افغانستان
| افغانستان | |
| Islamic Republic of Afghanistan | |
| جمهوری اسلامی افغانستان | |
 |
 |
|
|
|
| راجگڑھ: | کابل |
| تھاں: | 647,500 مربع کلومیٹر |
| لوک گنتی: | 28,395,716 |
| کرنسی: | افغانی |
| بولی: | پشتو تے دری |
 |
|
اسلامی لوک راج افغانستان وشکارلے تھلویں ایشیاء دا سمندر توں پرے اک دیس اے۔ ایدے دکھنی چڑھدے چ پاکستان لیندے چ ایران اتر چ تاجکستان ترکمانستان ازبکستان تے چڑھدے اتر چ چین وسدے نیں۔اے اک پعاڑی دیس اے۔ آلے دوالے دے سارے ملکاں نال افغانستان دے تریخ ، مذہب تے رہتلی میل جول بڑے گوڑے نیںب ایتھوں دے لوک مسلمان نیں ۔ ایدے بہت سارے پاسے تے کوہ ھندوکش واقع اے۔ کابل ایدا راجگڑھ اے۔ پشتو، دری تے تاجک وڈیاں بولیاں نیں۔ ایہہ ملک بالترتیب ایرانیاں ،یونانیاں ،عرباں ،ترکاں ، منگولاں ، انگریزاں تے روسیاں دے قبضے چ رہیا تے ایتھے دے لوک تریخ طور تے حملہ آوراں دے خلاف لڑدے آئے نیں تے اوہناں نوں اپنی سرزمین توں کڈے بغیر چین نال نئیں بیٹھے ۔ اج کل ایتھے امریکا تے نیٹو دیاں فوجاں نے مل ماریا ہویا اے۔
حصے |
[لکھو] تریخ
اسلام توں پہلے 330 م پ نوں سکندر اپنیاں فوجاں نال ایتھے آیا۔ یونانیاں کول افغانستان 305 م پ تا ریا۔ اے فیر موریہ سلطنت وچ آگیا۔ اوس ویلے بدھ مت افغانستان چ آیا۔ 185 م پ چ موریہ سلطنت ایتھے مک گی۔ اونے دے مگروں پہلی صدی عیسوی چ افغانستان کشان سلطنت دا گڑھ سی۔ بدھ مت نوں اگے ودایا گیا۔ کنشک ایس ویلے دا وڈا بادشاہ سی۔ ایس ویلے دا سکیاں توں تے دوجے دیساں توں پتہ چلدا اے۔ افغانستان ہناں منگولاں ، ساسانیاں تے ایرانیاں دے کول رہیا جس دے مگروں ایس تھاں تے عرباں نے مل مار لیا کرلئیا۔
[لکھو] اسلامی دور 642ء توں درانی سلطنت 1747ء تک
مسلماناں نے اس علاقے نوں 642ء چ فتح کیتا لیکن حکمران دیسی لوکاں نوں ای بنائیا ، پہلے ایہہ حکمرانی خراسانی عرباں کول رہی تے 998ء محمود غزنوی نے اینہاں کولوں اقتدار کھو لئیا ۔ غوریاں نے غزنویاں نوں 1146ء چ ہرا دے کے اینہاں نوں غزنی تک محدود کردتا ۔ 1219ء چ چنگیز خان نے افغانستان نوں برباد کردتا اودیان فوجاں دریا سندھ دے کنڈے تک آیاں۔
[لکھو] ازاد افغانستان
1707 چ قندہار دے افغانیاں نے صفوی سلطنت دے خلاف بغاوت کردتی کیوں جہ طفوی سلطنت باقی ایران وانگوں اوناں نوں شیعہ بنانا چاندی سی۔ گلناباد دی لڑائی چ ایرانیاں نوں ہار ہوئی۔ افغانستان ازادی دی راہ تے ٹر پیا۔ احمد شاہ درانی نے 1747 چ درانی سلطنت دی نیو رکھی جیدے چ پاکستان وی ہیگا سی۔ 1761 چ احمد شاہ درانی نین پانی پت دی تیجی لڑائی چ مرہٹیاں نوں ہرایا۔ درانی سکھاں نال وی کئی لرائیاں لڑیا۔1772 چ درانی مرگيا۔ اودی تھاں تے اودا پتر تیمور شاہ افغانستان دا بادشاہ بنیا۔ تیمور شاہ 1793 چ مر گیا تے اودی تھاں تے اودا پتر زمان شاہ درانی بادشاہ بنیا۔ پنجابیاں نیں افغانیاں نوں پاکستانی تھاواں توں انیسویں صدی دے ٹرن تک بار کڈ دتا۔ زمان شاہ دی اپنے پعراواں نال ناں بن سکی تے اوہ دوجے قتل کرن لگ پۓ۔ شاہ شجاع نوں اپنی جان بچان لئی پنجابیاں کول پناہ لینی پئی۔ جمرود ج پنجابیاں نیں اک قلعہ بنا کے افغانیاں نوں اگے ودن توں روک دتا۔ 1776 چ افغانستان دا راجگڑھ فندھار توں کابل لیایا گیا۔
