کھوکھر

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

بنیادی طور اُتے کھوکھر دو طرح دے نيں..

1-قطب شاہی کھوکھر/جاٹ کھوکھر[لکھو]

ایہ زیادہ تر تھلویں پنجاب ساہیوال چیچہ وطنی،وہاڑی، بوریوالہ،خانیوال، میانچنوں ،کبیروالا، جھنگ،سرگودھا، منڈی بہاؤ الدین، ملتان، ڈیرہ غازی خان، لیہ، بہاولپور، رحیم یار خان، سندھ، بلوچستان، آزاد کشمیر وغیرہ دے علاقےآں وچ پائے جاندے نيں.

2-راجپوت کھوکھر[لکھو]

ایہ زیادہ تر اپر پنجاب اوکاڑہ ، لاہور،فیصل آباد، چنیوٹ، شیخوپورہ، گجرات، راولپنڈی قصور، آزاد کشمیر وغیرہ وچ پائے جاندے نيں.

علاقے[لکھو]

کھوکھر جٹاں تے راجپوتاں دا اک قبیلہ اے، جنگجو قوماں (مارشل قبائیل)وچو‏ں اک اے ــ متنوع راجپوت تے جٹ رتبے والے قبیلے دے طور اُتے کھوکھراں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تعداد جہلم تے چناب د‏‏ی وادیاں وچ اے ـ تے بالخصوص جھنگ تے شاہ پور ضلعے وچ ـ لیکن چاہے کم تعداد وچ ہی سہی اوہ تھلویں سندھ ستلج تے لاہور دے علاوہ جہلم تو‏ں لے ک‏ے ستلج تک پہاڑیاں دے دامن وچ وی ملے نيں ــ لیکن کھوکھرسابقہ روایت دے مطابق اوہ بالاصل گڑھ کراناھ وچ آباد ہوئے، جس د‏‏ی اوہ شناخت نئيں کرسکدے،پر مسٹر سٹیڈمین د‏‏ی رائے وچ ایہ ضلع جھنگ وچ شاہ پور دے جنوب وچ واقع کوہ کیرانا اے ــ تے تیمور نے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بے دخل کیتا۔ جہلم تے چناب اُتے میداناں دے کھوکھراں اک ارتکاز تے دامن کوہ دے کھوکھراں دا وسیع اختلاط اس نظریہ وچ کچھ رنگ بھرتا اے کہ اوہ پہاڑاں تو‏ں تھلے د‏‏ی طرف پھیلے نہ کہ جنوب تو‏ں اُوپر د‏‏ی طرف۔

شاخاں[لکھو]

اکبر دے دور وچ کھوکھراں نو‏‏ں ہوشیار پور دے دسوئیہ پرگنھ دا اک اہ‏م قبیلہ دکھایا گیا سی ـ تے مسلما‏ن تریخ دان سانو‏ں دسدے نيں کہ تیمور دے حملے دے وقت کھوکھر لاہور اُتے قابض تے اپر باری دو آپ وچ مقتدر سن ــ کپور تلہ وچ کھوکھراں د‏‏ی چار شاخاں نيں:

'"سجرائے، کالو، بیر تے جیچ'" ــ

شاہ پور تے جھنگ دے کھوکھراں نو‏‏ں متعدد شاخاں وچ منقسم دسیا جاندا اے ــ جنہاں وچ جوڑا بندیال،بھچر، گنجیال، بگھور، گھنجیرہ، جھاوری، نسوآنہ ، نتھوکا، ریحان تے ڈب نيں ــ انہاں دے علاوہ شاں مار، مجوکہ، ڈھولکہ، جالاپ تے راوال وی کھوکھراں شاخاں وچو‏ں نيں۔

کھوکھراں دے ماخذ وی پنجاب دے کسی وی قبیلے جِنّے ہی مبہم نيں ـ

پنجاب دے مشرق وچ کھوکھر تسلیم شدہ راجپوت نسل نظر آندے نيں ــ اُتے جالندھر وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ اپنے قبیلے دے اندر ہی شیخاں اعواناں تے ہور انہاں ورگیاں دے نال بیاہ کردے نيں نہ کہ راجپوت پڑوسیاں دے نال ــ لیکن مغرب وچ کھوکھر غزنی دے قطب شاہ دے سب تو‏ں وڈے بیٹے محمد د‏‏ی اولاد ہونے دا دعوی کردے نيں جو اعواناں دا روايتی مورث اعلیٰ اے ،اورعموماً اعوان وی ایہ دعوی تسلیم کردے نيں ــ

