ساہیوال

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج


ساہیوال
Sahiwal
330px
صوبہ
پنجاب
ضلع
رقبہ
سمندر پدھر توں اچائی
152.4 میٹر
سنگھنائی
27،000 لوک/ک م۲
نمبر پلیٹ کوڈ
SL
ساہیوال is located in Pakistan
ساہیوال
ساہیوال

ساہیوال پنجاب دا اک ضلعی راجگڑھی شہر اے۔ ساہیوال دا پرانا ناں منٹگمری سی جہڑا اوس دیلے دے پنجاب دے لیفٹینینٹ گورنر منٹگمری دے ناں تے رکھیا گیا سی ۔ ساہیوال لہور توں دکھن ول 180 کلومیٹر دے پینڈے تے لہور نوں کراچی نال ملان والی ریلوے تے وسدا اے۔ ایہہ شہر ضلع ساہیوال تے حال ای چ قائم ہون آلے ساہیوال ڈویژن دا مرکز اے تے پاکپتن تے اوکاڑہ دے ضلعے ڈویژن ساہیوال دے ہیٹھ نیں ۔ ایہہ لہور تے ملتان دے وچکار سب توں وڈا شہر اے ۔ ساہیوال دی آبادی 2 لکھ توں ودھ اے ۔ ساہیوال پنجاب ،پاکستان دا 14واں تے پاکستان دا 22واں وڈا شہر ا ے ۔ ایہ شہر ستلج تے راوی دریاواں وشکار سنگھنے آباد علاقے چ واقع اے ۔ ساہیوال بنیادی طور اتے اک زرعی علاقہ اے تے کپاہ ، کنک ، تماکھو تے تیلدار فصلاں ساہیوال دی پچھان نیں ۔

تریخ[لکھو]

سنہ 1865ء توں پہلاں ایہہ لہور کراچی ریلوے لین تے اک چھوٹا جہا پنڈ سی تے اوس ویلے دے پنجاب دے لیفٹینینٹ گورنر سر رابرٹ منٹگمری نے ایتھے اک شہر دی بنیاد رکھی تے ایہہ شہر اس دے ناں تے منٹگمری اکھوائیا ۔ 1966ء چ اسدا پرانا ناں ساہیوال بحال کردتا گئیا ۔

ضلع ساہیوال دا علاقہ قبل تریخ ویلے توں آباد اے ۔ ایتھے ہڑپہ دی آثار قدیمہ دی تھاں جہڑے ساہیوال شہر توں 35 کلومیٹر لہندے چ اے ، 2600 ق م چ آباد سی ۔ ایہ علاقہ دکھنی ایشیائی سلطنتاں دا حصہ رہیا تے وسطی ایشیا توں آں آلے پناہ گیراں تے حملہ آوراں دی راہ رہیا ۔ اس ویہلے علاقےآں دے آجڑی قبیلےآں نے کدی وی دلی یاں لہور دیاں مسلمان حکمراناں نوں بوہتی اہمیت نئیں دتی تے ایتھے دے لوک زیادہ تر مرکز نال بغاوت دی حالت چ ای رہے ۔ ساہیوال دے لاگے پاکپتن دا پرانا تے مشہور شہر اے ، جتھے بابا فرید شکر گنج (1173–1265) دا مزار اے ،جسدی زیارت مشہور مسلمان سیاح ابن بطوطہ نے 1334ء چ کیتی ۔ بابا فرید دی وجہ توں ای اس شہر دا ناں پاکپتن پیا جہڑا کہ پہلے اجودھن سی ۔ بابا فرید نے ای ایتھے دے مقامی قبیلےآں (وٹو تے ہور) نوں مسلمان کیتا ۔مغلیہ سلطنت دی زوال مگروں سکھ سلطنت نے ساہیوال اتے مل مار لیا تے ایتھے دے لوکاں نال سختی دا ورتا کیتا ۔ 1849ء چ ایہ علاقہ سدھا برطانوی راج ہیٹھ آگیا تے جدوں سرکاری طور اتے ضلع بنایا گیا تے اسدا راجگڑھ پاکپتن بنایا گیا ۔ 1852ء چ ضلع چ راوی پار دے علاقے وی شامل کر دتے گئے تے ضلعی مرکز گوگیرہ بنا دتا گیا ۔1865ء چ جدوں ریلوے لین اساری گئی تے لین لاگے دے اک پند ساہیوال نوں منٹگمری دا ناں دے کے ضلع دا راجگڑھ بنا دتا گیا .[1] ۔1865ء توں مگروں ایہ پنڈ بوہت تیزی نال ترقی کر کے اک شہر بن گیا ۔1966ء چ منٹگمری دا بدل کے اک وار فیر ساہیوال رکھ دتا گيا ۔

