جٹ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

جٹّ جاں جاٹ بھارت اتے پاکستان وچّ رہن والی اک کشتری برادری اے۔ ایہہ لوک بھارت وچّ مول روپ وچّ بھارتی پنجاب، ہریانہ، راجستھان، دلی، اتر پردیش، مدھیہ پردیش اتے گجرات وچّ وسدے نیں۔ بھارتی پنجاب وچّ ایہہ جٹّ کہاؤندے نیں اتے باقی صوبیاں وچّ جاٹ کہاؤندے نیں۔ پاکستان چ جٹ بوہتے پاکستانی پنجاب ، سندھ تے ازاد کشمیر چ وسدے نیں تے بلوچستان تے خیبر پختونخواہ چ وی اینہاں دی کافی گنتی اے ۔

پنجابی رہتل وچ جٹ[لکھو]

جٹ پنجابی رہتل وچ ہل وان آلے نوں کیندے نیں۔ زمین داری کرنا فصلاں بیجنا، کٹنا ایناں دا پیشہ اے۔ جٹ پنجابی رہتل دے وڈے تھم نیں۔

وسوں[لکھو]

پاکستانی پنجاب اتلے سندھ وچ پنڈاں دی وسوں بوہتی ایہناں دی ے۔ لہندے پنجاب دے جٹّ مسلمان نیں، چڑھدے پنجاب دے بہتے سکھ نیں۔ چڑھدے پنجاب دے مالوے توں اگے دے بوہتے جٹ ہندو نیں، پورانک لوک ایہناں نوں شو (دیوتا) دیاں جٹاں توں اپجے دسدے نیں۔ راجپوتاں دیاں 36 نسلاں وچ جٹّ وی گنے نیں۔ اج کل ایہہ امکان وی ظاہر کردے ہن کہ ایہہ پچھوں توں آئے ہن تے گٹِ یا جٹِ تے اسرین لوکاں توں ایہناں دا اصلا اے۔[1]

تریخ[لکھو]

جٹّ اک جاتِ، جو کتنیاں دے خیال مطابق راجپوتاں دی شاخ اے۔ جٹّ، ہند وچ وشکارلے ایشیا توں آکے لہندے ہندوستان وچ آباد ہوئے سن۔ کرنل ٹاڈ نے جٹاں نوں یدونشی دسیا اے۔ اتہاسکاراں نے اسے جاتِ دے ناں Jit—Jute—Getae آوغیرہ دی لکھے ہن۔ اس جاتِ دے بہت لوک کھیتی دا کم کردے ہن۔ فوجی کم لئی بھی ایہہ بہت مشہور ہن۔ جٹّ قدآور، سڈول، بلوان ،نکپٹ، مالک دے بھگت اتے ادار ہندے ہن۔ [2]

پنجاب سندھ مشرق وچ پنڈاں دی وسوں باہلی ایہناں دی اے ۔ مغربی پنجاب دے جٹّ مسلمان ہو چکے ہن ، باقی پنجاب دے بہتے سکھ ہن ۔ پوربی پنجاب دے مالوے توں اگے اکثر ہندو ہن ، پورانک لوک ایہناں نوں شو دیاں جٹاں توں اپجے دسدے ہن ۔ راجپوتاں دیاں 36 ذاتاں وچ جٹّ بی گنے ہن ۔ اج کلھ ایہہ سمبھاونا بی کردے ہن کہ ایہہ پچھوں توں آئے ہن تے گٹِی یا جٹِی تے اسرین لوکاں توں ایہناں دا اصلا اے ۔