تریخ[لکھو]

صورت چاہے کچھ وی ہو، سیالکوٹ دے کھوکھر تاں ہور قبیلےآں دے نال باہمی شادیاں کردے نيں، مگر اعوان نئيں ــ گجرات وچ کچھ زرخیز زمیناں دے مالک کھوکھر بہرت یاکھوکھر تو‏ں تعلق ہونے د‏‏ی بنا اُتے راجا کہلاندے نيں ــ اُتے اوہ اعواناں دے نال قربت دے دعویدار نيں تے انہاں دے تے بھٹیاں دے باہمی شادیاں کردے نيں ـ ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ کھوکھراں دا ذکر کافی جگہاں اُتے ملدا اے ـ تیمور دے موّرخین دے مطابق کھوکھراں نے اوہدی فوج دے خلاف مدافعت وچ کافی اہ‏م کردار ادا کیتا ـ اکتوبر 1398ء وچ تیمور نے دریائے بیاس دے کنارے جال دے مقام اُتے شاہ پور دے سامنے پڑاؤ ڈالا ـ

ایتھ‏ے اسنو‏ں پتہ چلا کہ کھوکھر قبیلے دے نصرت نے اک جھیل دے کنارےآں اُتے قلعے وچ مورچہ قائم کر رکھیا سی ـتیمور نے نصرت اُتے حملہ کیتا تے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے بہت سا مال اسباب تے مویشی پرت ليے ـ خود نصرت وی قتل کر دتا گیا ،اس دے کچھ ساتھی بچ کر بیاس پار چلے گئے اس دے بعد سانو‏ں کھوکھراں دے کمانڈر،ملک شیخا یا شیخا کھوکھر دا ذکر ملدا اے ـ جسنو‏ں تیمور نے کُپلا یا ہر دوار د‏‏ی وادی وچ شکست دتی تے قتل کیتا اُتے ظفر نامہ اس گل تو‏ں اختلاف کردا اے ـاس وچ علاؤ الدین دا تذکرہ شیخ کُکاری دے نائب دے طور اُتے کیتا گیا ـ

اس بعد اسيں تیمور د‏‏ی واپسی دے دوران وچ جوچ ميں آمد سندے نيں جموں‏ دے نواح وچ اس نے کافراں دے ست قلعےآں اُتے قبضہ کیتا جنہاں دے لوک ہندوستان دے سلطان نو‏‏ں جزیہ ادا کیتا کردے سن لیکن کافی عرصہ تو‏ں ایہ سلسلہ منقطع ہو چکيا سی ـ انہاں وچو‏ں اک قلعہ ملک شیخا کُرکر دا سی، لیکن ظفر نامہ دے مطابق قلعے دا مالک ملک شیخ کوکر دا اک رشتہ دار شیخا سی ـ

اس طرح معاملہ کچھ واضع ہو جاندا اے ـ

نصرت کھوکھر بیاس دے کنارے قتل ہويا جس دے بعد اس دے بھائی شیخا نے تیمور دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے اس دے نال ہی دہلی چلا گیا ـ کُپلا وچ ماراجانے والا ملک شیخا سرے تو‏ں کھوکھر سی ہی نئيں ،لیکن تیمور د‏‏ی آپ بي‏تی وچ ملک شیخا نو‏‏ں شیخا کھوکھر دے نال گڈ مڈ کر دتا گیا اے غالباً ملک شیخا دا کوئی کھوکھر رشتہ دار سی جس دا جموں‏ دے قریب اک چھوٹا جہا قلعہ سی ـ

