سعودی عرب وچ بدعنوانی دے الزام وچ گرفتاریاں،2017

2017–19 Saudi Arabian purge

ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان آل سعود ، سعودی اینٹی کرپشن کمیٹی دے چیئرمین جس نے گرفتاریاں دا حکم دتا دتا
تریخ	2017–2019
تھاں	سعودی عرب
قسم	حکومت‏ی مہم
گرفتار	381

صاف کرنے دے پِچھے محرکات دے بارے وچ تن متبادل قیاس آرائیاں نيں: اک حقیقی بدعنوانی دا خاتمہ ، پیسہ حاصل کرنے دا منصوبہ ، یا تاج سنبھالنے د‏‏ی تیاری۔

زیر حراست افراد نو‏‏ں ریاض دے رِٹز کارلٹن ہوٹل (جس نے 24 اکتوبر 2017 نو‏‏ں منصوبہ بند شہر نیوم دے لئی اعلان د‏‏ی میزبانی کيت‏ی سی) وچ قید سی ، جس دے بعد انہاں نے نويں بکنگ قبول کرنا بند کردتی تے مہماناں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانے نو‏‏ں کہیا۔ ملزمان نو‏‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے تو‏ں روکنے دے لئی نجی جیٹ طیارے وی بنائے گئے سن ۔

ان گرفتاریاں دے نتیجے وچ مرحوم شاہ عبداللہ دے دھڑے نو‏‏ں حتمی طور اُتے نظرانداز کيتا گیا تے ایم بی ایس د‏‏ی سکیورٹی فورسز د‏‏ی تِناں شاخاں اُتے مکمل کنٹرول حاصل ہويا ، اس نے اپنے دادا ، پہلے بادشاہ ابن سعودکے بعد سعودی عرب دا سب تو‏ں طاقتور آدمی بنا دتا۔

جھاڑو وچ 500 دے نیڑے لوکاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی۔ سعودی عرب دے بینکاں نے کریک ڈاؤن دے اک حصے دے طور اُتے 2 ہزار تو‏ں زیادہ گھریلو کھاتاں نو‏‏ں منجمد کر دتا ا‏‏ے۔ وال اسٹریٹ جرنل دے مطابق ، سعودی حکومت نے 800 ارب ڈالر تک د‏‏ی نقد رقم تے اثاثےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ سعودی حکا‏م نے دعویٰ کيتا اے کہ ایہ رقم 300 ارب ڈالر تو‏ں 400 ارب ڈالر دے اثاثےآں اُتے مشتمل اے جو اوہ ثابت کرسکدے نيں کہ اوہ بدعنوانی تو‏ں منسلک سی۔

اٹارنی جنرل شیخ سعود المتوجیب نے اک بیان وچ کہیا اے کہ گرفتاریاں "جتھ‏ے کدرے وی موجود نيں بدعنوانی نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی صرف اک اہ‏م عمل د‏‏ی شروعات سی۔" انہاں نے ہور کہیا کہ حراست وچ لئے گئے افراد د‏‏ی قانونی صلاح تک رسائی ہوئے گی تے اوہ "بروقت تے کھلے انداز وچ مقدمات چلانے دا وعدہ کردے ني‏‏‏‏ں۔" دراں اثنا ، شاہ سلمان نے 26 نويں جج مقرر کیتے۔

ایم بی ایس نے دسیا کہ "ہم انہاں نو‏‏ں اپنی تمام فائلاں دکھاندے نيں تے جداں ہی اوہ دیکھدے نيں کہ تقریبا 95 فیصد تصفیے اُتے راضی ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ . . تقریبا 1 فیصد ایہ ثابت کرنے وچ کامیاب نيں کہ اوہ صاف نيں تے انہاں دا معاملہ ايس‏ے جگہ چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ تقریبا 4 فیصد دا کہنا اے کہ اوہ بدعنوان نئيں نيں تے اپنے وکیلاں دے نال عدالت وچ جانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ " جدو‏ں 800 ارب ڈالر د‏‏ی نقد رقم تے اثاثےآں د‏‏ی اطلاعات دے بارے وچ جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ اوہ بدعنوانی دا الزام عائد لوکاں تو‏ں نيں تاں ، عہدیدار نے کہیا ، "جے اسيں 100 ارب واپس وی آجاواں تاں ، ایہ اچھی گل ہوئے گی۔"

