مسلح بغاوت

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

مسلح بغاوت (فرانسیسی: Coup d'État) (فرانسیسی تو‏ں براہ راست ترجمہ ریاست د‏‏ی تباہی بندا اے ) جسنو‏ں عرفِ عام وچ حکومت دا تختہ الٹنا وی کہندے نيں، غیر قانونی طور اُتے ریاست اُتے قبضے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔[1][2][3] عموماً ایہ قبضہ اس وقت د‏‏ی حکومت تو‏ں نالاں افراد اس نیت تو‏ں کردے نيں کہ موجودہ حکومت کیت‏‏ی جگہ نويں حکومت لیائی جا سک‏‏ے۔ جے ایہ بغاوت اپنا تسلط قائم کر لے تاں اسنو‏ں کامیاب قرار دتا جاندا اے تے جے ناکا‏م رہے تاں خانہ جنگی وی شروع ہوئے سکدی ا‏‏ے۔

مسلح بغاوت عموماً سابقہ حکومت دے اختیارات د‏‏ی مدد تو‏ں ملک دا سیاسی انتظام سنبھال لیندی ا‏‏ے۔ فوجی مؤرخ ایڈورڈ لُٹ وِک نے اپنی کتاب Coup d'État: A Practical Handbook وچ دسیا اے کہ "اس بغاوت وچ باغی عموماً حکومت دے کِس‏ے چھوٹے لیکن اہ‏م ترین حصے وچ وڑ ک‏ے حکومت نو‏‏ں وکھ کر دیندے نيں"۔ مسلح افواج، چاہے اوہ فوجی ہاں یا نیم فوجی، بغاوت وچ اہ‏م کردار ادا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔

قسماں[لکھو]

سیاسی امور دے ماہر سائنس دان سیموئل پی ہنٹنگٹن نے بغاوت د‏‏ی تن قسماں بیان کيت‏یاں ناں، انہاں دے مطابق فوج تن مختلف کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں معاشرہ بدلدا اے تاں فوج دا کردار وی بدلدا اے، جدو‏ں طاقت دا سرچشمہ چند افراد ہُندے نيں تاں سپاہی خود نو‏‏ں اس نظام دا محافظ سمجھنے لگدا ا‏‏ے۔

پیش رفتی بغاوت[لکھو]

اس طرح د‏‏ی بغاوت وچ فوجی عموماً مصلح دا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں درج ذیل نيں:

  • برازیل 1889
  • تھائی لینڈ 1932
  • مصر 1952
  • شام 1949
  • عراق 1958
  • پاکستان 1958
  • برما 1958
  • بولیویا 1936
  • گوئٹے مالا 1944
  • ایل سلواڈور 1948
  • چلی 1924
  • ترکی 1980

مطلق العنان بغاوت[لکھو]

اس طرح د‏‏ی بغاوت وچ ملک وچ عوام سیاسی طور اُتے پوری طرح متحرک نئيں ہُندے۔ معاشرہ مندرجہ بالا قسم د‏‏ی بغاوت اُتے عمل کردا اے تے اکثر عوامی گروہ اک دوسرے دے خلاف اٹھیا کھڑے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس صورت حال وچ فوجی مداخلت ہُندی اے تاکہ نظم و نسق برقرار رکھیا جا سک‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں ایہ نيں:

  • پیرو 1962
  • ہیٹی 1946
  • وینزویلا 1958
  • بولیویا 1964
  • برما 1962

انکاری بغاوت[لکھو]

اس قسم د‏‏ی بغاوت وچ عوام د‏‏ی سیاسی عمل وچ وسیع پیمانے اُتے شمولیت تے عوامی حکومت بنانے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں فوج روک دیندی ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی بغاوت وچ فوج تے عوام دا آمنا سامنا ہُندا اے تے فوج عوام نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں ایہ نيں: ارجنٹائن 1930 چلی 1973 پیرو 1962 گوئٹے مالا 1963 ایکواڈور 1963 ہونڈراس 1963 ترکی 1960 انڈونیشیا 1965 برازیل 1965

ہور قسماں[لکھو]

بعض جدید مصنفاں جداں کہ جسٹن ایمز وغیرہ نے مندرجہ بالا تن بغاوتاں دے نال مختلف اسباب منسلک کیتے نيں جداں کہ پیش رفتی بغاوت وچ عموماً نچلے درجے دے افسران شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے بعض ایسی بغاوتاں وچ جنرل وی شامل رہے ني‏‏‏‏ں۔

پر امن بغاوت وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی خون ریزی دے بغیر حکومت اُتے قبضہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 1889ء وچ برازیل ایسی ہی بغاوت دے نتیجے وچ جمہوریہ بنا، 1999ء وچ پرویز مشرف نے پاکستان دا اقتدار سنبھالیا تے 2006ء وچ ايس‏ے طرح تھائی لینڈ د‏‏ی حکومت اُتے قبضہ ہويا۔

خود بغاوت[لکھو]

اس بغاوت وچ پہلے تو‏ں موجود حکومت فوج د‏‏ی مدد و حمایت تو‏ں غیر آئینی اختیارات حاصل کر لیندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک مثال صدر تے فیر شہنشاہ بننے والے نپولن بوناپارٹ د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدید مثالاں وچ البرٹو فیوجیموری پیرو وچ صدر منتخب ہونے دے بعد حکومت نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے 1992ء وچ مطلق العنان حکمران بن گئے۔ ايس‏ے طرح نیپال وچ ہنگامی حالت دا نفاذ ک‏ر ک‏ے شاہ جائیندرا نے تمام تر اختیارات سنبھال لئی۔ اس د‏ی اک ہور مثال ایسی حکومت وی اے جو انتخابات تاں ہار جائے لیکن حکومت کیت‏‏ی منتقلی تو‏ں انکار کر دے۔

حوالے[لکھو]

  1. (1970) Legal thought in the United States of America under contemporary pressures: Reports from the United States of America on topics of major concern as established for the VIII Congress of the International Academy of Comparative Law. Émile Bruylant, 509. “But even if the most laudatory of motivations be assumed, the fact remains that the coup d'état is a deliberately illegal act of the gravest kind and strikes at the highest level of law and order in society ...” 
  2. Luttwak, Edward (1 January 1979). Coup D'etat: A Practical Handbook. Harvard University Press, 172. ISBN 978-0-674-17547-1. “Clearly the coup is by definition illegal” 
  3. "A Glossary of Political Economy Terms" Coup d'etat". Auburn University. http://web.archive.org/web/20181226061450/http://www.auburn.edu/~johnspm/gloss/coup_d_etat%20. Retrieved on 23 November 2014. "A quick and decisive extra-legal seizure of governmental power by a relatively small but highly organized group of political or military leaders ..." 

[[گٹھ:]]