پرویز مشرف

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


پرویز مشرف
(اردو وچ: پرویز مشرف خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
Pervez Musharraf - World Economic Forum Annual Meeting Davos - 2008 (cropped).jpg 

مناصب
Flag of the Chairman Joint Chiefs of Staff Committee.svg سربراہ عسکریہ پاکستان   خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں position held (P39) ویکی ڈیٹا پر
دفتر وچ
8 اکتوبر 1998  – 7 اکتوبر 2001 
Fleche-defaut-droite-gris-32.png جہانگیر کرامت 
  Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
وزیر دفاع پاکستان   خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں position held (P39) ویکی ڈیٹا پر
دفتر وچ
12 اکتوبر 1999  – 23 اکتوبر 2002 
Fleche-defaut-droite-gris-32.png نواز شریف 
  Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
Flag of the Prime Minister of Pakistan.svg وزیراعظم پاکستان   خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں position held (P39) ویکی ڈیٹا پر
دفتر وچ
12 اکتوبر 1999  – 21 نومبر 2002 
Fleche-defaut-droite-gris-32.png نواز شریف 
ظفر اللہ خان جمالی  Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
Flag of the President of Pakistan.svg صدر پاکستان   خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں position held (P39) ویکی ڈیٹا پر
دفتر وچ
20 جون 2001  – 18 اگست 2008 
Fleche-defaut-droite-gris-32.png رفیق تارڑ 
  Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
معلومات شخصیت
جم تریخ 11 اگست 1943[1][2][3]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں دلی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
رہائش دلی (1943–1947)
کراچی (1947–1949)
انکرہ (1949–1956)  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں residence (P551) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Pakistan.svg پاکستان
British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
جماعت مسلم لیگ ق (–2010)  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں political party (P102) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
مادر علمی فارمین کرسچن کالج
پاکستان ملٹری اکیڈیمی
نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں educated at (P69) ویکی ڈیٹا پر
کِتہ سیاست دان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو،  انگریزی،  ترک بولی[4]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
ملازمت کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج،  نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان،  پاک فوج  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں employer (P108) ویکی ڈیٹا پر
عسکری خدمات
شاخ پاک فوج  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں military branch (P241) ویکی ڈیٹا پر
لڑائیاں تے جنگاں پاک بھارت لڑائی 1965،  پاک پعارت لڑائی 1971،  بلوچستان تنازعہ،  اتلے لہندے پاکستان وچ جنگ،  سیاچن جھیڑا،  کارگل دی لڑائی 1999  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں conflict (P607) ویکی ڈیٹا پر
اعزازات
ویب سائٹ
بغیر IMDB اُتے صفحہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں IMDb ID (P345) ویکی ڈیٹا پر

جنرل (ر) پرویز مشرف (پیدائش: 11 اگست 1943ء، دہلی) پاکستان دے دسويں صدر سن ۔ مشرف نے 12 اکتوبر 1999ء نو‏‏ں بطور رئیس عسکریہ ملک وچ فوجی قانون نافذ کرنے دے بعد وزیر اعظم نواز شریف نو‏‏ں جبراً معزول کر دتا تے فیر 20 جون 2001ء نو‏‏ں اک صدارتی استصوابِ رائے دے ذریعے صدر دا عہدہ اختیار کيتا۔ جس تو‏ں پہلے آپ ملک دے چیف ایگزیکٹو (chief executive) کہلاندے سن ۔ مشرف نے 18 اگست 2008ء نو‏‏ں قوم تو‏ں اپنے خطاب دے دوران وچ اپنے استعفی دا اعلان کيتا۔ انہاں نے متواتر آئین د‏‏ی کئی خلاف ورزیاں کيتياں تے علی الاعلان اسنو‏ں منیا۔ 17 دسمبر 2019ء نو‏‏ں ، پاکستان د‏‏ی خصوصی عدالت نے غداری دے الزامات دے تحت انھاں سزائے موت سنائی۔[5][6][7]

پرویز مشرف پاک فوج دا اک آگو سی۔ اوہنوں وزیر اعظم نواز شریف نے 6 اکتوبر 1998 نوں جنرل جہانگیر کرامت مگروں آرمی چیف بنایا۔ 12 اکتوبر 1999 نوں اوہنے پاکستانی راج تے مَل مار لیا تے 18 اگست 2008 تک پاکستان دا صدر رہیا۔

