پیریاڈک ٹیبل

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
Periodic Table Armtuk3.svg

پیریاڈک ٹیبل کیمیائی عنصراں نوں اک خاص ترتیب چ بیان کرن دا ٹیبل اے۔ اس توں مراد عنصراں دی او ترتیب اے جیدے وچ اناں نوں بڑھدے ہوئے ایٹمی نمبر دی بنیاد تے اک ٹیبل وچ پیریڈاں تے گروپاں دی شکل وچ ترتیب دتا جاندا اے۔ پیریاڈک ٹیبل وچ عنصراں دی مکمل تعداد 119 اے جیدے وچ 15 عنصراں نو مصنوعی طریقیاں نال تیار کیتا گیا اے، باقی 104 عنصر قدرتی طور تے پائے جاندے نے۔

عنصراں نوں پیریاڈک ٹیبل وچ ونڈ کر کے اناندیاں اچیچیاں گلاں نوں پڑھنا تے سمجھنا آسان ہو جاندا اے کیونکہ اکو جئی اچیچیاں گلاں آلے عنصر اکو جۓ ویلے مگروں وکھالہ دیندے نیں تے ایس گل نوں پیریاڈسٹی آکھدے نے۔

تریخ[لکھو]

پیراڈک ٹیبل دی موجودہ شکل نون بنان لئی بہتے سائینسداناں نے حصہ لیا، جناں وچ دوبرائنر، نیولینڈز، لوتھر میئر، مینڈیلیف، موزلے تے بوہر شامل نے۔

1829 وچ جرمن سائینسدان جان دوبرائینر نے عنصراں نو ایٹمی پعار دی بنیاد تے تن تن دیاں ٹولیاں وچ ونڈیا ، ایناں ٹولیاں دا ناں ٹرائیڈ رکھیا گیا۔ ہر ٹولی وچ وچکارلے عنصر دا ایٹمی پعار پہلے تے تیسرے عنصر دی ایٹمی ماساں دا اوسط سی۔

1864 وچ انگریز سائینسدان جان نیولیںڈز نے عنصراں نوں ایٹمی پعار دی بنیاد تے اٹھ اٹھ دی ٹولپاں وچ ونڈیا، اناں ٹولیاں دا ناں آکٹیو رکھیا گیا۔نیولینڈ اک موسیقار وی سی۔اوہنے مشاہدہ کیتا کہ آکٹیو دی ترتیب وچ عنصراں دیاں اچیچیاں گلاں ہر اٹھوے عنصر توں بعد دہرائی جا رئی سن جیویں موسیقی دے 7 سر دہرائے جاندے نے۔

1869 وچ جرمن کیمسٹ جولیئس لوتھرمیئر نے عنصراں دے ایٹمی پعار تے ایٹمی حجم وچ اک گراف بنایا، اس گراف وچ اوہنے عنصراں دی اچیچیاں گلاں وچ پیریاڈسٹی دا مشاہدہ کیتا۔

1870 وچ روسی کیمسٹ دمتری مندلیف نے عنصراں نوں وددے ہوئے ایٹمی پعار دی نیو تے اک ٹیبل وچ پیریڈاں تے گروپاں دی شکل وچ رکھیا۔ اس ٹیبل وچ عنصراں دی خصوصیات اکو جئے وقفے بعد ظاہر ہوندیاں سن۔

1913 وچ ایچ موزلے نے ایٹمی نمبر دریافت کیتا۔ انے خیال پیش کیتا کہ عنصراں نو پیریاڈک ٹیبل وچ ایٹمی پعار دی بجائے، ایٹمی نمبر دی بنیاد تے ترتیب دتی جائے۔

1923 وچ نیل بوہر نے موجودہ پیریاڈک ٹیبل دی شکل بنائی۔

موجودہ پیریاڈک ٹیبل دی اچیچیاں گلاں[لکھو]

