سکھ سلطنت

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
سکھ سلطنت
ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ
Sikh Empire
سرکار خالصہ
—  سلطنت  —
سکھ راج

 

 

 

1799–1849
 

جھنڈا قومی نشان
ترانہ
دیگ و تیغ و فتح
رنجیت سنگھ ویلے سکھ سلطنت سرخ سرحد دے اندر
راجگڑھ گجرانوالہ (1799-1802)
لہور (1802-1849)
بولیاں فارسی (سرکاری)[1], پنجابی
حکومت رلی ملی بادشاہی
جتھےدار, مہاراجہ
 - 1733-1735 نواب کپور سنگھ
 - 1762-1783 جسا سنگھ اہلوالیہ
 - 1801-1839 مہاراجہ رنجیت سنگھ
 - 1839 کھڑک سنگھ
 - 1839-1840 کنور نونہال سنگھ
 - 1841-1843 مہاراجہ شیر سنگھ
تریخ
 - جنرل بابا دی موت بندہ سنگھ بہادر 1799
 - دوجی اینگلو سکھ جنگ 1849
سکہ نانک شاہی
موجودہ دیس  چین
 بھارت
 پاکستان
Warning: Value specified for "continent" does not complySY1Y2
سکھ سلطنت رنجیت سنگھ دے ویلے

سکھ سلطنت اک ریاست سی جیڑی 1799 توں لے کے 1849 تک رئی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ سکھ سلطنت دا وڈا سردار تے اینوں ٹورن آلاسی۔ سکھ سلطنت چ بھارتی پنجاب، پاکستانی پنجاب، کشمیر، صوبہ سرحد، گلگت، بلتستان دے دیس ہیگے سن۔ رنجیت سنگھ دے مرن توں بعد انگریزاں نے سکھ سلطنت تے مل مار لیا۔

خالصہ راج (انگریزی: Sikh Empire سکھ ایمپائر؛ پنجابی راج، سکھ خالصہ راج جاں سرکار-اے-خالصہ وی کیہا جاندا) اک طاقتور اتے نرپکھّ میری سی، جسدا آغاز دکھنی ایشیا دے پنجاب علاقے دوآلے مہاراجہ رنجیت سنگھ ماتحت ہویا۔[2] ایہہ سلطنت 1799 وچّ رنجیت سنگھ دے لاہور اتے قبضے توں 1849 تکّ رہا، جسدی جڑھ آزاد سکھ مسلاں دے خالصائی سدھانتاں 'تے ادھارت سی۔[3][4] 19ویں صدی وچّ بلندیاں ویلے، ایہہ راج لیہندے ولّ درہ خیبر توں چڑھدے پاسے لیہندے-تبت، اتے دکھن ولّ مٹھنکوٹ توں اتر کنی کشمیر تکّ پھیلیا۔ ایہہ انگریزا دے برطانوی راج حصے آؤن والا دکھنی ایشیا دا سبھ توں آخری نروآ علاقہ سی۔

تریخ[لکھو]

راج دی نیہہ[لکھو]

خالصہ راج دی نیہ سنّ 1707 دے شروعاتی دور ویلے رکھی گئی ہون دا دعویٰ ہو سکدا ہے، جس سال اورنگزیب دی موت اتے مغلیا سلطنت دا ناس ہونا ارمبھ ہویا۔ مغلاں دے بہت زیادہ کمزور ہون نال، دل خالصہ، گورو گوبند سنگھ دی ساجی خالصہ فوج دا انتظامی طور تے سدھاریا وجود، دی اگوائی ہیٹھ ٹھنڈے پئے مغلاں اتے لیہندے کنی پٹھاناں خلاف مہم جاری ہو گئی۔ اس نال فوج دا پسارا ہویا جو اگے جاکے وکھ-وکھ کونفیرسیاں جاں ادھ-ستنتر مسلاں وچّ ونڈ ہو گئے۔ مسلاں دیاں اہنا فوجی ٹکڑیا نے اک-دوجے توں علیٰحدہ علاقے اتے شہر قابو کر لئے۔ بھر، 1762 توں 1799 دے وقوعے دوران، انج لگّ رہا سی جویں مسلداریاں دے سکھ سردار اپنے آپ وچّ ہی آزاد فوجدار بن رہے ہون۔

