تنگسی بولیاں

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
تنگسی بولیاں دا ایشیاء وچ پھیلاو
ایویکی بولی دی لکھائی جو تنگسی بولیاں دا حصہ ہے
تنگسی بولیاں- مانچو

تنگسی بولیاں( انگریزی : Tungusic languages ) جاں مانچو - تنگسی بولیاں چڑھدے سائبیریا اتے منچوریا وچّ بولی جان والیاں بولیاں دا اک بولی- پروار ہے ۔ اس بولیاں نوں ماںبولی دے روپ وچّ بولن والے لوکاں نوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔ بوہت ساریاں تنگسی بولیاں ہمیشہ لئی ولپت ہون دے خطرے وچّ ہن اتے بولی ماہراں نوں ڈر ہے کہ آؤن والے سماں وچّ کِتے ایہہ بولی- پروار پورا جاں ادھک انش روپ وچّ ختم ہی نہ ہووے جاوے ۔ بہت سارے ودواناں دے مطابق تنگسی بولیاں التائی بولیاں دی اک ذیلی شاخ ہے ۔ دھیان دیو کہ منگول بولیاں اتے ترک بولیاں وی اس پروار دی ذیلی شاخاں منیاں جاندیاں ہن. اس لئی ، جیکر ایہہ سچ ہے ، تاں تنگسی بولیاں دا ترک بولی ، ازبک بولی، ایغور بولیاتے منگولی بولی ورگیاں بولیاں دے نال گہرا تعلق ہے اتے ایہہ سارے کسے اک ہی اولین التائی بولی دیاں اولاداں ہن ۔[1] تنگسی بولیاں بولن والے قبیلےآں نوں گروہی روپ ولوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔

تنگسی دیاں ذیلی شاخاں[لکھو]

تنگسی بولیاں دی اندرونی شرینی کرن نوں لے کے بولی ماہراں وچّ بحث چلدی رہندی ہے ، لیکن زیادہتر ودوان ایہناں نوں شمالی تنگسی اتے دکھن تنگسی وچّ ونڈھدے ہن :

  • شمالی تنگسی بولیاں
    • ایوینکی بولی - جو وچکار سائبیریا اتے اتلے لہندے چین دا ایوینکی قبیلہ بولدا ہے ؛ دھیان دیو دی پرانے زمانے وچّ اس بولی نوں تنگسی کیہا جاندا سی ، لیکن ہن ایہہ بہت سی تنگسی بولیاں وچوں اک منی جاندی ہے
      • اوروچین بولی، نیگدل ، سولون اتے منیگر - ایہہ جاں تاں ایوینکی دیاں ذیلی شاخاں ہن جاں اسدے بہت قریب دی بھین بولیاں ہن
    • ایوین جاں لموت - جو چڑھدے سیبیریا وچّ بولی جاندی ہے
  •  دکھن تنگسی بولیاں
    • دکھن چڑھدیاں تنگسی بولیاں
      •  نانائی ( جنوں گولد ، گولدی اتے ہیجھین وی کیہا جاندا ہے ) , اکانی ، برر ، قلعے ، سماگر ، اوروک ، الچ ، اوروچ ، ادیگے
    • دکھنی لہندیاں تنگسی بولیاں
      • مانچو بولی - ایہہ مانچھو لوکاں دی بولی ہے ، جنہاں نے چین اتے قبضہ کرکے کدے اتھے اپنا چنگ راجٹبر نام دا شاہی سلسلہ چلایا سی
      • شبے - ایہہ لہندے چین دے سنکیانگ صوبے وچّ بولی جان والی بولی ہے ؛ اسنوں انھان مانچواں دی اولاد بولدی اے جو چن راجٹبر دے زمانے وچّ اتھے دی فوجی چھاؤنی وچّ تعینات ہون لئی بھیجے گئے سن
      • جرچین بولی- ایہہ چین دے جن راجٹبر دے زمانے وچّ بولی جاندی سی لیکن ہن ولپت ہو چکی ہے ؛ ایہہ اصل وچّ مانچھُو بولی دا اک پچھلا روپ ہی ہے

تنگسی بولیاں دے کجھ لچھن[لکھو]

تنگسی بولیاں وچّ ابھشلیشن ویکھیا جاندا ہے ، جتھے شبداں دی مول جڑاں وچّ اکھر اتے دھونیاں جوڑکے اوہناں دے مطلبّ وچّ اضافہ کیتا جاندا ہے ۔ اداہرن لئی مانچو بولی وچّ ایہہ ویکھیا جاندا ہے ایمبی ، آمبی جاں امبی جوڑن ولوں کرن ، آؤن جاں کسے اتے پرکار دا حوالہ آ جاندا ہے : [2]

    • ایجین ( متلبّ : راجا ) → ایجیلیمبی ( متلبّ : راج کرنا ) 
    • جالی ( متلبّ : چلاک / دھوکھیباز ) → جالیدمبی ( متلبّ : دھوکھا دینا ) 
    •  اچن ( متلبّ : ملن / ولا ) → اچنمبی ( متلبّ : ملنا ) 
    •  گسن ( متلبّ : شبد ) → گسریمبی ( متلبّ : شبد بناؤنا ، یعنی بولنا )
    •  ایپھمبی ( متلبّ : کھیڈنا ) → ایپھچیمبی ( متلبّ : اکٹھا کھیڈنا ) 
    •  جمبی ( متلبّ : آنا ) اتے اپھمبی ( متلبّ : لڑنا ) → اپھنجمبی ( متلبّ : لڑن لئی آنا )

اس بولیاں وچّ آواز سہیوگ وی ملدا ہے ، جس وچّ کسے شبد دے اندر دے سوراں دا آپس وچّ میل کھانا ضروری ہندا ہے ۔ کجھ حد تکّ ایہہ سارے التائی بولیاں وچّ ویکھیا جاندا ہے ۔ مانچھُو وچّ ویکھیا گیا ہی کہ لنگ وچّ ماملیاں وچّ شبد دے اک ولوں زیادہ سوراں نوں بدلہ جاندا ہے : [2]

    • ایملے ( مرغی ) → آملا ( مرغا ) - دھیان دیو کہ ہندی دے شبد وچّ کیول انت دا آواز ای ولوں آ بدلہ جدوں کہ مانچھُ وچّ دو جگہ اے نوں آ بنایا گیا → 
    • ہیہے ( عورت ) → ہیہے ( آدمی )  
    • گینگین ( کمزور ) → گانگان ( طاقتور )  
    • نیچے ( سالی / ننان ، پتی / پتنی دی بھین ) → ناچا ( سالا / دیور / جیٹھ ، پتی / پتنی دا بھرا )
       

ایہہ وی ویکھو[لکھو]


حوالے[لکھو]