  • پیریاڈک ٹیبل وچ 18 لمبائی دے رخ ٹولیاں نے، جناں نو گروپ آکھیا جاندا اے۔ گروپاں نو کبھے توں سجے نبمر دتا جاندا اے۔
  • 7 چوڑائی دے رخ ٹولیاں نے جناں نو پیریڈ آکھیا جاندا اے۔ پیریڈاں نو اتوں توں تھلے نمبر دتا جاندا اے۔
  • پہلے پیریڈ وچ 2 عنصر شامل نے، اس پیریڈ نو سب توں نکا پیریڈ آکھیا جاندا اے۔
  • دوجے تے تیجے پیریڈاں وچ اٹھ، اٹھ عنصر پائے جاندے نے، اناں پیریڈاں نو نکے پیریڈ آکھیا جاندا اے۔
  • چوتھے تے پنجوے پیریڈ وچ 18،18 عنصر شامل نے، انا پیریڈاں نو وڈے پیریڈ آکھیا جاندا اے۔
  • چھٹے پیریڈ وچ 32 عنصر شامل نے، انو ساب توں لمبا پیریڈ آکھیا جاندا اے۔
  • ستواں پیریڈ ھلے مکمل نئی ہویا۔
  • گروپ 1،2،13 تے 17 دے عنصراں نو مین گروپ یا نارمل عنصرآکھیا جانا اے۔
  • گروپ 3 تے 12 دے عنصراں نو ٹرانزیشن عنصر آکھیا جانا اے۔
  • 58 ایٹمی نمبر توں لے کے 71 ایٹمی نمبر تک عنصراں نوں اک ٹولی لینتھانائیڈز (Lanthanides) وچ رکھیا جاندا اے۔ اے ٹولی لینتھینم نال شروع ہوندی اے۔
  • 90 ایٹمی نمبر توں لے کے 103 ایٹمی نمبر تک عنصراں نوں اک ٹولی ایکٹینائیڈز (Actinides) وچ رکھیا جاندا اے۔ اے ٹولی ایکٹینیم نال شروع ہوندی اے۔

گروپ[لکھو]

گروپ توں مراد پیریاڈک ٹیبل چ لمبائی دے رخ ٹولیاں نے۔ پیریاڈک ٹیبل وچ کل 18 گروپ نے۔

کسی عنصر نو کسی گروپ چ اوہدے ویلینس الیکٹران تے الیکٹرانک کنفیگریشن دی بنیاد تے رکھیا جاندا اے۔

پہلے گروپ دے عنصراں نو الکلی دھاتاں کہندے نے. ایہدے وچ لیتھیم، سوڈیم، پوٹاشیم،روبیڈیم، سیزیم تے فرانسیم شامل نے۔

دوجے گروپ نے عنصراں نو الکلائن دھاتاں کہندے نے۔ایہدے وچ بیریلیم، میگنیشیم، کیلشیم، سٹرونٹیم، بیریم تے ریڈیم شامل نے۔

تیجے گروپ توں بارھویں گروپ تک دے عنصراں نوں ٹرانزیشن عنصر آکھیا جاندا اے۔

تیرھویں گروپ توں لے کے ستارھویں گروپ تک دھاتاں تے غیر دھاتاں ،دوویں موجود ہن۔غیر دھاتاں وچ بورون، کاربن، سلیکان، نائیٹروجن، فاسفورس، آرسینک، آکسیجن، سلفر، سلینیم، ٹیلوریم تے ہیلوجن شامل نے۔

ستارھویں گروپ دے عنصراں نو ہیلوجن کہندے نے۔ایہدے وچ فلورین، کلورین، برومائن، آئیوڈین تے ایسٹاٹین شامل نے۔

اٹھارھویں گروپ دے عنصراں نو نوبل گیساں کہندے نے۔ایہدے وچ ہیلیم، نیون، آرگون، کرپٹون، زینون تے ریڈون شامل نے۔

پیریڈ[لکھو]