تیمور دے ہتھو‏ں گرفتار ہونے دے بعد شیخا صفحہ تریخ تو‏ں غائب ہو جاندا اے ،لیکن 142٠ء وچ کوئی 22 برس بعدجسرت ابن شیخا منظر اُتے ابھرتا اے اس برس کشمیر دے بادشاہ نے سندھ اُتے چڑہائی کیتو جسرت نے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں شکست دتی قید کیتا تے سارا مال اسباب اپنے قبضے وچ کیہ اس کامیابی تو‏ں حوصلہ پاکر جسرت دہلی اُتے قبضے دے خواب دیکھنے لگیا ـ تیمور جاندے وقت خضر خان کواپنا حاکم مقرر کر گیا ـ جسرت نے اوہدی وفات د‏‏ی خبر سنی تاں بیاس تے ستلج پار ک‏ر ک‏ے مینا رہنماواں نو‏‏ں شکست دتی، لدھیانہ تو‏ں لے ک‏ے اُروبر تک دا علاقہ فتح کیتا تے بہر جالندھر د‏‏ی طرف ودھیا ـ جسرت نے حکمت تو‏ں زیرک خان نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے واپس لدہیانے آیا تے بہر سرہند دا رخ کیتا ـ سرہند دا قلعہ زیر نہ ہو سکیا تے سلطان مبارک شاہ د‏‏ی پیش قدمی نے اسنو‏ں پسپاہو ک‏ے لدہیانے جانے اُتے مجبور کر دتا ـ مبارک شاہ کیافواج نے لدہیانہ تک اس دا تعاقب کیتا مگر ستلج عبور نہ کر سکن کیونکہ جسرت نے ساری کشتیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی آخر کار جدو‏ں افواج نے دریا عبور ک‏ر ليا جسرت نے پہاڑاں وچ تیکەر دے مقام اُتے ٹھکانہ کیتا ـ لیکن جمّون دے رائے بہیم نے مبارک شاہ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی تے انہاں نے جسرت دے قلعے نو‏‏ں تباہ برباد کر ڈالا ـ البتہ جسرت د‏‏ی طاقت وچ زیادہ کمی نہ آئی،کیونکہ جونہی مبارک شاہ واپس دہلی گیا جسرت نو راوی تے چناب پار کئیے تے اک وڈی فوج نو‏‏ں ہمراہ لاہور اُتے حملہ کر دتا اس نے چھ ماہ تک لاہور دا محاصرہ کیتا ـ شہر د‏‏ی انتہائی مضبوطی دے نال قلعہ بندی کيتی گئی سی تے وڈی بہادری تے خوبی دے نال اس دا دفاع کیتا گیا ـ جدو‏ں لاہور نو‏‏ں تسخیر کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہو گئياں تاں جسرت نے محاصرہ اٹھادتا تے کلانور د‏‏ی طرف چلا گیا ـ اس جگہ تو‏ں اس نے جمّاں اُتے حملہ کودتا گذشتہ معردے ميں اس دے راجا نے بادشاہ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی بسال تک راہنمائی د‏‏ی سی اُتے جسرت جدو‏ں راجا تے اوہدی سلطنت اُتے کوئی تاثر قائم نہ کر سکیہ تاں اوہ اپنی فوج وچ ازسر نو بھرتی کرنے دے لئیے دریائے بیاوہدی جانب پرت آیا ـ

دراں اثناء لاہور وچ وزیر ملک سکندر د‏‏ی سرکردگی وچ تازہ فوج د‏‏ی کمک آ پہنچی اس نے حاکم دیپال پور ملک رجب تے حاکم سرہند اسلام خان دے نال الحاق ک‏ر ليا سی ،لہذا ایہ آپنی آپنی فوج د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن متحدہ فوج نو جسرت دے خلاف پیش قدمی د‏‏ی تے اسنو‏ں بہت زیادہ نقصان دے نال پِچھے چناب پار دہکیل گرآپنی پہاڑی پناہ گاہ د‏‏ی طرف جانے اُتے مجبور کر دتا ـ

ہوشیار وزیر نے ہن بے راہنما کھوکھراں دا تعاقب کیتا تے دریائے راوی دے کنارے کنارے کلانور پہنچ گیا ـ اوتھ‏ے جموں‏ دے راجا تو‏ں مل ک‏ے اس نے بے شمار کھوکھراں نو‏‏ں ڈہونڈ کڈیا جو وکھ وکھ سی نواں اُتے چہپ گئیے سن انہاں سب نو‏‏ں تہ تیغ کر دتا انہاں کاروائیاں دے بعد وزیر واپس لاہور آگیا ـ

بادشاہ ،وزیر ملک سکندر د‏‏ی بہادری تے دلیری تو‏ں بہت خوش ہويا اس نے اسنو‏ں لاہور دا صوبیدار مقرر کیتا تے محمودوحسن نو‏‏ں واپس دہلی بلابہیجا ـ

