نہتا کیتا گیا اتے پلاٹون کمانڈر نوں نال دسّ سپاہیاں دے توپ دے اگے رکھکے اڈا دتا گیا ۔ آخر جون وچّ باقی نہدی پلاٹون نوں شکّ ہویا کہ اوہناں چھوٹی چھوٹی ٹولیاں وچّ سارے اتے پھر تھوڑھا تھوڑھا کرکے تہ تلوار کیتا جاویگا ۔ سپاہیاں نے بغاوت کر دتی ۔ لگبھگّ باراں سو سپاہیاں نے بغاوت دا جھنڈا بلند کیتا ۔ انگریزاں دے خلاف بغاوت کرن والے مجاہدین نوں سحر اتے چھاونی دے وچّ واقع پلّ شوالہ اتے دربار بہاالدین زکریا دے سجادا نشین مخدوم شاہ محمود قریشی نے انگریزی فوج دی اگواہی وچّ اپنے چیلے دے نال گھیرے وچّ لے لیا اتے تنّ سو دے لگبھگّ نہتھے مجاہدین نوں شہید کر دتا ۔ ایہہ مخدوم شاہ محمود قریشی مجودا شاہ محمود قریشی دے لکڑد ادا سن اتے ایہناں دا نام ایہناں دے بارے رکھیا گیا ہے ۔

کجھ باغی ندی چناب دے کنارے شہر توں باہر نکل رہے سن کہ اوہناں دربار شیرشاہ دے سجادا نشین مخدوم شاہ علی محمد نے اپنے چیلے دے نال گھیر لیا اتے اوہناں دا قتل عام کیتا ۔ مجاہدین نے اس قتل عام توں بچن دے لئی ندی وچّ چھلنگا لگا دیو کجھ لوک ندی وچّ ڈبّ کے ہلاک ہو گئے اتے کجھ لوک پار پہنچن وچّ سفل ہو گئے ۔ پار پہنچ جان والیاں نوں سید سلطان احمد قتل ہون والے بخاری دے سجادہ نشین دیوان آف جلالپور پیر والہ نے اپنے چیلے دی مدد نال شہید کر دتا ۔ جلالپور پیر والہ دے دیوان عاشق بخاری ایہناں دی آل وچّ ہن ۔

حویلی کورنگا دی لڑائی[لکھو]

مجاہدین دا اک دھڑا، ٹیم جواب وچّ حویلی کورنگا دی طرف نکل گئی ، جس نوں مہر شاہ آف حویلی کورنگا نے اپنے چیلے اتے لنگڑیال ، ہر اج ، سرگانا اتے ترگڑ سرداراں دے نال گھیر لیا اتے چن چن کے شہید کیتا ۔ مہر شاہ آف حویلی کورنگا سید فقر امام دے پڑد ادا دا سگا بھائی سی ۔

اسنوں ایہہ قتل عام وچّ پرتی مجاہد شہید کرن اتے ویہہ روپئے نقد جاں اک ورگ زمین پردان دی گئی ۔ مخدوم شاہ محمود قریشی نوں 1857 دی لڑائی آزادی دے کچلن وچّ انگریزاں دی مدد دے بدلے وچّ قیمت تنّ ہزار روپئے نقد ، جاگیر ، وارشک معاوضہ قیمت اک ہزار ستّ سو اسی روپئے اتے 8 چاہات بتور معافی منزل پردان ہوئی ۔ ہور ایہہ کہ 1860 وچّ وائسرائے بھارت نے بیگی والا باغ پردان کیتا ۔

مخدوم آف شیرشاہ مخدوم شاہ علی محمد نوں ندی چناب دے کنارے مجاہدین نوں شہید کرن دے بدلے وچّ وڈے جاگیر پردان کیتی گئی ۔

بغاوت دے شعلے[لکھو]

حویلی کورنگا دے معرکے وچّ ظاہر طور تے ساری مجاہدین مارے گئے مگر علاقے وچّ آزادی دی شمع روشن کر گئے ۔ حویلی کورنگا دی لڑائی دے نتیجے وچّ جگہ جگہ بغاوت پھوٹ پئی اتے حویلی کورنگا ، قتالپور توں لے کے ساہیوال سگوں اوکاڑا تکّ دا علاقہ خاص طور تے ندی راوی دے کنارے وسن والے مقامی جانگلیاں دی اک وڈی گنتی اس تحریک آزادی وچّ شامل ہو گئے ۔

نیلی بار وچّ بغاوت[لکھو]

