ٹاہلی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ٹاہلی
Dalbergia sissoo.jpg
پچھان
دیس: بوٹے
برادری : پھلوالے بوٹے
ٹبر: پھلیاں
ٹوکرا: ڈلبرجیا
سائینسی ناں: Dalbergia sissoo

ٹاہلی (سائنسی ناں:Dalbergia sissoo) درمیانے توں وڈے اکار اتے قد دا اک درخت اے۔ بلیکوڈ، شیشم، روزوڈ اتے ڈالی وغیرہ ناواں نال جانے جاندے ٹاہلی دے رکھ دا سائنسی ناں Dalbergia Sissoo اے۔[1] شیشم ،سسو ڈیلبرجیا ناں 18ویں-19ویں صدی دے سویڈنی ماہر نباتات این۔ ڈیلبرج دے اعزاز وچ رکھیا گیا۔ ایہہ 10 توں لے کے 30 میٹر تک اچا ہندا اے اتے اسدے تنے دا گھیرا 2 توں 4 میٹر تک ہو سکدا اے۔

ٹاہلی پھلیاں ٹبر دے اک ٹوکرے ڈلبرجیا دا رکھ اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء تے ایران دا رکھ اے۔ ایہنوں شیشم وی کیندے نیں۔

ایہ میدانی علاقیاں توں لے کر 1500 میٹر دی اچائی تک اگدا اے۔ ایہ رکھ 10 توں لے کر 30 میٹر تک اچا ہوندا اے تے اسدے تنے دا گھیر 2 توں 4 میٹر تک ہو سکدا اے۔

نومبر دسمبر وچ اسدے پتے ڈگ جاندے نیں تے جنوری فروری وچ نویں آ جاندے نیں پتے شروع چ ہلکے ہرے ہوندےنیں جیڑے بعد چ گہرے ہرے ہو جاندے نیں۔ مارچ اپریل وچ اس تے پھل آندے نیں۔


ٹاہلی دی لکڑ

ٹاہلی پورے پاکستان خاص طور تے پنجاب وچ کافی تعداد وچ ملدی اے ۔

بھارت وچ ایہہ ہمالیا پربت دیاں ہیٹھلیاں پہاڑیاں توں لے کے پنجاب، مہاراشٹر، کرناٹک اتے دکھنی صوبیاں کیرلا، تاملناڈو اتےہریانہ تک ملدا اے۔

نومبر–دسمبر وچ اسدے پتے جھڑ جاندے نے اتے جنوری–فروری وچ نویں آ جاندے ہن جو شروع وچ ہلکے-ہرے ہندے ہن اتے بعد وچ گوڑھے-ہرے ہو جاندے ہن۔ مارچ –اپریل وچ اس تے بہت چھوٹے-چھوٹے سفید-کریم رنگ دے اتے ہلکی مہک والے پھلّ لگدے ہن۔ ایہہ چھیتی ہی چپٹیاں پھلیاں وداع روپ دھار لیندے ہن۔ چابیاں دے گچھیاں ورگیاں ایہہ پھلیاں کئی مہینے ٹاہلی تے لمکدیاں رہندیاں ہن۔

لوڑیندیاں موسمی حالتاں[لکھو]

ایہہ درخت میدانی علاقیاں توں لے کے 1500 میٹر دی اچائی والے، –4 توں 45 درجہ سیلسیس گرمی والے اتے 500 توں 4500 ملیمیٹر سلانہ ورکھا والے علاقیاں وچ ہندا اے۔[1] وگدے پانیاں دے کنڈھے ٹاہلیاں زیادہ گنتی وچ دیکھن نوں ملدیاں ہن۔ ٹاہلی دے پودے بیج اتے جڑھاں توں پھٹیاں ہوئیاں کرومبلاں توں تیار کیتے جاندے ہن۔ پنیری تیار کرن لئی فروری جاں ساون دی رتّ ودھیرے ڈھکویں اے۔ پنیری لگبھگ 9-10 مہینیاں دوران لاؤن یوگ ہو جاندی اے۔

ورتوں[لکھو]

ٹاہلی دی لکڑی مضبوط پائیدار اتے لچکدار ہندی اے اس لئی ایہہ فرنیچر، عمارتی سامان اتے ہور کئی دوجیاں چیزاں بناؤن وچ ورتی جاندی اے[2]۔ ٹاہلی دی لکڑ پینڈی، چر تک رہنوالی تے لچکوالی ہوندی اے۔ اس لئی ایہ فرنیچر، گھر بنان تے دوجیاں کماں وچ ورتی جاندی اے۔

Dalbergia sissoo Bra24.png

کجھ لوک اس توں بالن، لکڑی، چارکول اتے تیل دی حصول وی کردے ہن۔ ٹاہلی دا تیل چمڑی روگ، پتے عورتاں دے چھاتی اتے ماسک دھرم روگاں دے علاج لئی ورتے جاندے ہن۔ پنجاب وچ ٹاہلی دی ورتوں داتن وجوں وی کیتی جاندی اے۔ ٹاہلی ہوا وچوں نائیٹروجن نوں ورت لیندی ہون کرکے زمین نوں زرخیز بناؤندی اے۔ سوکے دے دناں وچ پسوآں دے ہرے چارے وجوں وی ورتی جاندی اے۔ پنجاب وچ سانجھیاں تھاواں تے اس نوں چھاں دار رکھ وجوں عامَ ورتیا جاندا رہا اے۔ کئی دھرماں وچ اسدی پوجا وی کیتی جاندی اے۔

پنجابی لوک سبھیاچار وچ[لکھو]

پنجابی روزانہ زندگی وچ ورتوں کرکے پنجابی سبھیاچار اتے لوک گیتاں وچ اسدا عامَ ذکر اے:

“اچیاں لمیاں ٹاہلیاں، کوئی وچ گزری دی پینگھ۔. ۔.وے ماہیا
کوئی جھوٹ جھٹیندے دو جنے، وے کوئی عاشق تے معشوق۔. ۔.وے ماہیا

اتے

اچیاں لمیاں ٹاہلیاں وے ہانیاں
ہیٹھ وگے دریا،
میں دریا دی مچھلی وے سوہنیاں
بگلا بن کے آ۔”

ٹاہلی دی لکڑ لئی ترجیح وی پنجابی لوکمن تک لہہ چکی اے۔ مثال لئی: ککر دا میرا چرکھا مائی، ٹاہلی دا کڈھوا دے۔[3] جاں پھر :

چرخی میری ٹاہلی دی،
گجھّ پواواں توت دی
میں کتاں تے چرخی گھوکدی۔

[4]


ٹاہلی گانیاں چ[لکھو]

ابرار الحق تے نازیا حسن نے وی ٹاہلی نوں اپنے گانے چ پایا اے۔


حوالے[لکھو]