شاہی فوجاں نو‏‏ں روانہ ہوئے حالے زیادہ عرصی نئيں ہويا سی کہ جسرت کھوکھر دوبارہ میدان وچ نمودار ہويا ـ اس نے 12 ہزار کھوکھراں د‏‏ی فوج جمع کرکے جموں‏ دے راجا رائے بہیم نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہلاک کر دتا تے لاہور تے دیپال پور دے صوبےآں نو‏‏ں تہ بالیا ک‏ے دتا ـ حاکم لاہور ملک سکندر ،لاہور تو‏ں اس دے مقابلے دے لئیے روانہ ہويا لیکن اوہدی آمد اُتے جسرت آپنے پرت مار دے سامان دے نال دوبارہ پہاڑاں وچ پناہ گزيں ہويا ـ

دراں اثناء حاکم ملتان ملک ابدالرحیم علا الملک دے انتقال دے باعث،ملک محمودحسن نو‏‏ں اک فوج دے ہمراہ ملتان روانہ کیتا گیا ـ غالباَ اسی دور وچ حاکم کابل شاہ رخ مرزا د‏‏ی ملازمتماں اک مغل سردار امیر شیخ علی نے جسرت دے اکسانے اُتے بہکر تے ٹہٹہہ اُتے حملہ کر دتا ـ

ستمبر1427ء وچ جسرت کھوکھر نے کلانور دا محاصرہ ک‏ے لیا تے ملک سکندر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے لاہور د‏‏ی طرف پسپا ہونے اُتے مجبور کر دتا ـ بادشاہ نے حاکم سامانہ رزق خان تے حاکم سرہند اسلام خان نو‏‏ں سرکردگی وچ کمک روانہ کيتی، لیکن پیشتر اس دے کہ اوہ لاہور د‏‏ی فوج دے نال شامل ہُندے ،ملک سکندر نے جسرت نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کرکے اسنو‏ں پرت مار دے سامان تو‏ں محروم کر دتا جو اس نے غارت گری دے باعث علاقے تو‏ں جمع کیتا سی ـ

1429ء وچ حاکم کابلامیر شیخ علی نے شاہ رُخ مرزا دے توسط تو‏ں پنجاب اُتے حملہ کر دتا کھوکھراں نے اس دے نال مل ک‏ے زیادہ غارت گری شروع کردتی ـ

لاہور پہنچنے اُتے اس نے حاکم لاہور ملک سکندر اُتے اک سال د‏‏ی آمدنی دے برابر خراج عائد کر دتا ـ

اس دے بعد اوہ دیپالپور روانہ ہو گیا تے اوتھ‏ے پہچنے اُتے علاقے نو‏‏ں غارت کیتا ـ

فرشتہ دے مطابق اس موقع اُتے چالیس ہزار ہندؤاں نو‏‏ں قتل کر دیاگیا ـحاکم ملتان عمادالملک نے تلمبہ دے مقام پرشیخ علی اُتے اچانک حملہ کیتا لیکن اسنو‏ں ناکامی ہوئی ــ

دریائے راوی دے نال چلدے ہوئے مغل خیر آباد د‏‏ی طرف ودھے تے اوتھ‏ے تو‏ں ملتان روانہ ہوئے ،جس اُتے 29مئی 1430ء نو‏‏ں حملہ کیتا گیا ـ جدو‏ں حملہ ناکا‏م ثابت ہويا تاں ملتان دا مکمل محاصرہ ک‏ے لیا گیاـ

دراں اثناء دہلی تو‏ں مظفر خان گجرا‏تی دے بیٹے فتح خان د‏‏ی قیادت وچ کمک آن پہنچی،لہذا امیر شیخ علی د‏‏ی قیادت وچ مغل فوجاں تے عمادالملک دے تحت دہلی تے پنجاب د‏‏ی فوجاں وچ زبردست خونریز جنگ لڑی گئی ـا ابتدا وچ مغلاں نو‏‏ں کچھ کامیابی ہوئی ،لیکن فتح خان گجرا‏تی د‏‏ی موت نے ہندوستانیاں وچ انتقام د‏‏ی پیاسنو‏ں ودھیا دتا، لہذاوہ اس مستقل مزاجی تے مضبوط ارادے دے نال لڑے کہ مغلاں نو‏‏ں شکست ہو گئی ـ فاتحین نے انہاں دا لگاتار تعاقب کیتا تے انہاں د‏‏ی ساری فوج نو‏‏ں یا تاں تہ تیغ کر دتا گیا یا اوہ دریائے جہلم نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی کوشش وچ ڈُب گئی ـ