جیون[لکھو]

سید پرویز مشرف 11 اگست 1943 نوں دہلی ہندستان چ جمیا۔ پاکستان بنݨ مگروں اوہدے ماں پیو پاکستان آگۓ۔ پرویز مشرف نے اپنی تعلیم فارمین کرسچن کالج تے دوجے اداریاں توں حاصل کیتی۔ 1965 چ پاک فوج چ بھرتی ہویا۔ 6 اکتوبر 1998 نوں وزیر اعظم پاکستان نواز شریف نے اوہنوں پاک فوج دا آرمی چیف بنا دتا۔ 12 اکتوبر 1999 توں 18 اگست 2008 تھئیں پاکستان دے راج اُتے مَل ماری رکھیا۔


پاک بھارت جنگاں وچ شمولیت[لکھو]

جنرل پرویز مشرف نے بھارت دے نال ہونے والی دونے جنگاں یعنی پاک بھارت جنگ 1965ء تے پاک بھارت جنگ 1971ء وچ حصہ لیا تے کئی فوجی اعزازات حاصل کیتے لیکن پرویز مشرف دے سینیر آفیسر تے استاد جرنل حمید گل دا کہنا اے کہ مشرف انہاں دونے جنگاں وچو‏ں کسی وچ شریک نئيں ہوئے۔


پرویز مشرف تے نواز شریف وچ کِھچ تہرھو[لکھو]

پرویز مشرف نے کارگل دی لڑائی نواز شریف نوں دسے بغیر چھیڑدتی۔ ایس توں مگروں نواز شریف تے پرویز مشرف دے وچکار کِھچا تہوئی شروع ہوگئی۔ نواز شریف نے پرویز مشرف نوں آرمی چیف دے عُہدے توں لاہوݨ لئی تال میل شروع کردتا تے چُپ چپیتے تے وِچو وِچ پرویز مشرف نوں ہٹاوݨ لئی منصوبہ بندی کرلئی ۔ پرویز مشرف نوں ایس گل دا پتہ سی کہ نواز شریف اوہدے خلاف تال میل کردا اے۔ دوویں اک دوجے نوں ہٹاوݨ واسطے موقعے دی تاک چ سی۔ پرویز مشرف 12 اکتوبر 1999 نوں شام ویلے جہاز چ سری لنکا توں واپس آ رہیا سی تے نواز شریف نے اوسے ویلے پرویز مشرف دے جہاز دے پاکستان چ لہݨ توں پہلاں پہلاں اسلام آباد چ پرویز مشرف دی تھاں تے جنرل ضیا الحق بٹ نوں آرمی چیف لاوݨ دے گُپتی منصوبے دا پربنھ کیتا ہویا سی تے پرویز مشرف نے نواز شریف ولوں ہوݨ آلے ممکنہ وار توں نبڑݨ لئی پہلاں ای اپݨے تھللے جرنیلاں نال رل کے تیاری کیتی ہوئی سی۔ اسلام آباد چ پاک فوج دے آرمی چیف نوں بے ڈھنگے تے بھونڈے طریقے نال بدلݨ توں کُچھ چِر مگروں پرویز مشرف دے وفادار ماتحت جرنیلاں نے نواز شریف نوں گرفتار کر لیا تے اپنی جرنیلی دے بل بوتے اُتے راج تے مَل مارلیا۔ پرویز مشرف دے مقابلے چ نواز شریف دی منصوبہ بندی بودی تے بھونڈی سی۔ پرویز مشرف پہلے توں طے شدہ تے منصوبہ بند طریقے نال چیف ایگزیکٹو دا عُہدا گھڑ کے پاکستان دے راج دے سنگھاسن تے براجمان ہو گیا تے 18 اگست 2008 تک پاکستان دے چِٹے کالے دا مالک بݨیا رہیا اوس ویلے تھئیں کہ اوہنوں راج چھڈݨ تے مجبور کیتا گیا۔

نواز شریف نوں جیل چ پا دتا گیا تے نالے اوہدے اُتے جہاز اغوا دا مقدمہ بݨا دتا۔

اقتدار اُتے قبضہ[لکھو]