جانگلی کھیتر وچّ ایہہ بغاوت دا سرخیل رائے احمد خان کھرل سی جو گوگیرا دے اپنگری قصبہ جھامرا دا وڈا زمیندار اتے کھرل قبیلے دا سردار سی ۔ احمد خان کھرل دے نال مراد فتیانا ، بہادر بھدرو ، موکھا وہنی وال اتے سارنگ کھرل جویں مقامی سردار اتے زمیندار سن ۔


جدوں درگاہاں دے سجادا نشیناں دے ولوں مجاہدین آزادی اتے زمین تنگ کر دتی گئی ، اجیہے سمیں وچّ راوی وار وچّ رائے احمد نواج خان کھرل دا وجود اوہناں دے لئی چھایا آتفت ثابت ہویا ۔ । رائے احمد نواج خان کھرل نے نہ کیول انگریز ادھیکاری برکلے نوں گھوڑے اتے جوان دین توں انکار کیتا ، سگوں ابھیان نوں رنگا توں بچّ جان والے مجاہدین نوں وی شرن دتی ۔ اودھر جولائی دے پہلے ہفتے ندی ستلج دے کنارے وسے وٹو جنجاتی نے انگریز سرکار نوں لگان ادا کرن توں انکار کیتا تاں انگریز نے اوہناں اتے چڑائی کر دتی ۔ اوہناں دے پسو ہکنا کر لوے گئے اتے بستیاں نوں اگّ لگا دتی ۔ اس دوران گوگیرا دے بہت سارے پریوار قید کر لئے گئے ۔ انگریز دے اس قدم دی خبر جدوں رائے احمد خان کھرل نوں پہنچی تاں اوہناں دا خون کھولھ چکّ ۔ اتے انھاننے جیل توڑن دا فیصلہ کر لیا ۔ گوگیرا بانگلا دی جیل وچّ کھرل سردار دے مجاہدین وی قید سی ۔ اس لئی 26 جولائی 1857 : نوں رائے احمد خان کھرل نے اپنے ساتھیاں دے نال جیل اتے حملہ کر دتا اتے کیدیاں نوں چھڑا لیا ۔ ایہہ ابھیان وچّ رائے احمد خان کھرل آپ وی زخمی ہویا ۔ گوگیرا جو اس سمیں ضلع ہیڈ کواٹر سی ۔ اس دی جیل توڑن تے سامراج دے کول تھرتھلی مچّ گئی ۔ گوگیرا دے برکلے ، مینٹگمری ( ساہیوال ) دے مارٹن اتے ملتان دے میجر ہملٹن دی نیداں اڑگیاں ۔

جون ، جولائی دے مہینیاں وچّ لڑائی زور نال اتے رہا ۔ مینٹگمری گزٹ لکھدا ہے کہ " احمد خان کھرل اک غیر معمولی یوگتاواں دا مالک ، دلیر اتے من رسا دا مالک منکھ سی ۔ اس دی اگواہی وچّ ستلج اتے راوی دے سارے پرمکھ جنجاتیاں سنیوکت ہو کے بغاوت وچّ شامل ہوئے اوہناں دا ہیڈ کواٹر راوی دے اس پار کوٹ کمالیا سی ۔ "

ایہہ اٹھن والے طوفان دا پہلا نشانہ ضلع راشٹرپتی ستھان گوگیرا ( مجودا اؤکاڑا دے قریب ستھت قصبہ ) دے ستھان اتے ستھت جیل بنی جس اتے حملہ کرکے رائے احمد خان کھرل اتے اس دے ساتھی بغاوت دے دوش وچّ بند کئی سو قیدیاں نوں چھڑا کے گھنے جنگلاں وچّ چھپیا ہو گئے ۔ احمد خان دے تے واپس تے حملیاں دی وجہ توں مینٹگمری دا علاقہ ( مجودا ساہیوال ڈویڑن اتے ضلعے ٹوبا ) لگبھگّ تنّ مہینیاں تکّ کبجے توں نکل گیا اتے ووہارک روپ وچّ رائے احمد خان دی عملداری قایم ہو گئے ۔ رائے احمد خان کھرل نے 16 ستمبر نوں کمالیا دے سارے زمیندار نوں اکٹھے کیتا اتے اوہناں لڑائی آزادی وچّ شامل دی پریرنا دتی ۔

اودھر راوی وار دا ایہہ مجاہد وطن دی آزادی دے لئی تازہ خون دا پربندھ کر رہا سی تاں اودھر دلی وچّ بھارت دی غلامی اتے مہر جمے ہوئے کیتی جا چکی سی کہ میرٹھ اتے دلی ولوں بھڑکنے والے جنگ آزادی دے انگارا بہادر شاہ جپھر دی گرپھتاری دے نال مٹی ہو چکے سی ۔