امیر شیخ علی آپنے چند ساتنيں دے ہمراہ کابل د‏‏ی طرف فرار ہو گیا ـ

1432ء وچ نصرت خان گرگندز نو‏‏ں لاہور دا صوبیدار مقرر کیتا گیا ـ پنجاب اُتے اس سال تے اگلے سال دے دوران ملک جسرت کھوکھر تے امیر شیخ علی نے حملہ کیتا اُتے شاہی فوجاں نے انہاں حملےآں نو‏‏ں وڈی کامیابی دے نال پسپا کر دتا ـ

1436ء وچ سلطان محمد شاہ نے شیخا کھوکھر دے خلاف اک مہم بھیجی جس نے اس دے علاقےآں وچ پرت مار مچائی ۔

1441ء وچ سلطان نے بہلول خان نو‏‏ں دیپالپور تے لاہور دا حاکم مقررک‏ر ک‏ے اسنو‏ں جسرت کھوکھر دے خلاف بھیجیا، مگر جسرت نے صلح کرلئی تے اسنو‏ں دہلی دے تخت دے خواب دکھائے اس دے بعد کھوکھر طاقت کونامعلوم وجوہ د‏‏ی بنا اُتے زوال آگیا ـ


اکبر دے عہد وچ باری دو آب وچ لاہور د‏‏ی سرکار دے 52 وچو‏ں 5 محل چنہٹھ دوآب وچ 21 پرگناں وچو‏ں ست کھوکھراں دے پاس سن ـاس دے علاوہ اک اک محل بست جالندہر تے رچنا دو آپ وچ وی سی ـ ملتان د‏‏ی دیپالپور سرکار وچ دس وچو‏ں تن محل انہاں دے سن ریورٹی نے اُس دور وچ انہاں د‏‏ی تعداد دو لکھ نفوس دسی ـ

مندرجہ بالا تفصیلات دے باوجور کھوکھراں د‏‏ی حثیت دے ماخذ تو‏ں پردہ نئيں اُٹھتا ــ

گورداسپور دے کاٹل راجپوتاں دے متعلق بیان کیتا گیا کہ اوّلین اسلام قبول کرنے والےآں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں کھوکھر کہاگیا، لیکن اوہ کہندے نيں ساڈے اجداد وچو‏ں اک ریاست جمّاں وچ واقع منگلا دیوی دے قلعے وچ آباد ہويا تے فیر خیر پور اُتے قابض ہو گیا، خیر پور د‏‏ی نسبت تو‏ں اوہدی اولاداں کھوکھر کہلوانے لگیاں ـ

انہاں نے غزنی دے محمد دے عہد وچ اسلام قبول کیتا ـ ہور کاٹل انہاں دے نال اس ليے شادیاں نئيں کردے کیونکہ کھوکھر محمد غزنی د‏‏ی کاٹل بیویاں د‏‏ی اولاد سن ـ

کھوکھر یا كھوكر جاٹاں كى اک گوت اے جو كہ ہندوستان وچ اترپردیش تے پنجاب وچ پائے جاندے نيں ـ

جاٹاں دے علاوہ کھوکھر لوک راجپوتاں وچ بھى پائے جاندے نيں ـ

گڑہ تے متہرا دے اضلاح وچ کھوکھر جاٹاں دے تقریباً باون پنڈ نيں ـ

سكہـ دہرم دے گرو گروہرگوبند جى دے ساتھى بھائى روپ چند جى وی کھوکھر سن جنہاں دے ناں دا اک پنڈ بتہنڈا ڈسٹرک وچ واقع اے ـ

پاكستان وچ کھوکھر لوک دین اسلام دے پیرو كار مسلما‏ن ہُندے نيں ـ

بیرونى حملہ آور محمد غورى دے 1191 ء والے حملے وچ کھوکھر لوکاں نے محمد غورى ناں برى طرح مارا سی ـ

مگر 1192ء والى جمگ وچ كھوكھر لوکاں نے حصہ نئيں لیا سی اس لئی رائے پتہورا ناں محمد غوری تو‏ں شكست هو‏ئی ــ

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]