جٹ

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج

جٹّ جاں جاٹ بھارت اتے پاکستان وچّ رہن والی اک کشتری برادری اے۔ ایہہ لوک بھارت وچّ مول روپ وچّ بھارتی پنجاب، ہریانہ، راجستھان، دلی، اتر پردیش، مدھیہ پردیش اتے گجرات وچّ وسدے نیں۔ بھارتی پنجاب وچّ ایہہ جٹّ کہاؤندے نیں اتے باقی صوبیاں وچّ جاٹ کہاؤندے نیں۔ پاکستان چ جٹ بوہتے پاکستانی پنجاب ، سندھ تے ازاد کشمیر چ وسدے نیں تے بلوچستان تے خیبر پختونخواہ چ وی اینہاں دی کافی گنتی اے ۔

جٹ پنجابی رہتل وچ ہل وان آلے نوں کیندے نیں۔ زمین داری کرنا فصلاں بیجنا، کٹنا ایناں دا پیشہ اے۔ جٹ پنجابی رہتل دے وڈے تھم نیں۔

پاکستانی پنجاب اتلے سندھ وچ پنڈاں دی وسوں بوہتی ایہناں دی ے۔ لہندے پنجاب دے جٹّ مسلمان نیں، چڑھدے پنجاب دے بہتے سکھ نیں۔ چڑھدے پنجاب دے مالوے توں اگے دے بوہتے جٹ ہندو نیں، پورانک لوک ایہناں نوں شو (دیوتا) دیاں جٹاں توں اپجے دسدے نیں۔ راجپوتاں دیاں 36 نسلاں وچ جٹّ وی گنے نیں۔ اج کل ایہہ سمبھاونا وی کردے ہن کہ ایہہ پچھوں توں آئے ہن تے گٹِ یا جٹِ تے اسرین لوکاں توں ایہناں دا اصلا اے۔[1]

جٹّ اک جاتِ، جو کتنیاں دے خیال مطابق راجپوتاں دی شاخ اے. جٹّ، ہند وچّ وشکارلے ایشیا توں آکے لہندے ہندوستان وچّ آباد ہوئے سن. کرنل ٹاڈ نے جٹاں نوں یدونشی دسیا اے. اتہاسکاراں نے اسے جاتِ دے ناں Jit—Jute—Getae آوغیرہ دی لکھے ہن. اس جاتِ دے بہت لوک کھیتی دا کم کردے ہن. فوجی کم لئی بھی ایہہ بہت مشہور ہن. جٹّ قدآور، سڈول، بلوان ،نکپٹ، سوامی دے بھگت اتے ادار ہندے ہن۔ [2]

پنجاب سندھ مشرق وچ پنڈاں دی وسوں باہلی ایہناں دی اے ۔ مغربی پنجاب دے جٹّ مسلمان ہو چکے ہن ، باقی پنجاب دے بہتے سکھ ہن ۔ پوربی پنجاب دے مالوے توں اگے اکثر ہندو ہن ، پورانک لوک ایہناں نوں شو دیاں جٹاں توں اپجے دسدے ہن ۔ راجپوتاں دیاں 36 ذاتاں وچ جٹّ بی گنے ہن ۔ اج کلھ ایہہ سمبھاونا بی کردے ہن کہ ایہہ پچھوں توں آئے ہن تے گٹِی یا جٹِی تے اسرین لوکاں توں ایہناں دا اصلا اے ۔