سامراج دا آغاز رنجیت سنگھ ولوں لاہور دا قبضہ اس دے افغانی راجے، زمان شاہ درانی توں لیکے ہویا، اتے اسے لڑی تحت افغان، افغان سکھ جنگاں ہارکے پنجاب توں برخاست ہونے شروع ہو گئے، نالے کھیرو-کھیرو ہوئیاں سکھ مسلاں وچّ اکتا ہون لگّ پئی۔ رنجیت سنگھ نوں 12 اپریل 1801 (وساکھی والے دن) پنجاب دا مہاراجہ ایلانیا گیا، جس نال اک سیاسی ایکتا والا صوبہ سرجیا۔ صاحب سنگھ بیدی، گورو نانک صاحب دی پیڑی وچو، نے تاجپوشی نوں انزام دتا۔[5] اکلے اک مثل دے مکھی ہون توں پنجاب دے مہاراجہ بنن تکّ، رنجیت سنگھ بہت تھوڑے ہی وکوے وچّ ستا تے قابض ہویا۔ اوہ اپنی فوج نوں تازہ سکھلائی، ہتھیاراں اتے توپخانیاں نال موڈرن کرن لگّ پیا۔ رنجیت سنگھ دی موت توں بعد، راج اندرونی فٹّ اتے ماڑے سیاسی پربندھا کارن کمزور ہو گیا۔ اخیر، سنّ 1849 تکّ دوجی اینگلو سکھ جنگ وچّ ہارن کرکے ایہہ ایمپائر بریٹیش راج اتے اس توں اگانھ بھارت اتے پاکستان دے حصے آیا۔

صوبے[لکھو]

سنّ 1799 توں 1849 تکّ خالصہ راج دے چار صوبے سن: لاہور (پنجاب وچّ، جو سکھ راجدھانی بنیا)، ملتان (ایہہ وی پنجاب وچّ)، پشاور اتے کشمیر۔

مغل سلطنت نال ٹکراں[لکھو]

مغل بادشاواں دیاں سختیاں نے سکھاں نوں اک لڑاکا ٹولی چ پلٹ دتا۔ اٹھارویں صدی چ مغل سلطنت دے ماڑا پین نال پنجاب چ سکھاں نے زور پھڑ لیا۔ پنجاب دے وکھریاں تھانواں ج سکھان نے اپنیاں لڑاکا ٹولیاں بنا لیاں جناں نوں مسل کیا جاندا اے۔ ہر مسل کج ہزار لڑاکیاں نال رل کے بندی سی۔ ہر مسل دا ناں اوس مسل دے سردار دے ناں تے سی۔ 12 سکھ مسلاں پورے پنجاب چ پہلے مغلاں نال تے فیر افغاناں نال لڑ ریاں سن۔ نواب کپور سنگھ تے جسا سنگھ اہلوالیہ نے 12 سکھ مسلاں نوں اکال تخت دے تھلے اک وڈی ٹولی جینون دل خالصہ کیا جاندا اے چ پلٹ دتا۔ سکرچکیہ مسل دے سردار مہاراجہ رنجیت سنگھ نے لہور تے مل مارن دے مگروں 1801 نوں اپنے مہاراجہ ہون دی دس دتی۔ ہولی ہولی اونے پورے پنجاب سرحد تے کشمیر تے مل مار لیا۔ اونے 1839 تک راج کیتا۔ اودے مرن تے سکھ سلطنت ٹٹن لگ گئی تے 1849 چ ایدے تے انگریزاں نے مل مار لیا۔

سکھ راج دی پنجاب فوج[لکھو]

