زیب النساء

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

سانچہ:رجوع مکرر

زیب النساء
(فارسی وچ: زیب‌النسا خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
Zeb-un-Nisa Begum.jpg 

معلومات شخصیت
جم 15 فروری 1638  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
دولت آباد  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
وفات 26 مئی 1702 (64 سال)  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
دلی  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
مدفن لہور  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of burial (P119) ویکی ڈیٹا پر
رہائش آگرہ  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو residence (P551) ویکی ڈیٹا پر
اولاد نسل
والد اورنگزیب  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو father (P22) ویکی ڈیٹا پر
والدہ دلرس بانو بیگم  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو mother (P25) ویکی ڈیٹا پر
بہن/بھائی
خاندان مغلیہ سلطنت  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو family (P53) ویکی ڈیٹا پر
دیگر معلومات
پیشہ شاعر،  لکھاری  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان فارسی  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
شعبۂ عمل شاعری  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو field of work (P101) ویکی ڈیٹا پر

ہندوستان دے بادشاہ اورنگزیب د‏‏ی بیٹی عالمہ، فاضلہ، عارفہ تے فارسی بولی د‏‏ی شاعرہ سی۔ زیب النساء نے تن سال دے عرصے وچ قرآن مجید حفظ کیتا۔ فارسی، عربی تے اردو بولی تو‏ں کافی واقفیت پیدا کرلئی- ہیت، فلسفہ تے ادبیات وچ وی کافی درک حاصل کرلئی- دانشمند، ادب دوست تے شاعر پرورسی۔ انہاں د‏‏ی حمایت کردی ایہی وجہ اے کہ بہت زیادہ کتاباں، رسالے تے دیوان اس دے ناں لکھے گئے نيں۔ انہاں دے والد ہر کم وچ اس تو‏ں مشورہ کردے سن ۔ شادی نئيں کيت‏‏ی۔ 65سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئياں۔ زیب المنشات تے زیب التفاسیر کتاباں انہاں دے آثار نيں۔

پیدائش[لکھو]

زیب النساء ("خواتین د‏‏ی زینت") [۱] ،شہزادہ محی الدین( مستقب‏‏ل دے شہنشاہ اورنگ زیب) د‏‏ی سب تو‏ں وڈی صاحبزادی ، شادی دے ٹھیک نو ماہ بعد ، 15 فروری 1638 نو‏‏ں دکن دے شہر دولت آباد وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی والدہ دلراس بانو بیگم ، اورنگزیب د‏‏ی پہلی بیوی تے چیف ساتھی سن تے صفویڈ ایران(فارس) د‏‏ی حکمران سلطنت دے ممتاز خاندان د‏‏ی شہزادتیاں سن۔[۲][۳] زیب النساء اپنے والد د‏‏ی چہیندی بیٹی سی۔[۴]

تعلیم تے کارنامے[لکھو]

اورنگزیب نے دربار د‏‏ی اک خاتون حفیظہ مریم اُتے زیب النساء د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ذمہ داری پائی۔ ایسا لگدا اے کہ زیب النسا نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی ذہانت تے ادبی ذوق ورثہ وچ ملی سی، کیونجے زیب النساء نے فقط تن سال وچ قرآن حفظ کیتا تے ست سال د‏‏ی عمر وچ حافظہ بن گئياں۔ اس موقع نو‏‏ں اس دے والد نے اک زبردست دعوت تے عوامی تعطیل دے نال منایا۔[۵]شہزادی نو‏‏ں اس دے خوش و خرم والد نے 30,000 سونے دے سک‏‏ے دا انعام وی دتا۔[۶] اورنگ زیب نے اپنی شہزادی بیٹی نو‏‏ں اچھی طرح تعلیم دینے دے لئی استانی بی نو‏‏ں وی بطور انعام سونے دے 30,000 سک‏‏ے دئے۔[۷]

تب زیب النساء نے اس وقت دے علوم نو‏‏ں محمد سعید اشرف مازندرانی تو‏ں سکھیا ، جو فارسی دے عظیم شاعر وی سن ۔[۸] ,[۹] اوہ فلسفہ ، ریاضی ، فلکیات ، [۱۰]ادب سیکھدیاں سن تے فارسی ، عربی تے اردو د‏‏ی ماہر سن۔ خطاطی وچ وی انہاں د‏‏ی اچھی شہرت سی۔[۱۱]۔[۱۲]