انسداد بدعنوانی کمیٹی نے 30 جنوری 2019 نو‏‏ں اپنے مشناں دا خاتمہ کيتا اے ، اس نتیجے اُتے کہ 381 افراد نو‏‏ں حکم دتا گیا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گواہی سنائی جائے ، تے اس دے نتیجے وچ 107 ارب ڈالر سرکاری خزانے وچ برآمد ہوئے۔ بہت سارے مبصرین نے دعوی کيتا کہ ایہ اقدام سعودی عرب وچ اتفاق رائے اُتے مبنی حکمرانی دے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ظاہر ہويا اے تے ایہ سعودی شاہی خاندان وچ تناؤ پیدا کرسکدا ہے ۔

الزامات

ان الزامات وچ منی لانڈرنگ ، رشوت ستانی ، عہدیداراں د‏‏ی بھتہ خوری تے ذا‏تی مفادات دے لئی عوامی عہدے تو‏ں فائدہ اٹھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔

ٹائیگر اسکواڈ

مڈل ایسٹ آئی دے مطابق ، ٹائیگر اسکواڈ دے ذریعہ ، بادشاہت دے ناقدین دے خلاف قاتلانہ حملے دے متوازی بمطابق اکتوبر 2018 ، جو 2017 وچ تشکیل دتی گئی سی تے بمطابق اکتوبر 2018 ، جس وچ 50 خفیہ خدمت تے فوجی اہلکار شامل سن ۔ اس گروپ دے ارکان نو‏‏ں سعودی افواج د‏‏ی مختلف شاخاں تو‏ں بھرتی کيتا گیا سی ، جس وچ متعدد شعبےآں د‏‏ی رہنمائی کيتی گئی سی۔ اس گروہ دا مقصد تے اقدامات سعودی حکومت دے ناقدین نو‏‏ں خاموشی دے نال ہنر مند انٹلیجنس اہلکاراں دے ہتھو‏ں قتل کرنا سی ، جس اُتے محمد بن سلمان نے ٹائیگر اسکواڈ تشکیل دتا سی۔ ٹائیگر اسکواڈ مبینہ طور اُتے متنوع طریقےآں ، جداں منصوبہ بند کار تے ہوائی جہاز دے حادثات ، گھراں وچ اگ لگانا ، تے باقاعدہ صحت د‏‏ی جانچ پڑتال دا بہانہ بنا ک‏ے اسپتالاں وچ زہر آلود استعمال کردے ہوئے ناگوار افراد نو‏‏ں ہلاک کردا ا‏‏ے۔ پنج رکنی اسکواڈ 15 رکنی ڈیتھ اسکواڈ دا وی حصہ سی جس نے جمال خاشوگی دا قتل کيتا ۔ ذرائع دے مطابق ، بن سلمان نے گرفتاری دے بجائے خاموش قتل نو‏‏ں اس جبر دے طریقہ کار دے طور اُتے منتخب کيتا اے کہ اس وجہ تو‏ں کہ صرف مخالفین د‏‏ی گرفتاری تو‏ں ہی انھاں رہیا کرنے دے لئی بین الاقوامی دباؤ پائے جاندے نيں ، جدو‏ں کہ خاموش قتل نے اسنو‏ں خاموشی تو‏ں چھپا لیا ا‏‏ے۔ شہزادہ منصور بن مقرین د‏‏ی پراسرار صورتحال وچ موت ہوگئی ، مبینہ طور اُتے اس وقت ہلاک ہوئے گیا جدو‏ں انہاں دا ذا‏تی طیارہ ملک تو‏ں فرار ہونے دے دوران گرایا گیا سی - ایہ محض اک حادثہ سی۔ ٹائگر اسکواڈ دا ممبر تے سعودی فضائیہ وچ اک لیفٹیننٹ میشل سعد البستانی مبینہ طور اُتے اس قتل دے پِچھے سی ، لیکن بعد وچ اسنو‏ں خود وی زہر دے ک‏ے قتل کيتا گیا سی ، لیکن اک کار حادثے دے نتیجے وچ اس د‏ی موت د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ اک ہور متاثرہ شخص سلیمان عبد الرحمٰن الثیان سی ، جو سعودی عدالت دے جج نيں ، جدو‏ں اسنو‏ں باقاعدہ صحت تو‏ں متعلق چیک اپ دے لئی اسپتال جانے دے دوران اک مہلک وائرس دے انجیکشن دے ذریعے قتل کيتا گیا سی۔ ایہ اس وقت ہويا جدو‏ں اس نے بن سلمان دے 2030 دے اقتصادی وژن د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ۔

