سلجوقی سلطنت

Wikipedia توں
(لیایا گیا سلجوق سلطنت)
جاو: مدد, کھوج


سلجوقی سلطنت
Great Seljuq Empire
Büyük Selçuklu Devleti
دولت سلجوقیان
—  سلطنت  —
ترک سلطنت

 

 

 

1037–1194

جھنڈا

1092ء چ سلجوقی سلطنت اپنے سخر اتے,
ملک شاہ اول دی موت ویلے
راجگڑھ نیشاپور
(1037–1043)
رے
(1043–1051)
اصفہان
(1051–1118)
ہمدان, لہندا راجگڑھ (1118–1194)
مرو, چڑھدا راجگڑھ (1118–1153)
بولیاں
حکومت بادشاہت
سلطان
 - 1037–1063 طغرل بیگ (پہلا)
 - 1174–1194 طغرل III سلجوقی (آخری)[5][6]
تریخ
 - طغرل بیگ ریاست دا نظام بنایا 1037
 - خوارزم شاہی سلطنت چ بدلی گئی [7] 1194
رقبہ
 - 1080ء چ اندازا 3,900,000 مربع کلومیٹر (1,505,798 مربع میل)
جانشین
پیشرو
سلطنت غزنویہ
بنی بویہ
بازنطینی سلطنت
آل کاکویہ
غوری سلطنت
خوارزم شاہی سلطنت
سلطنت روم
ایوبی سلطنت
آذربائیجان دے اتابک
بوری ٹبر
زنگی ٹبر
دانشمند ٹبر
ارتقی ٹبر
سلتوکی ٹبر
موجودہ دیس
Warning: Value specified for "continent" does not complySY1Y2


سلجوقی سلطنت قرون وسطی دی اک سنی مسلم ترک سلطنت سی جہڑی اوغوز ترکاں دی قینق شاخ نے قائم کیتی سی ۔ اپنے عروج چ ایہہ سلطنت کوہ ہندوکش توں مشرقی اناطولیہ تک تے وسطی ایشیا توں خلیج فارس تک پھیلی ہوئی سی ۔ چڑھدے اناطولیا نوں فتح کرن تون پہلے، سلجوق بحیرہ ارال دے نیڑے اپنے وطن توں پہلاں خراسان چ داخل ہوئے فیر ایران دے دوجے علاقیاں چ ۔ سلجوق خاندان دے بانی سلجوق بیگ دیاں 11ویں صدی دیاں پہلیاں 3 دہائیاں چ کوششاں دے نتیجے چ طغرل بیگ نے 1037ء چ سلجوق سلطنت دی بنیاد رکھی ۔ سلجوق بیگ دا باپ اوغوز یابگو ریاست چ اہم ترین عہدے تے فائز سی، ایس نے خاندان تے ریاست نوں اپنا ناں دتّا ۔ سلجوقاں نے بکھری ہوئی مشرقی اسلامی دنیا نوں متحد کیتا تے پہلی تے دوجی صلیبی جنگ (جہڑی کہ صلیبی جنگاں دے سلسلے دی اک جنگ سی) چ کلیدی کردار ادا کیتا ۔ ثقافت تے زبان چ نمایاں ایرای اثر لیۓ ہوۓ سلجوقاں نے ترک ایرانی تہذیب دی نشوونما چ بنیادی حصہ لئیا ۔

تریخ[لکھو]

سلجوقی سلطنت 11ویں توں 14ویں صدی عیسوی دے وچکار لہندے ایشیا تے وسطی ایشیا چ قائم اک مسلمان بادشاہت سی ۔ اس بادشاہت نوں قائم کون آلے اوغوز ترک سن ۔ اسلامی تریخ چ اسدی بوہت اہمیت اے کیونجے خلافت عباسیہ دے مگروں اسلامی دنیا نوں اک مرکز اتے جمع کون آلی ایہ آخری سلطنت سی ۔ اسدیاں سرحداں اک بنھے چین توں لے کے بحیرہ روم تیکر تےے دوجے بنھے عدن توں لے کے خوارزم تے بخارا تک سن ۔ سلجوقیاں دا ویلہ اسلام دی تریخ دا آخری سنہرا ویلہ آکھیا جا سکدا اے ۔ سلجوقیاں دے زوال دے نال ای اسلامی جگ چ جہڑا سیاسی انتشار شروع ہویا اسدا فیدہ چکدے ہوئیاں یورپیاں نے صلیبی جنگاں شروع کر دتیاں تے مسلماناں دے دوجے علاقےآں دے نال نال بیت المقدس اتے وی مل مار لیا ۔

طغرل بیگ تے چغری بیگ[لکھو]

سلجوقی سلطنت دا جھنڈا

طغرل بیگ سلجوق دا پوتا سی جدوں کہ چغری بیگ اسدا بھائی سی ،جنہاں دی آگوائی ہیٹھ سلجوقیاں نے غزنوی سلطنت توں وکھ ہون دی کوشش کیتی۔ شروع چ سلجوقیاں نوں محمود غزنوی دے ہتھوں شکست ہوئی تے اوہ خوارزم تک محدود ہوگئے ، پر طغرل بیگ تے چغری بیگ دی آگوائی ہیٹھ اینہاں نے 1028ء تے 1029ء چ مرو تے نیشاپور اتے مل مار لیا۔ اینہاں دے جانشیناں نے خراسان تے بلخ چ ہور علاقے فتح کیتے تے 1037ء چ غزنی اتے حملہ کیتا۔ 1039ء چ جنگ دندانیقان چ اینہاں نے غزنوی سلطنت دے بادشاہ مسعود اول نوں شکست دے دتی تے مسعود سلطنت دے سارے لہندے حصے سلجوقیاں ہتھوں کھوا بیٹھا۔ 1055ء چ طغرل نے بنی بویہ دی شیعہ سلطنت توں بغداد کھو لیا۔

الپ ارسلان[لکھو]

سلجوقی سلطنت اپنے عروج کے زمانے میں

الپ ارسلان اپنے چاچے طغرل بیگ دے مگروں سلجوقی سلطنت دے تخت اتے بیٹھیا تے اسنے 1064ء چ آرمینیا تے جارجیا نوں سلطنت چ شامل کرلئیا۔ اوہ اک بوہت بیدار مغز تے بہادر حکمران سی ۔ مشہور مدبر نظام الملک طوسی نوں اپنے پیؤ چغری بیگ دی سفارش اتے وزیر سلطنت مقرر کیتا۔ اسدے ویلے سلجوقی سلطنت دیاں سرحداں بوہت وسیع ہوئیاں۔ پہلے ہرات تے ماوراء النہر نوں اپنی ےلطنت چ شامل کیتا۔ فیر فاطمی حکمران نوں شکست دے کے مکہ اتے مدینہ نوں اپنی حکومت چ رلایا۔ اسنال اسلامی دنیا چ سلجوقیاں دا اثر تے اقتدار ودھ گیا۔ بازنطینیاں نے حملہ کیتا تے 26 اگست 1071ء نوں ملازکرد دے تھاں تے انہاں نوں عبرتناک شکست دتی۔ تے قیصر روم رومانوس VI نوں گرفتار کر لئیا۔ قیصر روم نے نا صرف تاوان جنگ ادا کیتا بلکہ خراج دین لئی وی راضی ہوگیا۔ بلکہ اپنی دھی سلطان دے پتر نال ویاہ دتی تے آرمینیا تے جارجیا دے علاقے اسنوں دے دیتے ۔ خوارزمی ترکاں دے خلاف اک مہم چ قیدی بناکے لیائے گئے خوارزمی گورنر یوسف الخوارزمی دی تلوار نال چوکھا زخمی ہوئیا تے 4 دن مکروں 25 نومبر 1072ء نوں صرف 42 سال دی عمر چ مرگیا ۔ الپ ارسلان نوں مرو چ اےدے پیؤ چغری بیگ دی قبر دے برابر دفن کیتا گیا۔

ملک شاہ[لکھو]

مکمل مضمون لئی ویکھو ملک شاہ اول

الپ ارسلان دے جانشیں ملک شاہ اول تے اسدے دو ایرانی وزیر نظام الملک تے تاج الملک دی آگوائی تھلے سلجوق سلطنت اپنی سخر اتے پونچ گئی ، جسدیاں چڑھدیاں سرحداں چین لہندیاں سرحداں بازنطینی سلطنت نال جا لگیاں۔ ملک شاہ نے راجگڑھ رے توں اصفہان لے گیا۔ اس وشکار نظام الملک نے بغداد چ جامعہ نظامیہ قائم کیتی۔ ملک شاہ دے راج ویلے نوں سلجوقیاں دا سنہرا ویلہ آکھیا جاندا اے ۔۔ 1087ء چ عباسی خلیفہ نے ملک شاہ نوں "سلطان مشرق تے مغرب" دا خطاب دتا۔ ملک شاہ دے ویلے ج ای ایران چ حسن بن صباح نے زور پھڑیا جسدے فدائیاں نے کئی مشہور شخصیتاں نوں موت دے گھاٹ لاہ دتا۔


سلطنت دی ونڈ[لکھو]

سلجوقی سلطنت ونڈ مگروں

1092ء چ ملک شاہ اول دے مرن مگروں اسدے بھائیاں تے 4 پتراں وچکار اختلافاں پاروں سلطنت ونڈی گئی۔ اناطولیہ چ قلج ارسلان اول ملک شاہ اول دا جانشیں مقرر ہوئیا جس نے سلطنت سلاجقہ روم(سلطنت روم) دی نیہہ رکھی۔ شام چ اسدا بھائی توتش اول حکمران بنیا حدوں کہ ایران چ اسدے پتر محمود اول نے بادشاہت قائم کیتی ،اسدیاں اپنے تن بھائیاں عراق چ برکیارق، بغداد چ محمد اول تے خراسان چ احمد سنجر نال لڑائیاں ہندیاں رہندیاں۔

توتش اول دے مرن مگروں اسدے پتراں رضوان تے دوقق نوں حلب تے دمشق وراثت چ لبھیا تے اینہاں دونہاں دی نااتفاقی نال شام کئی حصےآں چ ونڈیا گیا جنہاں اتے مختلف امیراں دیاں حکومتاں سن ۔

1118ء چ احمد سنجر نے سلطنت اتے مل مار لیا۔ اسدے بھتیجے تے محمد اول دے پتر محمود ثانی نے اس نوں تسلیم نہیں کیتا تے بغداد چ راجگڑھ قائم کردے ہوئے اپنے سلطان ہون دا اعلان کردتا پر 1131ء چ احمد سنجر نے اسنوں ہٹا دتا۔



صلیبی جنگاں[لکھو]

مکمل مضمون لئی ویکھو صلیبی جنگاں

سلجوقی سلطنت دے سیاسی زوال دا آغاز تے خانہ جنگی تے طوائف الملوکی نال مسلم امت نوں اک جھنڈے تھلے اکٹھا کرن آلی آخری قوت دا وی خاتمہ ہون لگا تے یورپیاں نے اس توں فیدا چکیا تے بیت المقدس نوں مسلماناں توں واپس لین دی پرانی خواہش پوری کرن دا آغاز کیتا۔ اینج اوہناں صلیبی جنگاں دی شروعات ہوئی جہڑیاں گھٹو گھٹ 200 سال مسلماناں اتے مسلط رہیاں۔ انہاں جنگاں دے شروع اتے یورپ توں بیت المقدس دے رستے چ عیسائیاں دا سبتوں پہلا ٹکراء اناطولیہ چ سلجوقیاں دی حکومت سلاجقۂ روم نال ہویا۔ عیسائیاں نے پہلی صلیبی جنگ چ بیت المقدس اتے قبضہ کرلیا سی جدون کہ اس جنگ توں پہلے ای سلجوق فاطمیاں دے ہتھوں فلسطین کھوا چکے سن۔ صلیبیاں تے منگولاں دے حملےآں نال سلجوقیاں دی رئی سئی طاقت وی ختم ہو گئی اتے 1260ء دے دہاکے چ منگولاں دی اناطولیہ اتے چڑھائی نال ای آخری سلجوق سلطنت (سلاجقہ روم) دا وی خاتمہ ہوگیا۔

سلجوقی سلطان 1037ء تا 1157ء[لکھو]

خطاب ناں راج ویلہ
بیگ طغرل 1016-1063
سلطان الپ ارسلان 1063-1072
سلطان
جلال الدولہ
ملک شاہ اول 1072-1092
سلطان
ناصر الدنیا والدین
محمود بن ملک شاہ 1092-1094
سلطان
أبو المظفر رکن الدنیا والدین
برکیاروق بن ملک شاه 1094–1105
سلطان
معز الدین
ملک شاہ دو‏م 1105
سلطان
غیاث الدنیا والدین
محمد تپار 1105-1118
سلطان
معز الدین
*احمد سنجر 1118–1153
خوارزم شاہی سلطنت نے 1157ء توں سلجوقی سلطنت دے بوہتے حصےآں اتے مل مار لیا تے اوغز ترکاں نے خراسان اتے قبضہ کر لیا-


کرمان دے سلجوقی سلطان 1041ء توں1187ء[لکھو]

کرمان تھلویں فارس دی اک سلطنت سی جہڑی 1187ء چ طغرل III دے ہتھوں ختم ہوئی۔

  • قاورد 1041ء توں 1073ء
  • کرمان شاہ 1073ء توں 1074ء
  • سلطان شاہ 1074ء توں 1075ء
  • حسین عمر 1075ء توں 1084ء
  • توران شاہ اول 1084ء توں 1096ء
  • ایران شاہ 1096ء توں 1101ء
  • ارسلان شاہ اول 1101ء توں 1142ء
  • محمد اول 1142ء توں 1156ء
  • طغرل شاہ 1156ء توں 1169ء
  • بہرام شاہ 1169ء توں 1174ء
  • ارسلان شاہ ثانی 1174ء توں 1176ء
  • توران شاہ ثانی 1176ء توں 1183ء
  • محمد ثانی 1183ء توں 1187ء


شام دے سلجوق سلطان 1076ء توں 1117ء[لکھو]

  • ابو سعید تاج الدولہ توتش اول 1085ء توں 1086ء
  • جلال الدولہ ملک شاہ اول 1086ء توں 1087ء
  • قاسم الدولہ ابو سعید 1087ء توں 1094ء
  • ابو سعید تاج الدولہ توتش اول (دوجی وار) 1094ء توں 1095ء
  • فخر الملک ردوان 1095ء توں 1113ء
  • تاج الدولہ الپ ارسلان الاخرس 1113ء توں 1114ء
  • سلطان شاہ 1114ء توں 1123ء


دمشق دے امیر تے سلطان[لکھو]

  • عزیز ابن اباق الخوارزمی 1076ء توں 1079ء
  • ابو سعید تاج الدولہ تاج الدولہ توتش اول 1079ء توں 1095ء
  • ابو نصر شمس الملک دوقق 1095ء توں 1104ء
  • توتش ثانی 1104ء
  • محی الدین بقتش 1104ء


حلب دے اتابک[لکھو]

  • لولو 1114ء توں 1117ء
  • شمس الہوس یارقتش 1117ء

سلطنت روم (اناطولیہ) دے سلطان 1077ء توں 1307ء[لکھو]

  • قلتمش 1060ء توں 1077ء
  • سلیمان ابن قلتمش 1077ء توں 1086ء
  • ملک شاہ 1107ء توں 1116ء
  • رکن الدین مسعود 1116ء توں 1156ء
  • عز الدین قلج ارسلان ثآنی 1156ء توں 1192ء
  • غیاث الدین کے خسرو اول 1192ء توں 1196ء
  • سلیمان ثانی 1196ء توں 1204ء
  • قلج ارسلان سوم 1204ء توں 1205ء
  • غیاث الیدن کے خسرو اول (دوجی وار) 1205ء توں 1211ء
  • عز الدین کیقاس اول 1211ء توں 1220ء
  • علاؤ الدین کیقباد اول 1220ء توں 1237ء
  • غیاث الدین کے خسرو دوم 1237ء توں 1246ء
  • عز الدین کیقاس ثانی 1246ء توں 1260ء
  • رکن الدین قلج ارسلان ثانی 1249ء توں 1257ء
  • غیاث الدین کے خسرو ثانی (دوجی وار ) 1257ء توں 1259ء
  • غیاث الدین کے خسرو سوم 1265ء توں 1282ء
  • غیاث الدین مسعود ثانی 1282ء توں 1284ء
  • علاؤ الدین کیقباد سوم 1284ء
  • غیاث الدین مسعود ثانی (دوجی وار) 1284ء تا 1293ء
  • علاؤ الدین کیقباد سوم (دوجی وار) 1293ء تا 1294ء
  • غیاث الدین مسعود ثانی (تیجی وار) 1294ء تا 1301ء
  • علاؤ الدین کیقباد سوم (تیجی وار) 1301ء تا 1303ء
  • غیاث الدین مسعود ثانی (چوتھی وار) 1303ء تا 1307ء
  • غیاث الدین مسعودسوم 1307ء

ہور ویکھو[لکھو]

سلجوقی سلطنت دے سلطاناں دی لسٹ

باہرنے جوڑ[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 Savory, R. M. and Roger Savory, Introduction to Islamic civilisation, (Cambridge University Press, 1976 ), 82.
  2. Black, Edwin, Banking on Baghdad: inside Iraq's 7,000-year history of war, profit and conflict, (John Wiley and sons, 2004), 38.
  3. 3.0 3.1 3.2 C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: "While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time)
  4. Concise encyclopedia of languages of the world, Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd., 2009), 1110; "Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule."
  5. A New General Biographical Dictionary, Vol.2, Ed. Hugh James Rose, (London, 1853), 214.
  6. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 167.
  7. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988),159,161; "In 1194, Togrul III would succumb to the onslaught of the Khwarizmian Turks, who were destined at last to succeed the Seljuks to the empire of the Middle East."