جٹّ : بھارت دی اک مہتوپورن جات ہے ۔ عامَ کرکے جٹّ پنجاب وچ کھیتی باڑی کرن والے سکھ کساناں نوں ہی سمجھیا جاندا ہے پر اصل وچ جٹّ مسلمان وی ہن اتے ہندو وی اتے ایہہ پاکستال وچ تے بھارت دے ہورناں راجاں وچ وی وسدے ہن ۔ جٹاں دے مول بارے اتہاسکاراں دی رائے وکھ-وکھ ہے ۔ میجر ٹوڈ ، جسنے بھارتی جاتاں سبندھی کئی کھوجاں کیتیاں ہن ، اتے جنرل کنگھم ورگے کھوجی جٹاں نوں انڈوستھیئن ورگ دے لوکاں وچوں مندے ہن ۔ اوہناں انوسار ایہہ لوک عیسیٰ توں اک سو سال پہلاں منڈ قبیلے نال سندھ راہیں پنجاب وچ داخل ہوئے ۔ ہولی ہولی ایہناں نے لگبھگ ساری سندھ گھاٹی تے قبضہ کر لیا ۔ مگروں ایہہ دوجے علاقیاں اپر وی قابض ہندے گئے اتے انج مسلماناں دے حملیاں توں پہلاں ایہہ سارے بھارت وچ پھیل چکے سن ۔ گیارہویں صدی دے آرنبھ وچ اتھے ایہناں نے پوری طرحاں اپنے پیر پکے کر لئے سن ۔