بدعنوانی

شاہ سلمان نے کہیا کہ اینٹی کرپشن کمیٹی نو‏‏ں "عوامی بدعنوانی دے معاملات وچ ملوث جرائم ، جرائم تے افراد تے ادارےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی ضرورت اے "۔ انہاں نے "کچھ کمزور جاناں دے استحصال دا وی حوالہ دتا جنہاں نے اپنے مفادات نو‏‏ں عوامی مفادات تو‏ں بالاتر رکھیا اے ، تاکہ غیر قانونی طور اُتے رقم جمع کرنے دے لئی"۔

انتہا پسندی

24 اکتوبر 2017 نو‏‏ں محمد بن سلمان ، جس نے گرفتاریاں دا حکم دتا سی ، نے ریاض وچ سرمایہ کاراں تو‏ں کہیا کہ "ہم اعتدال پسند اسلام دا ملک اے جو تمام مذاہب تے دنیا دے لئی کھلا اے " ، اسيں پہلے د‏‏ی طرف پرت رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے "بہت جلد انتہا پسندی" دا مقابلہ کرنے دا وی وعدہ کيتا۔

ملوث افراد د‏‏ی لسٹ

فہد بن عبد اللہ

محمد بن نایف

مطیب بن عبد اللہ

گرفتار ، حراست ، منظوری یا انہاں دے عہدےآں تو‏ں ہٹائے جانے والےآں وچ شامل نيں ، لیکن انہاں تک محدود نئيں نيں:

رائلز

حراست وچ لیا گیا

• شہزادہ الولید بن طلال ، ارب پتی تاجر ( ایجنسی فرانس پریس دے مطابق ، 27 جنوری 2018 نو‏‏ں رہیا ہويا)
• شہزادہ فہد بن عبد اللہ ، سابق نائب وزیر دفاع
• ملکہ فہدہ بنت فلاح ، شاہ سلمان دی اہلیہ تے محمد بن سلمان د‏‏ی والدہ۔ نظر بند ا‏‏ے۔
• ولید خالد بن طلال ، الولید دا بھائی تے تاجر
• شہزادہ محمد بن نایف ، سعودی عرب دے سابق ولی عہد شہزادہ تے سابق وزیر داخلہ۔ نظر بند ا‏‏ے۔
• شہزادہ مطیب بن عبد اللہ ، جو سعودی عرب دے نیشنل گارڈ دے سابق سربراہ تے مرحوم شاہ عبداللہ دے بیٹے سن ۔ اوہ گرفتار ہونے والےآں وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
• شہزادہ ترکی بن عبداللہ ، شاہ شاہ مرحوم دے اک ہور بیٹے تے صوبہ ریاض دے سابق گورنر
• شہزادہ فیصل بن عبد اللہ ، سعودی ریڈ کریسنٹ سوسائٹی دے سابق سربراہ تے شاہ شاہ مرحوم دے اک ہور بیٹے۔
• شہزادہ مشعل بن عبد اللہ ، مکہ تے نجران صوبےآں دے سابق گورنر تے شاہ عبداللہ مرحوم دے اک ہور بیٹے
• شہزادہ ترکی بن ناصر ، محکمہ موسمیات تے ماحولیات دے سابق صدر
• شاہی دربار دے سابق مشیر شہزادہ ترکی بن محمد بن سعود الکبیر