جب 12 اکتوبر 1999ء وچ نواز شریف نے جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں معطل ک‏ر ک‏ے آئی ایس آئی دے سربراہ جنرل خواجہ ضیاء الدین نو‏‏ں نواں آرمی چیف مقرر کرنا چاہیا تاں اس وقت جنرل پرویز مشرف ملک تو‏ں باہر سری لنکا وچ سرکاری دورے اُتے گئے ہوئے سن تے ملک واپس آنے دے لئی اک کمرشل طیارےپر سوار سن ۔ تب فوج دے اعلیٰ افسران نے انہاں د‏‏ی برطرفی نو‏‏ں مسترد کر دتا تے بغاوت کر دتی۔ وطن پہنچ ک‏ے جنرل پرویز مشرف نے اقتدار سنبھالیا تے اسلامی جمہوریہ پاکستان دے وزیراعظم میاں محمد نوازشریف د‏‏ی منتخب جمہوری حکومت نو‏‏ں معزول کر دتا تے انہاں دے خلاف اک کیس تیار کر دتا۔ ملک وچ ایمرجنسی نافذ کر دتی تے تن سالاں وچ الیکشن کروانے دا وعدہ کيتا۔ بعض ذرائع دے مطابق ایہ پلان پہلے تو‏ں ہی بنیا ہویا سی تے ایہی وجہ سی کہ مشرف نو‏‏ں معطل کيتا جا رہیا سی۔

امریکی جنگ وچ شمولیت[لکھو]

11 ستمبر 2001ء وچ امریکی ورلڈ ٹریڈ سنٹر اُتے حملےآں دے بعد 13 ستمبر 2001ء نو‏‏ں پاکستان وچ امریکی سفیر ونڈی چیمبر لین دے ذریعے پرویز مشرف دے سامنے واشنگٹن نے ست مطالبات رکھے جنہاں نو‏ں پرویز مشرف نے فوری طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا تے ایويں امریکی جنگ وچ پاکستان باقاعدہ طور اُتے شامل ہوئے گیا۔ راتو‏‏ں رات تن دہائیاں اُتے مشتمل افغان پالیسی تبدیل کردتی گئی۔[8]

  • Either you are with us or you are with the terrorists[9]
  • US threatened to bomb Pakistan 'back to stone age' after 9/11[10]
  • Gen. Pervez Musharraf told me, "the US put a gun to my head and said let US troops enter and use Pakistan or we will bomb you back to the Stone Age."[11]

پاکستانی شہریاں د‏‏ی امریکا نو‏‏ں حوالگی[لکھو]

اس جنگ دے دوران وچ پرویز مشرف نے امریکی ہدایات اُتے 689 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا جنہاں وچو‏ں 369 افراد بشمول خواتین نو‏‏ں امریکا دے حوالے کيتا گیا۔ جنرل مشرف اپنی یاداشت اُتے مبنی کتاب In The Line Of Fire وچ اعتراف کردے نيں کہ اساں انہاں افراد دے عوض امریکا تو‏ں کئی ملین ڈالرز دے انعام وصول کیتے۔ ایہ جملہ انہاں نے بعد وچ اردو ترجمہ تو‏ں حذف کر دتا۔ اوہ MANHUNT نامی مضمون وچ لکھدے نيں۔

We have captured 689 and handed over 369 to the United States. We have earned bounties totaling millions of dollars ۔ Page No. 237


پرویز مشرف دے گرفتار تے امریکی دے حوالے کیتے جانے والے افراد وچ اکثریت انہاں عام افرادکيتی سی جو افغانستان وچ تعلیمی و فلاحی یا نجی کماں تو‏ں گئے سن جنہاں نو‏ں امریکا نے گواندا ناموبے وچ کئی برس تک بدترین تشدد دا نشانہ بنانے دے بعد بالآخر رہیا کر دتا۔

ریفرینڈم 2000ء[لکھو]

20 مئی 2000ء وچ عدالت عظمیٰ پاکستان نے جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اکتوبر 2002ء تک انتخابات کرواواں۔ اپنے اقتدار نو‏‏ں طول دینے تے محفوظ کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں انہاں نے 30 اپریل 2002ء وچ اک صدارتی ریفرینڈم کروایا۔ جس دے مطابق 98 فیصد عوام نے انہاں نو‏ں آئندہ 5 سالاں دے لئی صدر منتخب ک‏ر ليا۔ البتہ اس ریفرینڈم نو‏‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی اکثریت نے مسترد کر دتا تے اس دا بائیکاٹ کيتا۔ جنرل پرویز مشرف نے اپنے اقتدار دے راستے وچ آنے والے بوہت سارے عہدیداراں نو‏‏ں وی ہٹایا جنہاں وچ عدالت عظمیٰ دے منصفین حضرات تے بلوچستان پوسٹ دے ایڈیٹر وی شامل نيں۔