غدارے[لکھو]

حالانکہ رائے احمد خان کھرل دے بلاوئے تے آؤن والے ذمیندار کھرل سردار دی آواز اتے لبیک کہہ رہے سن پر اوہناں وچ ہی سرفراز کھرل نامک اک ویکتی میر جعفر اتے میر صادق دے اتہاس درہون نوں وی بے چین بیٹھا سی ۔

رات نے جویں ہی کالا چادر اوڑہی ، کمالیا دے سرفراز کھرل نے میرا جافراں دے اتہاس وچّ اک ہور کالا ادھیائے دے وادھا دے لئی گھوڑی دا رخ برکلے دے بنگلے دی طرف پھیر دتا ۔ رات دے لگبھگّ ساڈھے گیاراں وجے سن ، جدوں سرفراز نے برکلے نوں جگا کے رائے احمد خان کھرل دے اکٹھ دی اتیت سنائی ۔ سویرے ہندے ہی برکلے نے جھامرا اتے چڑائی کر دتی ۔ لیکن رائے احمد خان کھرل ہتھ نہ آیا ، تاں انگریز نے پنڈ دے بچیاں اتے عورتاں نوں لے جا کے گوگیرا جیل وچّ بند کر دتا ۔ ایہہ خبر مجاہدین تکّ پہنچی تاں مجودا اؤکاڑا توں کھانےوال تکّ دا علاقہ میدان جنگ بن گیا ۔

سجادا نشیناں دا رویہ[لکھو]

اک طرف اگر راوی وار وچ رہِ رہا جنجاتیاں راشٹری عزت دا نشان بنن اپنے 80 سال کھرل سردار دی اگوائی وچّ سینہ سپر سی ۔ تاں دوجی طرف سجادگانو مخدومین ہکِ لون ادا کردے ہوئے انگریز سامراج دی فوج دے نال سی ۔ جنہاں وچوں دربار سیید یوسف گردیز دا سجادا نشین سیید مراد شاہ گردیزی ، دربار بہاالدین زکریا دا سجادا نشین مخدوم شاہ محمود قریشی ، دربار فریدالدین گنج شکر دا گدی نشین مخدوم آف پاکپتن ، مراد شاہ آف ڈولا بالا ، سردار شاہ آف کنڈا اتے گلاب علی چشتی آف ٹبی لال بیگ دے علاوہ وی کئی مخدوم وسجادا نشین شامل سی ۔

شہادت[لکھو]

21 ستمبر دے دن انگریز نے مخبری دے آدھار اتے گشکوری دے جنگل وچّ " نورے دی ڈال " اتے حملہ کیتا ۔ وار دے مجاہدین آزادی نے اجیہی دادِ شجاعت دتی کہ انگریز فوج توپ خانے توں ہتھیاربند ہون دے باو جود ظہر تکّ ڈیڈھ کوس پچھے ہٹّ چکی سی ۔ میدان کجھ صاف تاں کھرل سردار نے نماز اجوکا دی نئت بنھ لئی ۔ اودھر برکلے وی پنجابی سپاہیاں دے نال قریب ہی لکو ہویا سی ۔ اوہ دوجی رکعت سی ، جدوں برکلے نے گولی مارو دا آرڈر دتا ، دھاڑے سنگھ جاں گلاب رائے بیدی دی گولی جویں ہی کھرل سردار نوں لگی سردار سجدے وچّ ڈگّ گیا ۔ رائے احمد خان کھرل اتے سارنگ کھرل اپنے اکثر ساتھیاں دے نال ایہہ ابھیان وچ شہید ہوئے ۔

انگریز رائے احمد خان کھرل دا سر کٹّ کے لے گئے ۔ رائے احمد خان کھرل دے قصبہ جھامرا نوں ملیا میٹ کر دتا ، فصلاں جلا دین اتے پسو ضبط کر لئے ۔ رائے احمد خان کھرل دے سر نوں دن دے وقت گوگیرا جیل دے ساہمنے لٹکا دتا جاندا اتے رات نوں جیل وچّ کھڑے پہرے وچّ رکھیا جاندا ۔