جٹّ : بھارت دی اک اہم جات اے ۔ عامَ کرکے جٹّ پنجاب وچ کھیتی باڑی کرن والے سکھ کساناں نوں ہی سمجھیا جاندا اے پر اصل وچ جٹّ مسلمان وی ہن اتے ہندو وی اتے ایہہ پاکستال وچ تے بھارت دے ہورناں راجاں وچ وی وسدے ہن ۔ جٹاں دے مول بارے اتہاسکاراں دی رائے وکھ-وکھ اے ۔ میجر ٹوڈ ، جسنے بھارتی جاتاں متعلق کئی کھوجاں کیتیاں ہن ، اتے جنرل کنگھم ورگے کھوجی جٹاں نوں انڈوستھیئن طبقہ دے لوکاں وچوں مندے ہن ۔ اوہناں مطابق ایہہ لوک عیسیٰ توں اک سو سال پہلاں منڈ قبیلے نال سندھ راہیں پنجاب وچ داخل ہوئے ۔ ہولی ہولی ایہناں نے لگبھگ ساری سندھ گھاٹی تے قبضہ کر لیا ۔ مگروں ایہہ دوجے علاقیاں اپر وی قابض ہندے گئے اتے انج مسلماناں دے حملیاں توں پہلاں ایہہ سارے بھارت وچ پھیل چکے سن ۔ گیارہویں صدی دے شروع وچ اتھے ایہناں نے پوری طرحاں اپنے پیر پکے کر لئے سن ۔

میجر ٹوڈ جٹاں نوں مشہور راجپوت قبیلیاں وچوں اک قبیلہ مندا اے ۔ پر جنرل کننگھم اس متّ نال سہمت نہیں ۔ اس مطابق جٹّ اتر-مغربی کھیتر توں آؤن والے ستھیئناں دا ہی اولاد ہن پر ڈیل ڈول اتے نین نقش اکو جاے ہون کارن راجپوت اتے جٹّ دوویں اکو نسل دے ہی دو طبقہ لگدے ہن اتے ایہناں نوں آپس وچ نکھیڑنا کافی اوکھا اے ۔ مان ، ہیر اتے بھلر اپنے آپ نوں راجپوتاں نالوں نکھیڑدے ہن اتے اپنے آپ نوں ہی اصلی جٹّ مندے ہن ۔ ایہناں دے مول بارے کئی ودواناں دا ایہہ متّ وی اے کہ ایہناں دی اتپتی شو جی دیاں ‘ جٹاں’ وچوں ہوئی ۔ دکھن-پوربی علاقیاں دے جٹّ دو طبقےآں وچ ونڈے ہوئے ہن ۔ اک شوگوتری ، جو اپنا تعلق شو جی نال مندے ہن ، اتے دوجے کسبگوتری جو اپنے آپ نوں راجپوتاں نال متعلق مندے ہن ۔

پنجاب دے جٹاں دے کئی رسماں رواجاں توں اس بارے یعقین ہندا اے کہ ایہہ آریہ مول دے نہیں ہن ۔ سکھاں دے راجدور ویلے جٹّ لوک راجپوتاں اپر حاوی راے اتے اپنے آپ نوں جٹّ سکھ ہی اکھواؤندے سن ۔ کھیتی باڑی کرن والے طبقے نوں اکثر جٹّ کیہا جان لگا ۔ پنجاب دے لوکاں وچوں جٹّ ہر پکھوں اہمیت رکھدے ہن ۔ ایہہ راجپوتاں نالوں گنتی وچ ودھ ہن اتے پنجاب وچ سکھ راج توں پہلاں بہتا کرکے ایہناں دے سردار ہی وکھ وکھ تھاواں تے راج کردے سن ۔ ایہہ محنتی ، مضبوط اتے درڑھ نشچے والے انسان منے جاندے ہن ۔ ایہہ اپنے آپ نوں ذمیندار وی کہندے ہن ۔ ایہناں وچ بیواہ ویاہ دی پرتھا عامَ اے ۔ پنجاب دی جٹّ جات دکھن دی جاٹ جات نالوں بالکل وکھری ہی اے ۔

جٹّ نہ صرف پنجاب وچ ہی رہندے ہن سگوں سندھ دے کھیتر وچ وی ایہہ بہو-گنتی وچ رہندے ہن ۔ بیکانیر ، جیسلمیر ، مارواڑ ، گنگا ، جمنا دریا دیاں اپرلیاں وادیاں مرکزی ضلعے اتے ڈیراجات دے علاقے وچ وی بہو گنتی ایہناں دی ہی اے ۔ پوربی پنجاب دے جٹّ ستلج وادی دے اپر تک پہنچ گئے ہن اتے بیکانیر توں وی سدھے ہی مالوے دے علاقے وچ آ وسے ہن ۔ ڈیرہ غازی خان دے علاقے وچ ماچھی جاں مچھیاں پھڑن والے لوک وی اپنے آپ نوں جٹّ-ماچھی آکھدے ہن ۔