اکتوبر 2002 عام انتخابات[لکھو]

اکتوبر 2002 وچ ہونے والے عام انتخابات وچ پاکستان مسلم لیگ (ق) نے قومی اسمبلی د‏‏ی اکثر سیٹاں جیت لاں۔ ایہ جماعت تے جنرل پرویز مشرف اک دوسرے دے زبردست حامی سن ۔ دسمبر 2003 وچ جنرل پرویز مشرف نے متحدہ مجلس عمل دے نال معاہدہ کيتا کہ اوہ دسمبر 2004 تک وردی اتار دین گے لیکن انہاں نے اپنے اس وعدے نو‏‏ں پورا نہ کيتا۔ اس دے بعد جنرل پرویز مشرف نے اپنی حامی اکثریت تو‏ں قومی اسمبلی وچ ستارہويں ترمیم منظور کروا لی جس د‏‏ی رو تو‏ں انہاں نو‏ں پاکستان دے باوردی صدر ہونے دا قانونی جواز مل گیا۔

ستمبر 2007 نواز شريف كي واپسی[لکھو]

10 ستمبر 2007ء كو جلاوطن مسلم ليگی رہنما سابق وزیر اعظم مياں محمد نواز شريف سعودی عرب تو‏ں واپس پاکستان آئے۔ لیکن مشرف حکومت نے انہاں نو‏‏ں کافی دیر جہاز وچ روکے رکھیا تے مبینہ طور اُتے دھوکے تو‏ں اک دفعہ فیر تو‏ں جلاوطن ک‏ر ک‏ے سعودی عرب بھیج دتا۔ پاکستان دے سیاسی قائدین نے اس گل اُتے افسوس دا اظہار کيتا۔ یورپی یونین نے وی نواز شریف دے حق وچ صرف بیان دتا۔

دوسرا فوجی تاخت[لکھو]

تفصیلی مضمون فوجی تاخت 2007ء

3 نومبر 2007ء نو‏‏ں پرویز مشرف نے فوجی سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوسرا فوجی تاخت انجام دتا، جس دا مقصد اعلیٰ عدالت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ مشرف فوج دے سربراہ دے عہدے تو‏ں نو سال بعد 28 نومبر 2007ء نو‏‏ں سبکدوش ہوئے گئے۔ 29 نومبر 2007ء نو‏‏ں پنج سال دے نويں دور دے لئی صدر دا حلف اُٹھایا، جو عوامی تے سیاسی حلفےآں وچ متنازع ا‏‏ے۔[12] لیکن فوجی وردی دے بغیر اوہ اس عہدے اُتے نو مہینے وی برقرار نہ رہ سک‏‏ے۔

صدارت تو‏ں استعفی[لکھو]

پرویز مشرف نے 18 اگست، 2008 نو‏‏ں قوم تو‏ں خطاب وچ اپنے مستعفی ہوئے نے دا اعلان کيتا۔ اُنہاں د‏‏ی جگہ آئین دے تحت سینٹ دے چیئر مین میاں محمد سومرو نے عبوری صدر دا عہدہ سنبھالیا۔ پارلیمنٹ نو‏‏ں اک مہینے دے اندر اندر نويں صدر دا انتخاب کرنا سی۔ چنانچہ 18 فروری دے عام انتخابات 2008ء دے بعد نويں حکومت دے آصف علی زرداری نے نويں صدر دا حلف اٹھایا۔ بحیثیت صدر پرویز مشرف نے اپنی خود نوشت انگریزی وچ بنام "ان دتی لائین آف فائر" (انگریزی: In the Line of Fire) تحریر کيتی جس نو‏‏ں اردو وچ سب تو‏ں پہلے پاکستان دے ناں شائع کيتا گیا۔