نکئیاں دی مسل دا اس علاقے اتے مل[لکھو]

اس مثل دا بانی سردار ہری سنگھ لہور ضلعے دی چونیاں تحصیل دے پنڈ بہروال دا سندھو جٹ سی۔ کئیاں نے اس دا ناں ہیرا سنگھ وی لکھیا اے ۔ اس دا پنڈ لہور دے دکھن لہندے ولّ دو دریاواں راوی اتے ستلج دے درمیان پیندا سی اتے اس علاقے نوں 'ناکا کیہا جاندا سی۔ 'ناکا توں ایہناں دی الّ نکئی پے گئی۔

ہری سنگھ 1706 وچّ چودھری ہیم راج دے خاندان وچ پیدا ہویا۔ ہری سنگھ نے بچپن وچّ ہی ہتھیاراں دی مشق کرنی شروع کر دتی سی۔ اس نے 1731 وچّ کھنڈے باٹے دا امرت پان کیتا تے تیار-بر-تیار سنگھ سج گیا۔ جدوں سکھاں نے 1763 وچّ قصور اتے 1764 وچّ سرہند فتح کیتا تاں ہری سنگھ نے بے مثال بہادری دا مظاہرہ کردیاں بہروال، چونیاں، دپالپور، جمبڑ، جیٹھوپر، کنگنوال اتے کھڈیاں دے علاقیاں 'تے قبضہ کر لیا۔ اس نے اپنے پنڈ بہروال نوں ہی اپنا صدر-مقام بنایا۔ 1748 وچّ ہری سنگھ دی سیوا وچّ 200 گھوڑ-سوار سن۔ ہری سنگھ ہندواں دی پکار تے گٔوآں دی رکیا لئی پاکپتن دے گدی نشین نال لڑائی وچ گولی لگن نال مر گیا۔ اس مگروں اس دے بھتیجے ناہر سنگھ نوں مثل دا نگران تھاپیا۔ اوہ 9 مہینے بعد 1768 وچّ ہی کوٹ کمالیہ (کمالیہ) دی لڑائی وچّ لڑدا ہویا ماریا گیا۔ ناہر سنگھ دا چھوٹا بھرا رن سنگھ مثل دا سردار بنیاں۔ اس دے میلے وچّ نکئی مثل دی طاقت اتے علاقہ کافی ودھے۔ سردار رن سنگھ دے میلے وچّ چونیاں، قصور، شرقپور، گوگیرہ وغیرہ دے علاقیاں توں 9 لکھ روپئے سالانہ دا مالیا آؤندا سی۔ رن سنگھ کول 2000 گھوڑ سوار، اوٹھاں 'تے سوار جمبورک تے توپاں سن۔ اس نے بہروال نوں اپنا صدر مقام بنایا۔ 1781 وچّ رن سنگھ دی موت ہو گئی۔ سردار رن سنگھ دا وڈا پتر بھگوان سنگھ مثل دا چیف بنیاں۔ اس دی بھین داتار کور (پتری سردار خزان سنگھ نکئی) مہاراجہ رنجیت سنگھ دی پٹرانی بنی ۔ داتار کور دی ککھوں ہی ولی عہد کھڑک سنگھ پیدا ہویا۔ مہارانی داتار کور نوں 'مائی نکائن' کر کے جانیاں جاندا سی۔ بھگوان سنگھ توں بعد اس دا چھوٹا بھرا گیان سنگھ مثل دا سردار بنیاں جس دی 1807 وچّ موت ہو گئی۔ گیان سنگھ دا پتر کاہن سنگھ سی جس نوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 15،000 روپئے سالانہ دی جاگیر دے دتی اتے اس دے سارے علاقے لہور دربار وچّ شامل کر لئے

1857ء دی جنگ آزادی[لکھو]

