کیمسٹری

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Chemicals in flasks.jpg

کیمیا مادے دی علم جیدے وچ کمیائی مادیاں دے آپس وچ رلن، ایہناں وچ تبدیلاں تے مادے دی اندر دی بنتر نوں پڑھیا جاندا اے۔ کیمیا جوہر تے جوہر دے دوجے جوہراں نال جڑن تے کیمیائی جوڑاں بارے دسدی اے۔

کیمیا اک وشکارلی علم وی اے کیوں جے ایہ طبیعیات نوں جیون پڑھت یا حیاتیات تے ارضیات نال جوڑ دی اے۔

کیمیا اک علم لئی 17ویں تے 18وین صدی وج اگے ائی جدوں تجرے تے ایدی نیو رکھی گئی۔ رابرٹ بوائل، ہمفری ڈیوی تے لیوائزر ایدے موڈی منے بندے نیں۔

کیمیا الکیمی توں بنیا اے جیہڑا کیمی توں بنیا سی ایہ مصر دا اک ناں سی۔

تریخ[سودھو]

4000 ورے پرانے مصری کیمیا دے موڈی منے جاندے نیں۔ 1000 م پ ورے پہلے پرانیاں رہتلاں ایس ول جاندیاں تے ورت ریاں سن جنہاں نال دھاتاں نوں کچ دھات نالوں وکھرا کیتا جاندا سی، پانڈے بناۓ جاندے سن، بئیر تے شراب بنائیدی سی، مورتاں بنان تے شنگارن لئی رنگ بناۓ جاندے سن، دوائیاں تے خشبواں لئی کیمیائی چیزاں بوٹیاں چوں کڈیاں جاندیاں سن، پنیر بنیا جاندا سی، کپڑے سکائی دے سن، چمڑھ رنگی دا سی، شیشہ بنائیدا سی تے پتل بنان لئی دھاتاں آپس وچ رلایاں جاندیاں سن۔

رابرٹ بوائل (1627-1691) نوں نویں کیمیا دا موڈی کیا جاندا اے اوہنے بوائل دے قنون راہیں کیمیا وچ علمی انقلاب دی نیو رکھی۔ لیوائزر (1743-1794) دی مادے بارے سوچ تے جان ڈالٹن دا جوہری ماڈل کیمیا نوں پنگھوڑے وچوں کڈ کے جوان کردیندے نیں۔ جوزف بلیک نے 1754 وچ کاربن ڈائی آکسائڈ نوں وکھریاں کیتا۔ 1774 وچ جوزف پریسٹلے تے کارل ولہلم شیل نے آکسیجن نوں بلیا۔ ناں 'آکسیجن' لیوائزر نے 1777 وچ رکھیا۔ لیوائزر نے کیمیائی ترکڑی دے ورتن نوں عام کیتا، آکسیجن بارے دس کے فلوجسٹن سوچ نوں روکیا تے ناپ تول دا نواں پربندھ وی لیایا۔ اوہنے کیمیا سادہ بولی وچ لکھی تے ایہنوں فیر عام لوکاں نوں وی سمجھ آن لگ گئی۔ اوہدے ایہ کم کیمیائی انقلاب دا مڈھ سن۔ ایسے لئی اوہنوں کیمیا دا پیو کیا جاندا اے۔ جوزف پراؤسٹ نے ایہ گل دسی جے عنصر مرکب بنن ویلے سادہ تے اک گنتی نال رلدے نیں۔ فریڈرک ووہلر (1800 – 1882) نے 1828 وچ یوریا نوں لباٹری وچ بنا کے ایہ گل دسی جے کئی کیمیائی مرکب لباٹری وچ وی براۓ جاسکدے نیں۔ الساندرو وولٹا نے کیمیائی بیٹری بناکے برقی کیمیا دا مڈھ رکھیا۔ 1800 وچ ولیم نکلسن تے یوہان رٹر پانی نوں آبساز تے آکسیجن وچ الیکٹرولائسس ول نال ونڈ دے نیں۔ مائیکل فراڈے کئی فارغاں نوں پانی سار بنان وچ جت گیا۔ ہمفری ڈیوی نے 1807 وچ الیکٹرولائسس دے ول نال اشنانصر، صوداصر، بیریم ،جمصر تے مگنیصر لبے۔

جیوں جیون نویں عنصر لبدے گۓ تے اوہناں نوں اک پدھر وج رکھن دی لوڑ وی پئی 1869 تک 63 عنصر لبے جاچکے سن۔ دمتری مندلیف (1834–1907) نے ایہناں نوں اک دوری جدول دی مورت وچ بنا کے دسیا جیہڑی ہجے وی چل رئی اے۔

ارنسٹ ردرفورڈ تے نیلز بوہر دے 1912 دے جوہری ماڈلاں تے میری کیوری تے پیری کیوری دی تابکاری دی لب نے مادے بارے دساں دے نویں بوۓ کھولے والٹر ہیٹلر تے فرٹز لندن نے 1927 وچ پہلی واری قدری کیمیا تے چانن پایا۔

تھیوری[سودھو]

کیمسٹری بارے پڑھت مڈھلے زریاں، ایٹماں مالیکیولاں، دھاتاں تے مادے نال بنیاں ہور شیواں نال ٹردی اے۔ ایہ شیواں کلیاں یا رلکے گیس، پانی سار یا پینڈی شے ہو سکدیاں نیں۔ کیمسٹری وچ ایہناں شیواں دے رلن یا کسے ہور شے وچ پلٹنا ایٹماں دا میل جول ہوندا اے، جیدے وچ ایہناں دے کیمیائی جوڑ اک نویں پدھر وچ آندے نیں۔ کمیسٹری دی لباٹری وچ ایہ ویکھیا جاندا اے۔

کیمسٹری لباٹری وچ شیشے دیاں بوتلاں، چلے، گرمی ناپ تے ک‏ی شیواں ورتیاں جاندیاں نیں۔ پر ک‏ی کم کیمسٹری لیب توں باہر وی ہوندے نیں۔

اک کیمیائی کم وچ اک مادہ اک توں بؤتے مادیاں وچ پلٹدا اے۔ کیمیائی جوڑاں (chemical bonds) دا ایہ پلٹنا ایٹماں دے الیکٹراناں دا نویں پدھر وچ آنا ہوندا اے تے ایس کم دے ہون نوں کیمیائی ترکڑی (Chemical equation) وچ ایٹماں نوں نشان دے کے دسی دا اے۔ اک کیمیائی ترکڑی وچ سجے پاسے دے ایٹم کھبے پاسے ول دے ایٹماں جنے ہوندے نیں۔ اگر ایہ ترکڑی اکو جئی ناں ہووے تے ایہ نیوکلیائی کم ہوے گا جیدے وچ انرجی وی نکل سکد اے۔ ساریاں کیمیائی کماں وچ انرجی تے انٹروپی سوج وچ ریندے نیں۔ کیمائی مادیاں نوں اوہناں دے ٹانچے، حالت تے کیمیائی بنتر نال ٹولیاں وچ پایا جاندا اے۔

ایٹم

ایٹم کیمسٹری دا مڈھلا زرہ اے

کیمسٹری دے قنون

بارلے جوڑ[سودھو]



سائنس دے انگ