جٹاں دیاں گوتاں[لکھو]

تہیم ، بھٹہ ، لنگاہ ، چھینا ، سمرا وغیرہ جٹّ گوت مغربی میدانی علاقیاں وچ ملدے ہن ۔ سندھ اتے لوئر چناب دے جٹّ کھیتی کردے ہن ، پر مغربی میداناں دے جٹّ آرائیاں وغیرہ توں کھیتی دا کم کرواؤندے ہن اتے آپ ودھیرے دھیان پسوں پالن ول ہی لاؤندے ہن ۔ اپر سندھ دے علاقے وچ جٹّ نوں ہندکی وی آکھدے ہن ۔ سندھ توں پار دے علاقیاں وچ جٹاں جاں ہندکیاں وچ راجپوت اتے ‘ اوان’ لوک وی رلے ملے ہن ۔ سالٹ رینج کھیتر وچ ہر کھیتی کرن والے ، بھاویں اوہ ہندو مول دا اے جاں مسلمان مول دا ، نوں ‘ جٹّ’ ہی سمجھیا جاندا اے پر ایہناں وچ اوان ، گاکھڑ پٹھان ، سید ، قریشی اتے راجپوتا نوں شمار نہیں کیتا جاندا ۔

سن 1947 توں پہلاں انونڈے پنجاب دے گجرات ، گجراں والہ اتے سیالکوٹ ضلعیاں وچ جٹاں دیاں کئی گوتاں سن ۔ ایہناں وچ کجھ راجپوتاں وچوں نکلن دے باو جود وی جٹاں وچ ہی گنے جاندے ہن ۔ دھنیال ، بھکھرال ، جنجوآ ، مہناس وغیرہ گوت اجیاے ہی گوت ہن ۔

جٹاں اتے راجپوتاں وچ آپسی مت-بھید خالصے دی سرجنا توں بعد ہی آیا ۔ سری گرو گوبند سنگھ جی نے جدوں جات-پات دا انتر ختم کرکے خالاسا پنتھ بنایا تاں راجپوت اس گل نال سہمت نہیں سن ، جدوں کہ بہو-گنتی وچ جٹّ اس پنتھ دے عقیدت مند سن ۔ سٹے وجوں ایہی راجپوت خالصہ راج ویلے جٹاں دی ایرخا اتے نفرت دے پاتر بنے ۔

مغربی علاقیاں وچ سیالکوٹ دے جٹّ ہی اجیاے ہن ، جنہاں نے اپنے پرانے رسم رواج قایم رکھے ۔ دیو ، سرائ ، گورایا ، کاہلو اتے گھمن گوت سیالکوٹ ، گرداس پور اتے گجراں والہ ضلعیاں وچ ملدے ہن ۔ ایہناں توں علاوہ کجھ ساہی ، ہنجرا ، باجوا وغیرہ گوت وی اسے علاقے دے ہن ۔ ایہناں توں علاوہ گریوال ، ڈھلوں ، سندھاوالیا ، سیکھوں وی جٹاں دیاں مشہور گوتاں ہن ۔

پنجاب دے مرکزی ضلعیاں ، ستلج دے اپری حصے اتے پوربی میداناں وچ رہن والے کجھ کو جٹّ قبیلیاں دا پنجاب دے اتہاس وچ اپنا ہی یوگدان اے ۔ اتھوں دے اک اگھے گوت سدھو-براڑو جو اپنا مول راجپوتاں نوں مندے سن ، ہن جٹّ ہی اکھواؤندے ہن ۔ پٹیالہ ، نابھہ اتے جیند دا شاہی پروار اسے ہی گوت نال متعلق اے ۔ ورک اک اجیہا گوت اے ، جو ہن وی راجپوتاں نوں ہی اپنا مول مندا اے ۔ ایہہ لوک محنتی ، درڑھ نشچے والے اتے سخت جیون بتیت کرن والے منّ جاندے ہن ۔