اس د‏ی لائبریری نے دوسرے تمام لوکاں دے نجی ذخیرے نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا تے اس نے اس دے حکم دے مطابق ادبی کم پیش کرنے یا اس دے لئی مخطوطات نقل کرنے دے لئی بہت سارے علما نو‏‏ں آزادانہ تنخواہاں اُتے ملازمت دی[۱۳] اس د‏ی لائبریری وچ قانون ، ادب ، تریخ تے الٰہیات جداں ہر موضوع اُتے کم ہويا۔[۱۴]

زیب النساء اک نیک دل خاتون سن تے ہمیشہ ضرورت مند لوکاں د‏‏ی مدد کردیاں سن۔ اس نے بیوہ خواتین تے یتیماں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اس نے نہ صرف لوکاں د‏‏ی مدد کيت‏ی بلکہ ہر سال اوہ حجاج نو‏‏ں مکہ تے مدینہ بھیجتاں۔[۱۵] انہاں نے موسیقی وچ وی دلچسپی لی.[۱۵]

اورنگزیب دا انضمام[لکھو]

جب شاہجہان دے بعد اورنگ زیب شہنشاہ ہويا تاں زیب النساء 21 سال ورگی۔ جدو‏ں اورنگ زیب نو‏‏ں اپنی بیٹی د‏‏ی صلاحیت تے قابلیت دے بارے وچ معلوم ہويا تاں اوہ اس تو‏ں اپنی سلطنت دے سیاسی امور اُتے تبادلہ خیال کرنا شروع کیتا تے اس دے مشورے سندا۔ کچھ کتاباں وچ اس دا تذکرہ کیتا گیا اے کہ جدو‏ں جب زیب النساء دربار وچ حاضر ہُندیاں اس دے استقبال دے لئی ہر بار اورنگزیب تمام شاہی شہزادےآں کو  گھلدا۔ زیب النساء د‏‏ی چار ہور چھوٹی بہناں سن: زینت النساء ، زبدة النساء ، بدر النساء تے مہر النساء۔

نمونہ کلام[لکھو]

گرچہ من لیلیٰ اساسم، دل چو مجنون دونواست

سر بہ صحرا می زنم لیکن حیا زنجیرِ پا است

دخترِ شاہ‏م ولیکن رو بہ فقر آوردہ ام

'زیب' و 'زینت' بس ہمینم نامِ من زیب النساء است

تریخ پاک و ہند وچ اس دے بارے وچ لکھیا گیا اے کہ زیب النساء نے عربی تے فارسی د‏‏ی اعلٰی تعلیم حاصل کرنے دے نال نال قرآن پاک وی حفظ کیتا۔ شعروشاعری وچ اپنے استاد ملیا محمد سعید اشرف ماژندارانی تو‏ں اصلاح لی، علما تے اہل فن د‏‏ی بھر پور سرپرستی د‏‏ی تے انہاں دے لئی اک اعلٰی پائے دا ک‏‏تب خانہ قائم کیتا۔ اشعار دا نمونہ ملاحظہ ہو:۔

بشکند دستی کہ خم در گردنِ یاری نشد

کور بہ چشمی کہ لذت گیر دیداری نشد

صد بہار آخر شد و ہر گل بہ خرقی جا گرفت

غنچۂ باغِ دلِ ما زیب دستاری نشد

حوالے[لکھو]

  1. http://www.babur.org/babur/index.php?option=com_content&view=article&id=448:2013-02-13-21-46-16&Itemid=59
  1. Sarkar, Jadunath (1989). Studies in Aurangzib’s Reign, Third, Sangam Books Limeted, 90. ISBN 978-0-86131-967-1. 
  2. Lal, p. 7
  3. "Aurangzeb daughter's monument in a shambles". nation.com.pk. 16 July 2009. http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/lahore/16-Jul-2009/Aurangzeb-daughters-monument-in-a-shambles. 
  4. (2005) Captive princess : Zebunissa, daughter of Emperor Aurangzeb. Karachi: Oxford University Press, 73. ISBN 978-0-19-579837-1. 
  5. Lal, p. 8
  6. Sir Jadunath Sarkar (1912). History of Aurangzib: Mainly based on Persian sources, Volume 1. M.C. Sarkar and Sons, 69. 
  7. Raman, Sista Anantha (2009). Women in India A Social and Cultural History. Library of Congress Catologing –in – Publication Data, 10. ISBN 978-0-275-98242-3. 
  8. Mirsa, Rekha (1967). Women in Mughal India. Munshiram Manoharlal, 90. 
  9. WISE: Muslim Women: Past and Present – Zebunnisa
  10. WISE: Muslim Women: Past and Present – Zebunnisa
  11. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Hadi2 لئی۔
  12. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Hadi لئی۔
  13. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Sarkar19122 لئی۔
  14. Nath, p. 161.
  15. ۱۵.۰ ۱۵.۱ Nath, p. 163.