پیریڈ توں مراد پیریاڈک ٹیبل چوڑائی دے رخ ٹولیاں نے۔ پیریاڈک ٹیبل وچ کل 7 پیریڈ نے۔

پہلا پیریڈ: پہلے پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ پہلا شیل (n= 1) ہوندا اے. اس شیل وچ اکو سب شیل (1s) ہوندا اے، جیدے وچ صرف 2 الیکٹران پورے آ سکدے نے۔ ایس لئی پہلے پیریڈ وچ صرف 2 عنصر شامل نے؛ ہائیڈروجن تے ہیلیم۔

دوجا پیریڈ: دوجے پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ دو شیل (n= 2) ہوندے نے. دوجے شیل وچ 4 سب شیل (2s, 2p, 2py, 2pz) ہوندے نے،جناں وچ زیادہ توں زیادہ 8 الیکٹران پورے آ سکدے نے۔ایس لئی دوجے پیریڈ وچ 8 عنصر شامل نے؛ لیتھیم، بیریلیم، بورون، کاربن، نائیٹروجن، آکسیجن، فلورین تے نیون۔

تیجا پیریڈ: تیجے پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ ترے شیل (n= 3) ہوندے نے. تیجے شیل چ 9 سب شیل( 3dz2, 3dxy, 3dxz,3dx2-y2, 3dyz, 3s, 3px, 3py, 3pz) ہوندے نے. صرف 3s تے ترے 3p سب شیلاں وچ الیکٹران پائے جاندے نے، کل 8 الیکٹان، ایس لئی تیجے پیریڈ وچ کل 8 عنصر شامل نے سوڈیم، میگنیشیم، الومنیم، سلیکان، فاسفورس، گندھک، کلورین تے آرگون۔

چوتھا پیریڈ: چوتھے پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ چار شیل (n= 4) ہوندے نے. الیکٹران 4s تے 3d تک ہوندے نے۔ چوتھے پیریڈ وچ 18 عنصر شامل نے؛ پوٹاشیم، کیلشیم، سکینڈیم، ٹائٹینیم، ونیڈیم، کرومیم، مینگانیز، لویا، کوبالٹ، نکل، تانبا، زنک، گیلیم، جرمینیم، آرسینک، سلینیم،برومائن، تے کرپٹون۔

پنجواں پیریڈ: پنجویں پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ پنج شیل (n= 5) ہوندے نے. پنجویں پیریڈ وچ 18 عنصر شامل نے؛ روبیڈیم، سٹرونٹیم، ایتریم، زرکونیم، نیوبیم، مولیبیڈینم، ٹیکنیٹیم، روتھینیم، روڈیم، پالاڈیم، چاندی، کیڈمیم، انڈیم، ٹن، اینٹیمونی، ٹیلوریم، آئیوڈین تے زینون۔

چھٹا پیریڈ: چھٹے پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ چھے شیل (n= 6) ہوندے نے. چھٹے پیریڈ وچ 32 عنصر شامل نے؛ سیزیم، بیریم، لینتھانم، سیریم، پریزیڈومیم، نیوڈائمیم، پرومتھیم، ساماریم، یوروپیم، گیڈولینیم، ٹربیم،ڈائیسپورسیم، ہولمیم، اربیم، تھلیم، یتربیم، لوٹیٹیم، ہافنیم، ٹینٹالم، ٹنگسٹن، رہینیم، اوسمیم، اریڈیم، پلاٹینم، سونا، پارہ، تھیلیم، سیسہ، بسمتھ، پولونیم، ایسٹاٹین تے ریڈون۔