صدارت تو‏ں ہٹنے دے کچھ دیر بعد مشرف برطانیہ جا ک‏ے مقیم ہوئے گئے۔ 2011ء وچ زرداری حکومت نے بے نظیر قتل مقدمہ د‏‏ی تفتیش د‏‏ی خاطر مشرف نو‏‏ں پاکستان واپس بھیجنے دا برطانیہ تو‏ں مطالبہ کيتا جو برطانیہ نے رد کر دتا۔[13]

مشرف تے آئی ایم ایف[لکھو]

سرکاری اعداد و شمار دے مطابق مشرف دے دور حکومت وچ پاکستان اُتے قرضےآں دے بجھ وچ وڈی کمی آئی سی۔[14]

1990ء تو‏ں پاکستان د‏‏ی حکومتاں نے آئی ایم ایف تو‏ں قرضے لئی سن لیکن سخت شرائط د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی وی قرضہ ادا نہ ہوئے سکا۔ 1999ء وچ مشرف نے حکومت سنبھالنے دے بعد آئی ایم ایف تو‏ں جو قرض لیا اوہ بخوبی ادا کر دتا[15][16]
18 جنوری 2003ء نو‏‏ں مشرف نے اعلان کيتا کہ ملک نو‏‏ں ہن آئی ایم ایف دے قرضےآں د‏‏ی کوئی ضرورت نئيں اے تے امید اے کہ اگلے دو تن سالاں وچ اسيں قرضےآں دے چنگل تو‏ں پوری طرح جان چھڑا لاں گے۔ مشرف نے الزام لگایا سی کہ (جنرل محمد ضیاء الحق دے بعد) 1988ء تو‏ں 1999ء دے دوران وچ پاکستان د‏‏ی مختلف جمہوری حکومتاں نے 1200 ارب روپے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں اُتے خرچ کرے مگر عملاً ملک وچ کوئی وی ترقی کدرے وی نظر نئيں آئی۔[17] خیال رہے کہ 1980 د‏‏ی دہائی دے اختتام تو‏ں 2018ء تک پاکستان 12 دفعہ آئی ایم ایف تو‏ں قرضے لے چکيا ا‏‏ے۔[18]

پرویز مشرف
جنمستھان : دہلی, ہندستان
جمن دیہاڑا : 11 اگست 1943
فوجی عُہدہ : آرمی چیف

(6 اکتوبر 1998 - 29 نومبر 2007)

عوامی عُہدا : صدر پاکستان

(20 جون 2001 - 18 اگست 2008)

انتظامی عُہدا : چیف ایگزیکٹو پاکستان

(12 اکتوبر 1999 - 20 جون 2001)

ماں : زریں مشرف
پیو : مشرف
گھر آلی : صہبا مشرف
نیاݨے : 1 پُتر، 1 دھی

مشرف اُتے الزامات[لکھو]

  • مشرف نے دو واری مارشل لا لایا۔
  • کارگل تے ناکام چڑھائی کیتی۔
  • پاک فوج نوں اپنے ذاتی کماں لئی ورتیا۔
  • پاکستان دے لوکاں نال لڑائی چھیڑی۔
  • نیب نوں سیاسی وفاداریاں واسطے ورتیا۔
  • اکبر بگٹی نوں قتل کرایا۔
  • لال مسیت تے ہلا بولیا تے لوکاں نوں مروایا۔
  • عدالتاں تے ہلا بولیا۔
  • این آر او جاری کیتا۔
  • 12 مئی 2007 نوں لوکاں نوں کراچی چ مروایا۔
  • جیکب آباد، پسنی تے شمسی ہوائی اڈے، پرویز مشرف نے امریکہ نوں دتے۔

چند ہور متنا زع اقدامات[لکھو]

  • پتنگ بازی تے مخلوط میراتھن ریس
  • حدود آرڈینیس وچ ترمیم
  • یونیورسٹی حفصہ تے لال مسجد اُتے فوجی آپریشن
  • قومی مفاہمتی آرڈینینس المعروف این آر او
  • بلوچستان آپریشن، اکبر بگٹی دا قتل
  • ڈاکڑ عبد القدیر خان د‏‏ی بے توقیری تے طویل نظر بندی
  • ڈاکڑ عافیہ صدیقی دا اغوا تے آمریکہ نو‏‏ں حوالگی
  • اسرائیل تو‏ں درپردہ روابط
  • اعتماد سازی دے ناں اُتے بھارت تو‏ں دوستی تے ثقافتی روابط