ساہیوال تے بار دے علاقےآں دے لوک مڈھ توں ای آزاد رہن سہن دے عادی سن اینہاں نے نا تے کسے وی باہرلے حکمران نوں منیا نال اپنے اتے کسے دی حکومت قبول کیتی ، ایہہ لوک مغلیہ سلطنت دے خلاف وی اکثر بغاوت کر رہندے سن ، مغلاں مگروں سکھاں نال وی اینہاں دیاں لڑائیاں ہندیاں رہیاں جنہاں اکمشہور لڑائی کوٹ کمالیہ دی لڑائی وی سی جہڑی اج دے کمالیہ شہر لاگے لڑی گئی سی ۔ انگریزاں دے 1849ء چ سکھ سلطنت نوں ہرا کے پنجاب اتے مل مگروں ایتھے دے آزادی پسند لوکاں نے انگریز سرکار نوں وی دل توں نئیں منیا تے جدوں 1857ء دی جنگ آزادی چ انگریز خلاف بغاوت ہوئی تے ایتھے دے قبائلی سرداراں نے اس چ حصہ لیا تے اینہاں سبتوں مشہور کھرل سردار رائے احمد خاں کھرل دا تعلق نیلی بار پنجاب نال سی۔ نیلی بار ملتان تے ساہیوال دے وشکالے علاقے نوں کیندے نیں۔احمد خاں دا آبائی قصبہ گوگیرہ (ساہیوال) سی ۔ 1857 دی جنگ چ احمد خان انگریزاں نال لڑیا حالانکہ اس دی عمر 80 سال سی لیکن اوہ بے جگری نال لڑیا۔ 21 ستمبر 1857 گوگیرہ دے نیڑے احمد خان لڑدیاں ہوئیاں شہید ھو گئے ۔

بولی[لکھو]

ساہیوال دے لوکاں دی وڈی بولی پنجابی اے تے اردو ، انگریزی وی بولیاں سمجھیاں جاندیاں نیں ۔

ناں[لکھو]

اس شہر دا ناں ، ایتھے وسن آلے جٹاں دی اک گوت "ساہی" دے ناں تے ساہیوال اے جہڑے پرانیاں ویلےآں چ اس پنڈ چ رہندے سن ۔

ڈیموگرافی[لکھو]

2012ء دے آنکڑے موجب شہردی آبادی 2،70،269 اے ۔شہر دی وڈی بولی پنجابی اے ، ہریانوی تے جانگلی بولیاں وی بولیاں جاندیاں نیں ۔ شہر دی آبادی دا 99% مسلمان اے ۔ پورے ضلع ساہیوال دی 2012ء چ لوک گنتی 20 لکھ دے لاگے سی ۔

معیشت[لکھو]

ساہیوال دی مقامی معیشت چ زراعت اہم اے ، خاص طور اتے کپاہ ، کنک ، آلو ، چول (چاول) جہڑے کہ پورے پاکستان تے دوجے دیساں چ وی برآمد کیتے جاندے نیں ۔ ساہیوال دے پسوں (ڈنگر) وی بوہت مشہور نیں خاص طور اتے ساہیوال نسل دی گاں تے نیلی راوی مجھ بوہتا ددھ دین چ مشہور نیں ۔

ساہیوال نسل گاں تے نیلی راوی مجھ[لکھو]

فائل:Nili ravi and cow of sahiwal.jpg
نیلی راوی مجھ تے ساہیوال گاں

1914ء چ ساہیوال نسل دی گاں نوں اسدی افادیت تے تریخی پس منظر دے حوالے نال محفوظ قرار دے دتا گیا سی۔ 5 اگست 2014 نوں ساہیوال نسل دی گاں نوں محفوظ قرار دتے جان دے سو سال پورے ہون تے حکومت پاکستان ولوں اٹھ روپئے مالیت دا اک اعزازی ٹکٹ جاری کیتا گیا اے۔ساہیوال نسل دی گاں جسنوں Zebu وی آکھیا جاندا اے اج توں تقریباً ست اٹھ ہزار سال پہلے وادی سندھ چ ایتھے دے واسیاں دے گھراں چ پالی جاندی سی۔ موہنجوداڑو تے ہڑپہ دیاں پرانیاں رہتلاں دے ویلے توں ای صوبہ پنجاب چ گاں، مجھ تے بھیڑ بکریاں دیاں مشہور نسلاں موجود نیں۔ دو دریاواں راوی تے ستلج دے درمیانی علاقے نوں قدرت نے بہترین زمینی وسائل تے موزوں موسمی حالات نال نواز رکھیا اے۔ ایہی وجہ اے کہ اس علاقے چ دنیا دی سبتوں ودھ ددھ دین آلی مجھ تے پاک وہند دی بہترین گاں نے جنم لئیا۔ ایہ مجھ نیلی راوی تے گاں ساہیوال نسل دی گاں اے ۔اوداں تاں ضلع ساہیوال نوں ساہیوال گاں دا آبائی علاقہ قرار دتا جاندا اے پر ہن ایہ نسل نہ صرف پورے صوبہ پنجاب بلکہ پشاور تے کراچی ورگے دور تھاں تک وی پونچ چکی اے۔ سرخی مائل نسواری رنگ دی ایہ گاں دنیا دے 20 توں ودھ دیساں نوں برآمد وی کیتی جا چکی اے ۔