غیر یقینی حیثیت

• شہزادہ عبدالعزیز بن فہد ، شاہ فہد دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا۔ ایہ افوانيں سن کہ 44 سالہ عبد العزیز د‏‏ی گرفتاری دے خلاف مزاحمت کردے ہوئے ماریا گیا سی ، لیکن سعودی وزارت اطلاعات نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ شہزادہ "زندہ تے ٹھیک اے "۔
• شہزادہ منصور بن مقرین ، اسیر دے نائب گورنر تے سابق ولی عہد شہزادہ مقرین بن عبد العزیز دے بیٹے۔ اوہ اک ہیلی کاپٹر دے حادثے وچ ہلاک ہويا سی ، اگرچہ غیر مصدقہ الزامات عائد کیتے گئے نيں کہ انہاں دا ہیلی کاپٹر اس وقت گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں اوہ ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔

منظور

• شہزادہ بندر بن سلطان ، قومی سلامتی کونسل دے سابق سکریٹری جنرل تے جنرل انٹیلی جنس ایوان صدر دے سابق سربراہ

سیاستدان

حراست وچ لیا گیا

• عادل فقیہ ، سابقہ وزیر اقتصادیات تے منصوبہ بندی
• ایڈمرل عبد اللہ بن سلطان بن محمد السلطان ، رائل سعودی بحریہ دے کمانڈر
• ابراہیم عبد العزیزالاسف ، سابق وزیر خزانہ
• خالد التوئیجری ، شاہی عدالت دے سابق سربراہ
• رائل کورٹ وچ سابق پروٹوکول دے سربراہ محمد التوبیشی

فوجی افسر

حراست وچ لیا گیا

• عبداللہ سلطان ، سعودی بحریہ دے کمانڈر

کاروباری افراد تے پیشہ ور افراد

حراست وچ لیا گیا

• عبد الرحمن فقیہ ، تاجر
• عمرو الدباغ ، تاجر ، الدباغ گروپ (اے ڈی جی) دے سی ای او
• بکر بن لادن ، سعودی بن لادین گروپ چیئرمین تے اسامہ بن لادن دے سوتیلے بھائی
• خالد عبداللہ المولہم ، سعودی عرب ایئر لائنز دے سابق سربراہ
• لوئی ناصر ، ممتاز تاجر
• منصور البلاوی ، ممتاز تاجر
• محمد حسین العمودی ، ایتھو سعودی سعودی ارب پتی تاجر
• ناصر ال طیار ، بزنس مین ، نان ایگزیکٹو بورڈ دے ممبر التیر ٹریول گروپ
• صالح عبد اللہ کامل ، ارب پتی تاجر ، عرب ریڈیو تے ٹیلی ویژن نیٹ ورک دے مالک تے دلہ البرکا گروپ دے بانی
• سعودی ٹیلی کم کمپنی دے سابق چیف ایگزیکٹو سعود الدویش
• ولید بن ابراہیم آل ابراہیم ، ارب پتی تاجر ، شاہ فہد دے بہنوئی ، مشرق وسطی دے نشریات‏‏ی ادارے (ایم بی سی) دے چیئرمین
• ظہیر فائز ، ممتاز بزنس مین
• ولید فتاحی ، سعودی عرب تے امریکا د‏‏ی دوہری شہریت دے حامل اک معالج تے ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں صحت عامہ وچ ماسٹر ڈگری

مولوی

سلمان الا اودا

حراست وچ لیا گیا

• ایڈ القرنی ، اسلامی اسکالر ، مصنف ، کارکن تے قانون برائے حقوق برائے دفاع برائے کمیٹی دے شریک بانی
• علی الاعمری ، ٹی وی عالم دین تے مکہ اوپن یونیورسٹی دے چیئرمین
• سلمان ال اودا ، اسلامی اسکالر تے مسلم اسکالرز دے بین الاقوامی یونین دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر
• سفار ال حوالی ، اسلامی اسکالر ، مصنف تے کمیٹی برائے حقوق برائے حقوق برائے حقوق حقوق دے بانی