لاہور اتے فروزپور ضلعیاں وچ رہن والے جٹاں وچوں گل اک اگھا گوت اے ۔ سکھ راج ویلے ایہناں نوں کافی مشہوری حاصل ہوئی ۔

مان جٹاں دا اک ہور اگھا گوت اے ۔ بھلر ، مان ، ہیر ، اوڈی ، بلّ ، پنو ، ماہل ، اؤلکھ ، دھاریوال ، سراں ، مانگٹ ، ڈھینڈسا ، چہل وغیرہ اس علاقے دے کجھ ہور اگھے گوت ہن ۔

رندھاوا ، کنگ ، سوہل ، بوٹا ، بینس ، اٹھوال وغیرہ گوت امبالے توں گرداس پور تک دے پہاڑاں دی ترائی والے علاقیاں وچ ملدے ہن ۔ سکھ علاقیاں وچ جٹاں دی ودھیرے مانتا ہون کارن ایہہ اپنے آپ نوں راجپوت نہیں اکھواؤندے سن ۔ منج اک اجیہا گوت اے ، جو گرداس پور وچ ملدا اے اتے اس وچ جٹّ اتے راجپوت دوویں ہی ملدے ہن ۔

جمنا دریا دے نیڑے دے ضلعیاں جیند ، روہتک اتے ہسار وچ ملدے جٹّ قبیلے جاٹ اکھواؤندے ہن ۔ ایہہ لوک عامَ طور تے ہندو دھرم نوں مندے ہن ۔ ایہناں دے رسم-رواج ایہناں نوں بیکانیر توں اتھے آ کے وسیا درساؤندے ہن ۔ ایہہ لوک وی کھیتی کردے ہن اتے ایہناں نال ایہناں دیاں عورتاں کھیتی دے کم وچ پوری مدد کردیاں ہن ۔ گجر ، اہیر وغیرہ گوتاں وچ بیواہ ویاہ دی رسم عامَ پرچلت اے ۔ اٹوال ، ڈگر ، جاکھڑ ، سنگوان ، دیہیا ، گولیا ، رتھی ، اہلاوت ، دیسواس ، دھنکر ، بیہنیوال ، نیک وغیرہ ایہناں دے کجھ گوت ہور ہن جو دکھن-پوربی ضلعیاں وچ عامَ ملدے ہن ۔[3]

جٹاں دے اکھان[لکھو]

جٹ قبیلے[لکھو]

مشہور لوک[لکھو]

  1. بابا ہرنی شاہ شرقپوری۔
  2. بابا شاہ جمال نوشاہی جھنگی والے، گورداس پور،
  3. -بابا داؤد شہید گجرات
  4. -بابا صادق بھلوالوی
  5. -چودھری پرویز الہی
  6. -چودھری شجاعت علی
  7. -اعتزاز احسن 8-گرپریت گھوگھی
  8. -بابا بہاول بخش وڑائچ وغیرہ لوگ ایسے ای گوت نال تعلق رکھن آلے نیں۔

حوالے[لکھو]

  1. لکھاری : مکھ اڈیٹر ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ سں۔ کلوندر سنگھ اتے محبت سنگھ، سروت : شری گرو گرنتھ کوش (شریمہت پنڈت گیانی ہزارا سنگھ کرت)، ڈاکٹر۔ بلبیر سنگھ ساہت مرکز، دیہرادون، پنجابی یونیورسٹی
  2. لکھاری : بھائی کانھ سنگھ نابھہ، سروت : گرشبد رتناکار مہان کوش، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔
  3. لکھاری : مکھ اڈیٹر ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ سں۔ کلوندر سنگھ اتے محبت سنگھ، سروت : شری گرو گرنتھ کوش (شریمہت پنڈت گیانی ہزارا سنگھ کرت)، ڈاکٹر۔ بلبیر سنگھ ساہت مرکز، دیہرادون، پنجابی یونیورسٹی، جٹّ سروت : پنجابی عالمی کوش–جلد دسویں، بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب