محمود غزنوی

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
محمود غزنوی
Sultan-Mahmud-Ghaznawi.jpg
سلطان سلطنت غزنویہ
راج ویلہ
997ء توں 1030ء تک
جم 2 نومبر 971ء
تھاں غزنی افغانستان
موت
30 اپریل 1030ء
مرن دی تھاں غزنی افغانستان
جانشین اسماعیل غزنوی
شاہی ٹبر غزنویہ
پیؤ سبکتگین
مذہب سنی اسلام
قومیت ترک
سلطنت غزنویہ دا جھنڈا.png
سلطان محمود دی سلطنت دا جھنڈا

محمود غزنوی (12 اکتوبر 971ء - 30 اپریل 1030ء) تے پورا ناں یمین الدولہ عبدالقاسم محمود ابن سبکتگین المعروف سلطان محمود غزنوی ، 997ء توں اپنے انتقال تک سلطنت غزنویہ دے حکمران رہیا تے اس نے غزنی شہر نوں دنیا دے دولت مند ترین شہر چ تبدیل کر دتا ۔ اسدی وسیع سلطنت چ مکمل افغانستان ، ایران ، پاکستان دے کئی حصے تے اتلا لہندا ہندستان شامل سن ۔ محمود تریخ اسلام دا پہلا حکمران سی جس نے سلطان دا لقب اختیار کیتا ۔

فوجی مہماں[لکھو]

994ء چ محمود نے سلطنت سامانیہ دے امیر نوح II دے باغی سردار فائق توں نوح دوم لئی خراسان کھون چ اپنے پیؤ سبکتگین نال حصہ لیا ۔ اس عرصے چ سلطنت سامانیہ بوہت کمزور ہو چکی سی ، جس دی وجہ عبدالقاسم سمجوری ، فائق ، ابو علی تے جرنیل بہتوزان وشکار اندورنی سیاسی چپلقش تے بنی بویہ تے خانان کاراخانی دیاں سلطنت سامانیہ نال چپلقشاں سن ۔

اقتدار مضبوط کرنا[لکھو]

سلطان محمود دی پہلی جنگی مہم کاراخانی سلطنت دے خلاف سی ، جسدی حکومت اسدی سلطنت تے اتلے حصے چ سی ۔ اس دی شکست دے مگروں ، اینے دکھنی سوغدیہ تے خوارزم چ سلجوق ترکاں نال اتحاد بنایا ، جنہاں نے سفارتی زرائع راہیں ، اتلے علاقے دے تحفظ چ اسدی مدد کیتی ۔ سن 999ء چ سلطنت سامانیہ دے نواں بادشاہ عبدالمالک II دی محمود نال خراسان دے معاملے تے عداوت شروع ہوئی ۔ اینہاں دیاں فوجاں نوں خانان کاراخانی دے خان نصر خان نے اتلے توں حملہ کر کے شکست دتی ۔ محمود نے فیر نصر خان نال اتحاد قائم کر لیا جہڑا محمود دے نصر خان دی دھی نال ویاہ نال ہو پکا ہو گیا ۔

ملتان تے ہندو شاہیاں دے خلاف مہماں[لکھو]

مورت چ سلطان محمود اپنے دربار چ

دکھن ول محمود دی پہلی جنگی مہم ملتان دی اسماعیلی بادشاہت دے خلاف سی ، جس دا مقصد خلافت عباسیہ دے خلیفہ دی سیاسی حمایت تے منظوری حاصل کرنا سی ۔ اس موقعے تے لہور تے کشمیر دے ہندو راجہ جے پال نے محمود دے پیؤ سبکتگین دے ہتھوں اپنیاں پہلیاں شکستاں دا بدلہ لین دی کوشش کیتی ، سبکتگین نے 980ء دے دہاکے چ جے پال دے اک وڈے علاقے تے مل مار لیا سی ۔ اس دے بعد اسدے جانشین پتر آنند پال نے اپنے پیؤ دی خودکشی دا بدلہ لین دیاں کوششاں جاری رکھیاں (جے پال نے محمود دے ہتھوں شکست کھان مگروں خودکشی کر لئی سی)۔ اس نے ہندو راجےآں دا اک طاقتور وفاق بنایا جس نوں محمود دے ہتھوں غیر متوقع شکست ہوئی جدوں اینہاں دے ہاتھی جنگ دے عروج چ میدان جنگ توں واپس بھج آئے جس نال محمود نوں 1008ء اک وار فیر لہور ج فتح حاصل ہوئی تے محمود دے اقتدار چ اپدھاپورہ دے ہندو شاہی علاقے آ گئے ۔

محمود دیاں برصغیر چ جنگی مہماں[لکھو]

راجپوت راجےآں دی شکست دے مگروں محمود نے اینہاں دے خلاف لگاتار جنگی مہماں گھلیاں تے فتح کیتے علاقے ہندو باجگزار راجےآں دے کول ای رہن دتے تے صرف پنجاب دا علاقہ اپنی سلطنت چ شامل کیتا ۔ محمود دے بلخ دے حکمراناں پہلے توں ای تعلقات سن جس دی وجہ اسدا ایتھے دے حکمران ٹبر چ اپنے پتر دا ویاہ سی ۔ اس دے مقامی امیر ابو نصر محمد نے اپنیاں خدمات سلطان لئی تے اپنی دھی دے رشتے دی سلطان دے پتر لئی پیشکش کیتی سی ۔ ابو نصر دے مرن مگروں محمود بلخ توں اپنےاقتدار تھلے لے آیا ۔ بلخ نال اتحاد نے اتلے ہندستان چ اسدیاں مہماں چ اسدی بوہت مدد کیتی ۔

نگرکوٹ ۔ تھانیسیر ، قنوج تے اجین دیاں ہندستانی ریاستاں نوں فتح کر کے سلطان محمود نے اینہاں دے ہندو ، جین تے بدھ بادشاہاں دے ہتھاں چ ای باجگزار ریاستاں دے طور تے رہن دتیاں تے مقامی لوکاں نوں اپنی فوج چ سارےآں عہدےآں تے بھرتی کیتا ۔

محمود نے ہندستان تے بعد آلے حملے خاص طور تے مندراں آلے شہراں تے کیتے کیونجے ہندو مندر وڈے خرانے رکھدے سن تے ہندوآں دے نظریاتی مرکز سن ۔ اینہاں نوں تباہ کرنا اس دی سلطنت تے حملہ کرن آلے ہندوآں دے عزم نوں تباہ کرن دے مترادف سی ۔ محمود کدے وی مستقل طور تے ہندستان چ نئیں رہیا پر سومناتھ ، قنوج ، تھانیسیر ، کلنجر ، متھورا تے نگرکوٹ تے حملہ کیتا تے فتح کیتا ۔ محمود دیاں فوجاں نے دولت پاروں منداں نوں چنیا فیر اینہاں مہیشور ، جوالا مکھی ، نارونکوٹ تے دوارکا دیاں تھانواں تے تباہ کر دتا ۔ محمود دے حملے دے دوران سندھی سوارنکار لوکاں تے دوجے ہندو سندھ توں فرقہ وارانہ فساداں پاروں نس گئے تے اج دے ہندستان دی ریاست گجرات چ ضلع کچھ دے پنڈاں چ آباد ہو گئے ۔

فن تے شاعری دا سرپرست[لکھو]

File:Ferdowsi tehran.jpg
فردوسی دا تہران چ لگا مجسمہ ، جس دی شاعری نوں محمود نے سراہیا

30 سالاں دی سخت محنت دے مگروں فردوسی ایران دا نامور شاعر غزنی گیا تے شاہنامہ محمود نوں پیش کیتا ۔ قرون وسطی دیاں کئی کہانیاں نیں جنہاں چ دسیا گئیا کہ محمود نے فردوسی دے جیون بھر دے کم چ کوئی خاص دلچسپی نئیں دکھائی ۔ تریخ داناں موجب محمود نے فردوسی نال وعدہ کیتا سی کہ شاہ نامے دے ہر شعر دے بدلے اوہ اک دینار دے گا ۔ شاہنامے دے 60،000 شعراں بدلے 60،000 دینار بنے پر بعد چ اسنے استوں انکار کر دتا تے فردوسی نوں 20،000 درہم پیش کیتے ، جہڑے اوس ویلے صرف 200 دینار دے برابر سن ۔ فردوسی نے اینہاں نوں لین توں انکار کر دتا یاں کجھ زریعاں موجب شراب ویچن آلے اک غریب آدمی نوں دے دتے ۔ کجھ چر مگروں محمود نوں اپنی غلطی دا احساس ہویا ، اس نے وعدہ کیتی رقم فردوسی دے پنڈ بھیجی ، پر رقم لے جان آلے جدوں فودوسی دے گھر پہنچے ، تے پتا لگا کہ کجھ گھنٹے پہلاں فردوسی دا انتقال ہو گئیا اے ۔ ایہہ رقم اسدی دھی نوں پیش کیتی گئی ، کیونجے اسدا پتر پہلے ای 37 سال دی عمر چ مر گیا سی ۔ پر اسدی دھی نے ایہہ رقم لین توں انکار کر دتا تےفردوسی دے شاہنامے نوں امر کر دتا ۔ بعد چ محمود نے اس رقم نال مرو تے طوس وشکار روبت چاہ ناں دی اک سرائے اسارن دا حکم دتا تاکہ اہہ اس شاعر دی یاد چ قائم رہے ۔ ایہہ سرائے ہن کھنڈر اے پر موجود اے ۔

سیاسی مشکلات تے اسدی موت[لکھو]

سلطان محمود دا مزار 1840ء چ

محمود دے ج یون دے آخری چار سال وسطی ایشیا دے اوغوز ترک گھڑسوار قبیلےآں ، بنی بویہ تے سلجوقاں دی بغاوتاں دا مقابلہ کر دے لنگھ گئے ۔ شروع خ محمود نے سلجوقاں نوں پچھے دھک دتا تے اوہ خراسان توں دست کش ہو گئے ، پر ظغرل بیگ تے چغری بیگ دی اگوائی چ اینہاں نے مرو تے نیشاپور]] تے مل مار لیا (1028-1029ء) ۔ بعد چ ایہہ بار بار حملے کردے رہے تے علاقےآں تے محمود دے جانشیناں توں خراساں تے بلخ نالدے علاقے لیندے رہے تے ایتھے تک کہ 1037ء چ غزنی نوں وی تباہ برباد کر دتا ۔ سن1039ء چ سلجوقاں نے دنداناقان دی لڑائی چ محمود دے پوتے مسعود I نوں فیصلہ کن شکست دے کے اس دے لہندے علاقے سلجوق سلطنت چ شامل کر لئے ۔

سلطان محمود 30 اپریل 1030ء خ فوت ہویا ، اسدا مزار غزنی افغانستان چ اے ۔

سلطان محمود دیاں مہماں[لکھو]

شہزادہ دے طور تے

حکمران دے طور تے

سلطان محمود دیاں فوجی مہماں تے سلطنت چ وادھا
  • 1004ء:بہاٹیا نوں خراج نا دین پاروں اپنی سلطنت ج شامل کر لیا ۔
  • 1005ء:ملتان چ راجہ آنند پال دے مدد نال عبد الودود دی بغاوت ۔ جسنوں اسنے پشاور چ شکست دتی تے سوہدرہ(وزیرآباد) تک پچھا کیتا ۔ سیوک پال نوں علاقے دا منتظم مقرر کیتا ۔
  • 1005ء:سیوک پال نے بغاوت کیتی تے شکست کھادی ۔
  • 1010ء: غور ؛ محمد ابن صور دے خلاف جنگ ۔
  • 1010ء:ملتان دیاں بغاوتاں مکایاں ، تے عبدالفتح داؤد نوں غزنی چ ساری عمر لئی قیدخانے چ سٹ دتا گیا ۔
  • 1012ء:گرجستان سار (زار؟؟) ابو نصر دی گرفتاری ۔
  • 1013ء:بلنات:راجہ تریلوچن پال نوں شکست دتی ۔

ہور ویکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

غزنی ، افغانستان چ سلطان محمود دا مزار


حوالے[لکھو]

  • میکلیوڈ ، جان (2002) :ہندستان دی تریخ ۔ لندن ، گرین وڈ پریس ۔

باہرلے جوڑ[لکھو]