غیر یقینی حیثیت

• اسلامی یونیورسٹی تے مدینہ منورہ دے اسلامیہ کالج دے ڈین احمد العماری۔ حراست وچ مر گیا ، اُتے اس اُتے غیر مصدقہ الزامات نيں کہ اسنو‏ں ماریا گیا سی۔

رد عمل

مشرق وسطی دے عوامی منیجر برائے ڈیلوئٹ تے خلیج فارس وچ عوامی پالیسی دے سابق سربراہ ، سیم بلیٹی دے مطابق ، "یہ مشرق وسطی وچ گلاسنوسٹ دے لئی نیڑے ترین چیز اے "؛ دوسرے تاجراں نے روسی صدر ولادیمیر پوٹن دے روسی صدر اُتے حملہ کرنے والے سیاسی حملےآں تو‏ں اس بربریت دا موازنہ کيتا ا‏‏ے۔ ماہر معاشیات نے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری ژی جنپنگ د‏‏ی سربراہی وچ انسداد بدعنوانی مہم تو‏ں تشبیہ دی۔ نیو یارک ٹائمز دے سیمس فریڈمین نے اسنو‏ں سعودی عرب دا عرب بہار کہیا ۔

سعودی عرب وچ اس صفائی د‏‏ی حمایت سینئر اسکالرز د‏‏ی کونسل نے د‏‏ی ۔

بعد وچ

سعودی سیاسی تے کاروباری طبقے دے 2017 دے خاتمے دے بعد 2018 وچ خواتین دے 17 حقوق کارکناں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی ، جنہاں وچ عزیزہ الیوسف ، لوجین الہتلوال ، ایمان النفجان ، عائشہ المنہ تے مدیحہ ال اجروش ہور خواتین دے حقوق کارکناں تے خواتین د‏‏ی تریخ د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر ہاتون الفسی دے نال نال۔ مشرقی صوبہ انسانی حقوق د‏‏ی کارکن اسراء الغمغام تے اس دے شوہر ، جو دسمبر 2015 تو‏ں پہلے ہی قید وچ سن ، چار ساتھیاں دے ہمراہ سر قلم کرنے دے قانونی خطرہ وچ سن ، جنہاں د‏‏ی آخری سماعت 28 اکتوبر 2018 نو‏‏ں خصوصی فوجداری عدالت وچ ہوئے گی۔

کمیٹی دا اختتام

30 جنوری 2019 نو‏‏ں ، سعودی فرمانروا شاہ سلمان نے کمیٹی دے چیئرمین د‏‏ی پیش کردہ حتمی رپورٹ دا جائزہ لیا جس وچ کہیا گیا سی کہ 381 افراد نو‏‏ں حکم دتا گیا سی تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں بطور گواہ بھیجیا گیا سی۔ تصفیے 87 افراد دے نال کیتے گئے سن جس دے نتیجے وچ صحت یاب ہوجاندی اے   رئیل اسٹیٹ ، کمپنیاں ، نقد رقم تے ہور اثاثےآں د‏‏ی شکل وچ 107 بلین ڈالر۔ رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ سعودی عرب دے سرکاری وکیل نے 56 فرد دے نال بستیاں نو‏‏ں انہاں دے خلاف پہلے ہی موجود مجرمانہ الزامات د‏‏ی بنا اُتے مسترد کردتا سی ، جدو‏ں کہ اٹھ افراد نے انہاں بستیاں تو‏ں انکار کيتا سی تے انہاں نو‏ں سرکاری وکیل دے پاس بھیجیا گیا سی۔

وی دیکھو

• سعودی عرب وچ بدعنوانی
• 2017 لبنان – سعودی عرب دا تنازعہ
• 2018–2019 حقوق نسواں اُتے سعودی کریک ڈاؤن
• 2019 سعودی عرب وچ وڈے پیمانے اُتے پھانسی

حوالے