افغانستان روسی تے برطانوی سلطنتاں دے وشکار اک بفر دیس بن گیا۔ پنجابی جتھوں تک گۓ سن اوھ تھاں پنجاب تے انگریزاں دے مل مارن دے مگروں انکریزاں ہتھ لگ گۓ۔ 1883 چ کرم ایجنسی اپنے آپ افغانیاں ہتھوں تنگ اکے برٹش ایمپائر چ رل گئی۔ 1919 چ تیجی انگریز افغان ۂڑائی مگرون افغانستان نوں اپنے بار لیاں مسلیاں چ پوری ازادی ہوگئی۔ امان اللہ افغانستان دے بادشاہ نے افغانستان نوں نواں بنان دی کوشش کیتی پر قبائلی سردار تے موہبی سردار اودے خلاف ہوگۓ۔ امان اللہ نوں راج چھڈنا پیا۔ ایس دے مگروں نادر شاہ بادشاہ بنیا اونوں 1933 چ قتل کردتا گیا۔ طاہر شاہ، نادر شاہ دا 19 ورے دا پتر بادشاہ بنیا تے اونے 1933 توں 1973 تک راج کیتا۔ دوجی وڈی لڑائی چ افغانستان نیوٹرل ریا۔ سویت یونین تے امریکہ نے افغانستان دیاں سرکاں تے ہوائی اڈے بنان چ ہتھ ونڈایا۔ 1973 جدوں ظاہر شاہ بار دورے تے گیا سے اودے پجھون داؤد نے راج تے مل مار لیا تے افغانستان دا پہلا صدر بن گیا۔ ہن افغانستان سویت یونین دے بہت نیڑے تے پاکستان توں چوکھا سارا دور ہوگیا۔1978 چ داود راج توں بار تے حفیض اللہ امین ببرک کارمل تے نور محمد ترہکئی راج تے مل مار گۓ۔ النی ولگن تے ایہ کج ہوندا ویخ کے پاکستان نے مجاہدین نوں سکھلا کے افغانستان پیجنا ٹوریا۔ 1979 چ سوویت یونین دی فوجاں نے ایتھے مل ماریا اوناں دے جان مگروں افغانستان دے چوکھے سارے تھاواں تے طالبان دی سرکار بن گئی۔ 2001 چ امریکی فوجان نے ایتھے مل ماریا تے نیٹو دیاں فوجاں ایتھے ہجے وی ہے نیں۔
[لکھو] نیرکتا
افغانستان دا مطلب اے افغاناں دی تھاں۔ بول افغان 16ویں صدی توں عام بولی چ آیا۔ 1919 دی راولپنڈی دی ٹریٹی تے ناں افغانستان دنیا چ عام ہویا۔
[لکھو] جغرافیہ
افغانستان تھلویں وشکارلے ایشیا چ وسدا اے۔ ایدے وشکار چ ھندوکش دا پعاڑ اے۔ نوشک افغانستان دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ افغانستان دنیا دا 41واں وڈا دیس اے۔ آمو دریا افغانستان توں ٹرن والا اک دریا اے۔ افغانستان دے 34 صوبے نیں۔ اے پنجاب دے ضلیعیاں جڈے نیں۔ اک صوبہ اک شہر تے آلے دوالے دے کج پنڈ نون رلا کے بندا اے۔
[لکھو] افغانی لوک
افغانستان چ 39٪ پٹھان، 25٪ تاجک 8٪ ہزارہ 6٪ ازبک 6٪ ترکمان وسدے نیں افغانستان دی لوک گنتی 28,150,000 دے نیڑے اے۔
[لکھو] حغرافیائی ونڈ
افغانستان 34 صوبیاں چ جناں نوں ولائیت کیا گیا اے چ ونڈیا ہویا اے ہر صوبے دا اک راجگڑھ تے گورنر ہوندا اے۔ اے صوبے 398 نکے صوبائی ضلعیاۂ چ ونڈے ہوۓ نیں۔ ہر ضلعے چ اک شہر تے اودے دوالے دے پند آندے نیں۔
[لکھو] مت
افغانستان دے 99٪ لوک مسلمان نیں۔ ایناں چوں 90٪ دے نیڑے سنی نیں۔
[لکھو] رہن سہن
بزکشی افغانستان دی دیسی کھیڈے اے۔ طالبان ویلے اے بند سے پر اوناں مگروں اے فیر ٹر ّئی اے۔
[لکھو] افغانی بولیاں
دری افغانستان دی سب توں وڈی بولی اے۔ فیر پشتو ازبک تاجک ترکمین پشئی بلوجی تے کئی نکیاں بولیاں نیں۔
[لکھو] صحت تے پڑھائی
ہیومن ڈیویلپمنٹ انڈیکس دے نیڑے افغانستان ترقی چ پچے رہ جان والے دیساں چ دوجے نمبر تے اے۔ ہر ادے کنٹے مگروں ایتھے بچے جمدیاں اک زنانی مر جاندی اے۔
[لکھو] رہتل
بزکشی افغانستان دا قومی کھیڈ اے۔ دنیا دے مشہور کتے افغان ہاؤنڈ دا جوڑ افغانستان توں اے۔ ایتھے 60 دے نیڑے قبیلے ریندے نیں۔
[لکھو] ہیراپھیری
ٹرانپیرنسی انٹرنیشنل نے افغانستان نو صومالیہ مکرون دنیا دا سب توں وڈا کرپٹ دیس اکھیا اے۔
افغانستان دے صوبےپاکستان · ھندستان · نیپال · بھوٹان · بنگلہ دیش · سری لنکا · ترکی · شام · لبنان · عراق · کویت · قطر · بحرین · سعودی عرب · یمن · عمان · فلسطین · اسرائیل · ازبکستان · قازقستان · تاجکستان · ترکمانستان · چین · جاپان · منگولیا · اتلا کوریا · دکھنی کوریا · ویتنام · میانمر · کمپوچیا · لاؤس · انڈونیشیا · برونائی · ملائشیا · سنگاپور · مالدیپ · افغانستان · متحدہ عرب امارات · تھائی لینڈ · اردن · ایران · فلپائن · کرغیزستان