                 میجر ٹوڈ جٹاں نوں پرسدھ راجپوت قبیلیاں وچوں اک قبیلہ مندا ہے ۔ پر جنرل کننگھم اس متّ نال سہمت نہیں ۔ اس انوسار جٹّ اتر-پچھمی کھیتر توں آؤن والے ستھیئناں دا ہی اولاد ہن پر ڈیل ڈول اتے نین نقش اکو جہے ہون کارن راجپوت اتے جٹّ دوویں اکو نسل دے ہی دو ورگ لگدے ہن اتے ایہناں نوں آپس وچ نکھیڑنا کافی اوکھا ہے ۔ مان ، ہیر اتے بھلر اپنے آپ نوں راجپوتاں نالوں نکھیڑدے ہن اتے اپنے آپ نوں ہی اصلی جٹّ مندے ہن ۔ ایہناں دے مول بارے کئی ودواناں دا ایہہ متّ وی ہے کہ ایہناں دی اتپتی شو جی دیاں ‘ جٹاں’ وچوں ہوئی ۔ دکھن-پوربی علاقیاں دے جٹّ دو ورگاں وچ ونڈے ہوئے ہن ۔ اک شوگوتری ، جو اپنا سبندھ شو جی نال مندے ہن ، اتے دوجے کسبگوتری جو اپنے آپ نوں راجپوتاں نال سبندھت مندے ہن ۔
                 پنجاب دے جٹاں دے کئی رسماں رواجاں توں اس بارے وشواس ہندا ہے کہ ایہہ آریہ مول دے نہیں ہن ۔ سکھاں دے راجکال سمیں جٹّ لوک راجپوتاں اپر حاوی رہے اتے اپنے آپ نوں جٹّ سکھ ہی اکھواؤندے سن ۔ کھیتی باڑی کرن والے طبقے نوں اکثر جٹّ کیہا جان لگا ۔ پنجاب دے لوکاں وچوں جٹّ ہر پکھوں مہتو رکھدے ہن ۔ ایہہ راجپوتاں نالوں گنتی وچ ودھ ہن اتے پنجاب وچ سکھ راج توں پہلاں بہتا کرکے ایہناں دے سردار ہی وکھ وکھ تھاواں تے راج کردے سن ۔ ایہہ محنتی ، مضبوط اتے درڑھ نشچے والے منکھ منے جاندے ہن ۔ ایہہ اپنے آپ نوں ذمیندار وی کہندے ہن ۔ ایہناں وچ ودھوا ویاہ دی پرتھا عامَ ہے ۔ پنجاب دی جٹّ جات دکھن دی جاٹ جات نالوں بالکل وکھری ہی ہے ۔
                 جٹّ نہ صرف پنجاب وچ ہی رہندے ہن سگوں سندھ دے کھیتر وچ وی ایہہ بہو-گنتی وچ رہندے ہن ۔ بیکانیر ، جیسلمیر ، مارواڑ ، گنگا ، جمنا دریا دیاں اپرلیاں وادیاں کیندری ضلعے اتے ڈیراجات دے علاقے وچ وی بہو گنتی ایہناں دی ہی ہے ۔ پوربی پنجاب دے جٹّ ستلج وادی دے اپر تک پہنچ گئے ہن اتے بیکانیر توں وی سدھے ہی مالوے دے علاقے وچ آ وسے ہن ۔ ڈیرہ غازی خان دے علاقے وچ ماچھی جاں مچھیاں پھڑن والے لوک وی اپنے آپ نوں جٹّ-ماچھی آکھدے ہن ۔
                 تہیم ، بھٹہ ، لنگاہ ، چھینا ، سمرا آدی جٹّ گوت پچھمی میدانی علاقیاں وچ ملدے ہن ۔ سندھ اتے لوئر چناب دے جٹّ کھیتی کردے ہن ، پر پچھمی میداناں دے جٹّ آرائیاں آدی توں کھیتی دا کم کرواؤندے ہن اتے آپ ودھیرے دھیان پشو پالن ولّ ہی لاؤندے ہن ۔ اپر سندھ دے علاقے وچ جٹّ نوں ہندکی وی آکھدے ہن ۔ سندھ توں پار دے علاقیاں وچ جٹاں جاں ہندکیاں وچ راجپوت اتے ‘ اوان’ لوک وی رلے ملے ہن ۔ سالٹ رینج کھیتر وچ ہر کھیتی کرن والے ، بھاویں اوہ ہندو مول دا ہے جاں مسلمان مول دا ، نوں ‘ جٹّ’ ہی سمجھیا جاندا ہے پر ایہناں وچ اوان ، گاکھڑ پٹھان ، سید ، قریشی اتے راجپوتا نوں شمار نہیں کیتا جاندا ۔
                 سنّ 1947 توں پہلاں انونڈے پنجاب دے گجرات ، گجراں والہ اتے سیالکوٹ ضلعیاں وچ جٹاں دیاں کئی گوتاں سن ۔ ایہناں وچ کجھ راجپوتاں وچوں نکلن دے باو جود وی جٹاں وچ ہی گنے جاندے ہن ۔ دھنیال ، بھکھرال ، جنجوآ ، مہناس آدی گوت اجیہے ہی گوت ہن ۔
                 جٹاں اتے راجپوتاں وچ آپسی مت-بھید خالصے دی سرجنا توں بعد ہی آیا ۔ سری گورو گوبند سنگھ جی نے جدوں جات-پات دا انتر ختم کرکے خالاسا پنتھ بنایا تاں راجپوت اس گلّ نال سہمت نہیں سن ، جدوں کہ بہو-گنتی وچ جٹّ اس پنتھ دے شردھالو سن ۔ سٹے وجوں ایہی راجپوت خالصہ راج سمیں جٹاں دی ایرخا اتے نفرت دے پاتر بنے ۔
                 پچھمی علاقیاں وچ سیالکوٹ دے جٹّ ہی اجیہے ہن ، جنہاں نے اپنے پراچین رسم رواج قایم رکھے ۔ دیو ، سرائ ، گورایا ، کاہلو اتے گھمن گوت سیالکوٹ ، گورداس پور اتے گجراں والہ ضلعیاں وچ ملدے ہن ۔ ایہناں توں علاوہ کجھ ساہی ، ہنجرا ، باجوا آدی گوت وی اسے علاقے دے ہن ۔ ایہناں توں علاوہ گریوال ، ڈھلوں ، سندھاوالیا ، سیکھوں وی جٹاں دیاں مشہور گوتاں ہن ۔
                 پنجاب دے کیندری ضلعیاں ، ستلج دے اپری حصے اتے پوربی میداناں وچ رہن والے کجھ کو جٹّ قبیلیاں دا پنجاب دے اتہاس وچ اپنا ہی یوگدان ہے ۔ اتھوں دے اک اگھے گوت سدھو-براڑو جو اپنا مول راجپوتاں نوں مندے سن ، ہن جٹّ ہی اکھواؤندے ہن ۔ پٹیالہ ، نابھہ اتے جیند دا شاہی پریوار اسے ہی گوت نال سبندھت ہے ۔ ورک اک اجیہا گوت ہے ، جو ہن وی راجپوتاں نوں ہی اپنا مول مندا ہے ۔ ایہہ لوک محنتی ، درڑھ نشچے والے اتے سخت جیون بتیت کرن والے منّ جاندے ہن ۔
                 لاہور اتے فروزپور ضلعیاں وچ رہن والے جٹاں وچوں گلّ اک اگھا گوت ہے ۔ سکھ راج سمیں ایہناں نوں کافی پرسدھی حاصل ہوئی ۔
                 مان جٹاں دا اک ہور اگھا گوت ہے ۔ بھلر ، مان ، ہیر ، اوڈی ، بلّ ، پنو ، ماہل ، اؤلکھ ، دھاریوال ، سراں ، مانگٹ ، ڈھینڈسا ، چہل آدی اس علاقے دے کجھ ہور اگھے گوت ہن ۔
                 رندھاوا ، کنگ ، سوہل ، بوٹا ، بینس ، اٹھوال آدی گوت امبالے توں گورداس پور تکّ دے پہاڑاں دی ترائی والے علاقیاں وچ ملدے ہن ۔ سکھ علاقیاں وچ جٹاں دی ودھیرے مانتا ہون کارن ایہہ اپنے آپ نوں راجپوت نہیں اکھواؤندے سن ۔ منج اک اجیہا گوت ہے ، جو گورداس پور وچ ملدا ہے اتے اس وچ جٹّ اتے راجپوت دوویں ہی ملدے ہن ۔
                 جمنا دریا دے نیڑے دے ضلعیاں جیند ، روہتک اتے ہسار وچ ملدے جٹّ قبیلے جاٹ اکھواؤندے ہن ۔ ایہہ لوک عامَ طور تے ہندو دھرم نوں مندے ہن ۔ ایہناں دے رسم-رواج ایہناں نوں بیکانیر توں اتھے آ کے وسیا درساؤندے ہن ۔ ایہہ لوک وی کھیتی کردے ہن اتے ایہناں نال ایہناں دیاں عورتاں کھیتی دے کم وچ پوری مدد کردیاں ہن ۔ گجر ، اہیر آدی گوتاں وچ ودھوا ویاہ دی رسم عامَ پرچلت ہے ۔ اٹوال ، ڈگر ، جاکھڑ ، سنگوان ، دیہیا ، گولیا ، رتھی ، اہلاوت ، دیسواس ، دھنکر ، بیہنیوال ، نیک آدی ایہناں دے کجھ گوت ہور ہن جو دکھن-پوربی ضلعیاں وچ عامَ ملدے ہن ۔[3]