رائے احمد خان نوں گولی مار نے دے بعد برکلے نے صلاحکاراں دے کہن تے اسدے عورت بچے نوں وی مروا نے دا حکم دے دتا ۔ سردار دی بیگم نے بچیاں نوں مراد فتیانا دے پنڈ روانہ کیتا اتے نال سنیہا بھجوایا کہ تہاڈا بھرا ماریا گیا ہے ۔ مراد فتیانا نے بچیاں دے سر تے ہتھ رکھیا اتے گھوڑے نوں اڈی لگائی ۔ جاندے جاندے اپنی بیگم نوں کیہا کہ مڑ آیا تاں اوہناں آپ پالاں گا اتے نہ آ سکیا تاں جتھے چار دا چوغا سنگرہ کرو گی ، اتھے اوہناں دو دا وی کر لینا ۔

جت دی نشانی دے طور تے انگریز ادھکاریاں نے پہلے جھامرے نوں اگّ وکھائی ، پھر وٹوآں دے کئی پنڈ نظر اگّ کیتے اتے آخر کار پنڈی شیخ موسیٰ تکّ پہنچ گئے ۔ ندی پار کرن دی گھڑی آ ای تاں دور جاٹاں دے بلارے سنائی دندے سن ۔ برکلے نے کیتی کہ احمد خان دے بعد اسنوں روکن والا کوئی نہیں اس لئی اسنے گھوڑا ندی وچّ پا دتا ۔ تھوڑھا اگے چل کے گھوڑا ذرا ٹھٹھکا اتے پھر الیف ہو گیا ۔ پانیاں، دریاواں توں فتیا نے دے مراد نے اٹھکے برکلے نوں پہلا نیزہ ماریا ۔ تے واپس تے وار ہوئے تاں صاحب گھوڑے سمیت ندی وچّ ڈوب ہو گیا اتے انگریز فوج تتر بتتر ہونا شروع ہو گئی ۔

بدلہ[لکھو]

پہرے داراں وچّ اک سپاہی جھامرے دا سی ۔ اس دی پہرے دی واری آ ای تاں اسنے سر نوں گھڑے وچّ رکھیا اتے جھامرے پہنچکے رات دے ہنھیرے وچّ رائے احمد خان دی قبر تلاش کرکے کسے نوں دسے بناں سر دبنا دتا ۔ 22 ستمبر نوں راوی کنڈے شری برکلے دا مجاہدین توں سامنا تاں مراد فتیانا ، داد فتیانا ، احمد سیال اتے سجیاں بھدرو نے برکلے نوں مار کے اپنے سردار دا گنتی برابر کر دتا ۔ گورا فوج نے اوہناں مجاہدین نوں گرفتار کرکے کالے پانی بھیج دتا ۔

افسوس کہ 1857 اکی لڑائی آزادی وچّ انگریزاں دی اتیاچار دا نشانہ بنن والی اتے پچھلے 150 سال تکّ ظلم دی چکی وچّ پسنے والی اس کھیتر دی بھائیچارے دی کوئی متی نردھارت نہیں کیتی گئی ۔ کئی لوک انگریز دے اتیاچار توں بچن دے لئی کھرل توں " کے " اتے " ہر ل " کہلاؤنا لگے ۔ اوہناں کھیتراں دے سیماواں تے وسے کھرل اتے دوجے جنجاتیاں دی دھرتی کھوہ کے انگریزاں دے مخبراں نوں الاٹ کر دتی گئی ۔

یادگار[لکھو]

انگریز چلے گئے ، برصغیر آزاد ہو گیا لیکن پاکستانی حکومت اتے ساہیوال دی ضلعی حکومت دے اہلکاراں نوں اج تکّ ایہہ بہادر مجاہد دے نام اک چوک تکّ منسوب کرن دی توفیق نہیں ہوئی ۔

دوجے پاسے ضلعی حکومت فیصل آباد نے نہ صرف گیٹاں والا چوک نوں احمد خان کھرل چوک دا نام دتا سگوں جڑانوالا دی تحصیل انتظامیہ نے وی سید والا توں ہو کے جھامرا جان والی سڑک اتے اس شہید دی یادگار بنواؤنا ہے ۔

پنجاب لوک سجاگ ساہیوال وچّ احمد خان کھرل دی یاد گار نرمان کرواؤن دے لئی پچھلے کئی سالاں توں تحریک چلا رہی ہے ۔

جڑانوالا وچّ سیید والا توں ہو کے جھامرا جان والی سڑک اتے اس ہیرو دی یادگار بنائی گئی ہے ۔

ہور ویکھو[لکھو]

باہری کڑیاں[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Dr ST Mirza 'Resistance Themes in Punjabi Literature' Lahore, 1991, pp 100-105
  2. احمد خاں کھرل

[[1]]