سزائے موت[لکھو]

17 دسمبر 2019 نو‏‏ں ، پاکستانی خصوصی عدالت نے انہاں اُتے غداری دے الزامات دے تحت انھاں سزائے موت سنائی۔[19][20][21]

مشرف د‏‏ی تقاریر تے انٹرویو[لکھو]

ہور پڑھو[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

سرکاری
سی این این
مشرف دے مقالہ جات
گفتگو
تبصرے

حوالے[لکھو]

  1. IMDb ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=345&url_prefix=https://www.imdb.com/&id=nm1519635 — اخذ شدہ بتاریخ: 17 اکتوبر 2015
  2. Munzinger person ID: https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000023196 — named as: Pervez Musharraf — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  3. Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/musharraf-pervez — named as: Pervez Musharraf — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  4. https://tr.euronews.com/2019/12/17/idama-mahkum-edilen-pervez-muserref-kimdir
  5. "Pakistan court sentences Pervez Musharraf to death for treason". The Economic Times. 2019-12-17. https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-court-sentences-pervez-musharraf-to-death-for-treason/articleshow/72825753.cms?from=mdr. 
  6. "Pervez Musharraf Sentenced To Death In High Treason Case: Pak Media". https://www.ndtv.com/world-news/pervez-musharraf-sentenced-to-death-in-high-treason-case-news-agency-ani-quoting-pakistan-media-2150081. 
  7. "Pervez Musharraf, Pakistan's fugitive ex-leader: Profile". https://www.aljazeera.com/news/2019/12/pervez-musharraf-pakistan-fugitive-leader-profile-191204104433416.html. 
  8. “First say yes and later say but.۔.”
  9. امریکی صدر بش د‏‏ی یوٹیوب اُتے ویڈیو
  10. پاکستان ڈیفنس فورم
  11. Trump Takes on Pakistan
  12. روزنامہ نیشن، 30 نومبر 2007ء، "Lawyers beaten black and blue "
  13. "UK rejects Pak application for Musharraf repatriation". دی نیشن. https://web.archive.org/web/20190106215723/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/International/13-Mar-2011/UK-rejects-Pak-application-for-Musharraf-repatriation%20. Retrieved on 13 مارچ 2011. 
  14. External Debt and Liabilities
  15. The Financial Times
  16. ایکسپریس نیوز
  17. اخبار ڈان، 19 جنوری 2003ء
  18. Pakistan "Desperate" After $3 Billion Saudi Bailout, Still Seeking IMF Package
  19. "Pakistan court sentences Pervez Musharraf to death for treason". The Economic Times. 2019-12-17. https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-court-sentences-pervez-musharraf-to-death-for-treason/articleshow/72825753.cms?from=mdr. 
  20. "Pervez Musharraf Sentenced To Death In High Treason Case: Pak Media". https://www.ndtv.com/world-news/pervez-musharraf-sentenced-to-death-in-high-treason-case-news-agency-ani-quoting-pakistan-media-2150081. 
  21. "Pervez Musharraf, Pakistan's fugitive ex-leader: Profile". https://www.aljazeera.com/news/2019/12/pervez-musharraf-pakistan-fugitive-leader-profile-191204104433416.html. 

فوجی دفاتر
پیشرو
خالد لطیف مغل
جنرل آفس کمانڈنگ آئی سڑائیک کور
1995–1998
جانشین
سلیم حیدر
پیشرو
جہانگیر کرامت
چیئرمین مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی
1998–2001
جانشین
عزیز خان
چیف آف آرمی سٹاف
1998–2007
جانشین
اشفاق پرویز کيتانی
سیاسی عہدہ
پیشرو
نواز شریف
as وزیر اعظم پاکستان
چیف ایگزیکٹو پاکستان
1999–2002
جانشین
ظفراللہ خان جمالی
as وزیر اعظم پاکستان
پیشرو
نواز شریف
وزیر دفاع
1999–2002
جانشین
راؤ سکندر اقبال
پیشرو
محمد رفیق تارڑ
صدر پاکستان
2001–2008
جانشین
میاں محمد سومرو
عبوری

سانچہ:پاکستان دے صدور سانچہ:پرویز مشرف

سانچہ:پاکستان دے مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر


پاک فوج دے چیف