جٹاں دے اکھان[لکھو]

جٹ قبیلے[لکھو]

مشہور لوک[لکھو]

  1. بابا ہرنی شاہ شرقپوری۔
  2. بابا شاہ جمال نوشاہی جھنگی والے، گورداس پور،
  3. -بابا داؤد شہید گجرات
  4. -بابا صادق بھلوالوی
  5. -چودھری پرویز الہی
  6. -چودھری شجاعت علی
  7. -اعتزاز احسن 8-گرپریت گھوگھی
  8. -بابا بہاول بخش وڑائچ وغیرہ لوگ ایسے ای گوت نال تعلق رکھن آلے نیں۔

حوالے[لکھو]

  1. لیکھک : مکھ سمپادک ڈاکٹر. ہربھجن سنگھ سں. کلوندر سنگھ اتے محبت سنگھ، سروت : شری گورو گرنتھ کوش (شریمہت پنڈت گیانی ہزارا سنگھ کرت)، ڈاکٹر. بلبیر سنگھ ساہت کیندر، دیہرادون، پنجابی یونیورسٹی
  2. لیکھک : بھائی کانھ سنگھ نابھہ، سروت : گرشبد رتناکار مہان کوش، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔
  3. لیکھک : مکھ سمپادک ڈاکٹر. ہربھجن سنگھ سں. کلوندر سنگھ اتے محبت سنگھ، سروت : شری گورو گرنتھ کوش (شریمہت پنڈت گیانی ہزارا سنگھ کرت)، ڈاکٹر. بلبیر سنگھ ساہت کیندر، دیہرادون، پنجابی یونیورسٹی، جٹّ سروت : پنجابی وشو کوش–جلد دسویں، بھاشا وبھاگ پنجاب