پنجاب فوج (جسنوں لاہور فوج وی کیہا جاندا اے) سکھ سلطنت دی ملٹری فورس سی، جہڑی 1801–49 تکّ دفاع دی ذمیواری سی ۔اس پنجاب فوج دی کل گنتی 1،25،000 توں ودھ سی ۔ ایہ اپنے ویلے دی اک ودھیا فوج سی جسدے دیسی کمانڈراں دے نال نال یورپی کمانڈر وی سن جنہاں نے اسدی اساری یورپی سٹنڈر اتے کیتی سی ، ایسے لئی انگریزاں نوں پنجاب اتے مل مارن دی جرات نئیں ہوئی ، بھانویں اوہناں سارے ہندستان اتے مل ماریا ہویا سی ، پر جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے مرن مگروں سکھ سلطنت سازشاں دا شکار ہوئی تے فیر پنجاب فوج وی اینہاں سازشاں توں نا بچ سکی تے اینج برطانوی راج نے پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ چ سکھ راج نوں ہراون مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔

پنجاب دی سکھ سلطنت دے راجے[لکھو]


پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ جتن مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔


جغرافیہ[لکھو]

اتہاسک خالصہ راج اہنا موجودہ موڈرن سیاسی ونڈا دا بنیا سی:

ٹائیملائین[لکھو]

  • 1699 - گورو گوبند سنگھ ولوں خالصہ پرگٹ۔
  • 1710–1716, بندہ سنگھ بہادر ولوں مغل راج نوں ہرا پہلا خالصہ راج قایم۔
  • 1716–1738, غدر، کوئی اصلی حکومت نہیں؛ دو دہاکیاں لئی مغلاں ولوں ماحول نوں پھر قابو، بھر سکھ بغاوت کر گوریلا وارفیئر وچّ رجھے۔
  • 1733–1735, صرف بعد وچّ نہ-منظور کرن لئی، خالصے ولوں مغلاں دے دتے نوابی رتبے نوں پروان۔
  • 1748–1767, احمد شاہ ابدالی ولوں حملہ۔
  • 1763–1774, چڑت سنگھ، سکرچکیا مثل دے مسلدار ولوں گجرانوالہ وکھے اپنے آپ نوں ستھاپت۔
  • 1764–1783, بگھیل سنگھ، کروڑ سنگھیا مثل دے مسلدار ولوں مغلاں نوں ٹیکس لاگوُ۔
  • 1783- دلی اتے لال قلعے اتے سکھ قبضہ۔
1846 وچّ سبھراواں دی لڑائی دا فوٹو۔

مورتاں[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Iftikhar Haider Malik, Culture And Customs of Pakistan, (Greenwood Press, 2006), 33.
  2. "Ranjit Singh: A Secular Sikh Sovereign by K.S. Duggal. ''(Date:1989. ISBN 8170172446'')". Exoticindiaart.com. 3 September 2015. http://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/. Retrieved on 2009-08-09. 
  3. Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, (Edition: Volume V22, Date: 1910–1911), Page 892.
  4. Grewal, J. S. (1990). The Sikhs of the Punjab, Chapter 6: The Sikh empire (1799–1849), The New Cambridge History of India. Cambridge University Press. ISBN 0 521 63764 3. 
  5. The Encyclopaedia of Sikhism, section Sāhib Siṅgh Bedī, Bābā (1756–1834).
  6. The Masters Revealed, (Johnson, p. 128)
  7. Britain and Tibet 1765–1947, (Marshall, p.116)
  8. Ben Cahoon. "Pakistan Princely States". Worldstatesmen.org. http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_princes.html. Retrieved on 9 August 2009. 
  9. The Khyber Pass: A History of Empire and Invasion, (Docherty, p.187)
  10. The Khyber Pass: A History of Empire and Invasion, (Docherty, p.185-187)
  11. Bennett-Jones, Owen; Singh, Sarina, Pakistan & the Karakoram Highway Page 199