ساہیوال نسل دی گاں دے خون دے ملاپ نال آسٹریلیا چ اک نویں نسل وجود چ لیائی جا چکی اے، جس چ ساہیوال نسل وانگ شدید گرمی برداشت کرن دی خوبی موجود اے۔ 1992ء چ لہور میں قومی میلہ مویشیاں دے موقع تے ساہیوال گاں نے 24 گھینٹے چ 30 لٹر ددھ دے کے اک نواں قومی ریکارڈ قائم کیتا جدوں کہ پہلہ ریکارڈ تقریباً 28 لٹر سی۔ ساہیوال نسل دی گاں دے ددھ چ چکنائی دی مقدار اوسطاً 4.8 فیصد اے۔ جو کہ ولایتی (فریزین) نسل دے ددھ دی نسبت 1.3 فیصد ودھ اے ۔

صنعت[لکھو]

ساہیوال ڈویژن دیاں صنعتاں زیادہ تر زراعت متعلق نیں تے تقریبا 1682 صنعتی یونٹ نیں ۔ وڈیاں صنعتاں چ بیوریجز اینڈ فوڈ پروسیسنگ یونٹس (Mitchell's Fruit Farms Limited, Montgomery Biscuits, Engro Foods Limited, Beakers Land & Sweets Factory) ، اتفاق شوگر ملز ، بابا فرید شوگر ملز ، ڈرگ تے فارماسیوٹیکل ، تماکھو (Lackson Tobacco) ، کاٹن جننگ اینڈ پروسیسنگ، فلور ملز ، کھاد کمپنیاں (Fauji Fertilizer Company Limited) ،بناسپتی گھے تے کوکنگ آئل (حبیب آئل ملز) ، ٹیکسٹائل ویونگ/سپننگ ، صابن تے ڈٹرجنٹ ، پیپر تے پیپر بورڈ ،پولٹری فیڈ ،سید پروسیسنگ تے چمڑے دیاں صنعتاں شامل نیں ۔

موسم[لکھو]

ساہیوال دا موسم شدید قسم دا اے ، جہڑا گرمیاں چ 45 °C تک پہنچ جاندا اے تے سردیاں چ 2 °C تک ڈگ جاندا اے ۔ضلع ساہیوال دی زمین بوہت زرخیز اے ۔ ایتھے سالانہ مینہہ 200 ملی میٹر تک پیندا اے ۔

پنجاب دے ضلعے

مشہور لوک[لکھو]

  • آغا بشیر احمد ،سماجی کارکن تے کرکٹ منتظم
  • مجید امجد ، اردو شاعر
  • مشتاق احمد ، سابق کرکٹر
  • منظور الہی ، سابق کرکٹر
  • طارق عزیز، ٹی وی میزبان
  • عطش درانی ، اردو لکھاری
  • رانا محمد حنیف خاں ،پاکستان دا سابق وزیر خزانہ
  • کنور مہندر سنگھ بیدی سحر ، اردو شاعر
  • نوریز شکور ، سابق وفاقی وزیر
  • سائیں ظہور ، صوفی موسیقار
  • منیر نیازی ،اردو شاعر
  • نزیر ناجی ،صحافی ، کالم نگار (روزنامہ دنیا)
  • ایمانوئیل نینو ، سعائی لکھاری تے ترجمہ کار

مورتاں[لکھو]

حوالے[لکھو]

پاکستان دے وڈے شہر
راجگڑھ:اسلام آباد
پنجاب

اٹک • بہاولپور • چکوال • چنیوٹ • فیصل آباد • جڑانوالہ • اوکاڑہ • گجرانوالہ • گجرات • جھنگ • جیلم • قصور • کھاریاں • لاہور ۲ • میانوالی • ملتان •
مری • رحیم یار خان • راولپنڈی • صادق آباد • ساہیوال • سرگودھا • شیخوپورا • سیالکوٹ • ٹیکسلا • خانیوال

خیبر پختونخواہ

ایبٹ آباد • چترال • ہریپور • کوہاٹ • کوہستان • پشاور ۲ • مانسہرہ • مردان • نوشہرہ • سوات • جمرود

سندھ

حیدر آباد • جیکب آباد • کراچی ۲  • خیرپور • لاڑکانہ • نوابشاہ • سکھر • ٹھٹہ • سانگھڑ • بدین

بلوچستان

چمن • گوادر • خضدار • کوئٹہ ۲ • زیارت

ازاد کشمیر

میرپور • مظفر آباد ۱ • راولاکوٹ

گلگت بلتستان

گلگت ۲ • سکردو

۱ آزاد کشمیر دا راجگڑھ :۞:۲ صوبےآں دے راجگڑھ