ستواں پیریڈ: ستویں پیریڈ دے عنصراں دے ایٹماں وچ ست شیل (n= 7) ہوندے نے. ستواں پیریڈ ہجے نامکلمل اے، ایہدے عنصر نے؛ فرانسیم، ریڈیم، ایکٹینیم، تھوریم، پروٹیکٹینیم، یورینیم، نیپچونیم، پلوٹونیم، امریکیم، کیوریم، برکیلیم، کیلیفورنیم، آئنسٹائنیئم، فرمئیم، مینڈلیوئیم، نوبلئیم، لارنسئیم، رتھرفورڈیم، ڈبنئیم، سیبورجیم، بوہریم، ہاسیم، میٹرنیم، ڈارمسٹیڈیم، رونٹجینیم، انانبیم، انانٹریم، انانکواڈیم، انانمینٹیم، انانہیگزیم، انانسیپٹیم تے انانآکٹیم۔

بلاک[لکھو]

عنصراں دے ویلنس الیکٹراناں دی بنیاد تے پیریاڈک ٹیبل نو چار بلاکاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے:

1-ایس بلاک: ایس بلاک وچ او عنصر شامل نے جناں دے ایٹماں دے ویلینس الیکٹران ایس سب شیل وچ پائے جاندے نے۔ ایس بلاک وچ گروپ 1 تے 2 دے عنصر شامل نے۔

2-پی بلاک: پی بلاک وچ او عنصر شامل نے جناں دے ایٹماں دے ویلینس الیکٹران پی سب شیل وچ پائے جاندے نے۔ پی بلاک وچ گروپ 13 توں گروپ 17 تک دے عنصر شامل نے۔

3-ڈی بلاک: ڈی بلاک وچ او عنصر شامل نے جناں دے ایمٹاں دے ویلینس الیکٹرانڈی سب شیل وچ پائے جاندے نے۔ ڈی بلاک وچ گروپ 3 توں گروپ 12 تک دے عنصر شامل نے۔ اے پیریاڈک ٹیبل دے وچکارلے حصے چ ایس تے پی بلاک دے درمیان پایا جاندا اے۔

4-ایف بلاک: ایف بلاک وچ او عنصر شامل نے جناں دے ایٹماں دے ویلینس الیکٹران ایف سب شیل وچ پائے جاندے نے۔ ایف بلاک وچ عنصراں دی دو ٹولیاں شامل نے ایکٹینائیڈز تے لینتھانائیڈز۔

عنصراں دی قسماں[لکھو]

الیکٹرانک کنفیگوریشن دی بنیاد تے عنصراں دی تھلے دتی چار قسماں نے:

1-نارمل عنصر: نارمل عنصراں نو مین گروپ عنصر، ریپریزینٹیٹو عنصر تے ٹیپیکل عنصر وی کہندے نے۔ ایس بلاک تے پی بلاک دے عنصر نارمل عنصر اخواندے نے۔

2-نوبل گیساں: گروپ 18 دے عنصراں نوں نوبل گیساں آکھیا جاندا اے۔ نوبل گیسان وچ ہیلیم، نیون، آرگون، کرپٹون، زینون تے ریڈون شامل نے۔ نوبل گیساں دے سب توں اخیر شیلاں وچ الیکٹران مکمل ہوندے نے، ایس لئی نوبل گیساں کیمیائی تعامل وچ حصہ نئی لیندیاں۔ کیمیائی تعامل نہ کرن دی وجہ توں انا نو نوبل آکھیا جاندا اے۔

3-ٹرانزیشن عنصر: ڈی بلاک دے عنصراں نوں ٹرانزیشن عنصر آکھیا جاندا اے۔ اے عنصر اک توں زیادہ ویلینسی ظاہر کردے نے۔

4-اندرونی ٹرانزشن عنصر: ایف بلاک دے عنصراں نوں اندرونی ٹرانزشن عنصر آکھیا جاندا اے۔ ایدے چ 4 ایف ٹولی یا لینتھانائیڈ تے 5 ایف ٹولی یا ایکٹینائیڈ شامل نے۔

اچیچیاں گلاں دی پیریاڈسٹی[لکھو]

1-ایٹمی ناپ:

ایٹم نو اک گولے ورگا خیال کیتا جاندا اے۔ ایٹمی ناپ نو ایٹمی رداس دی صورت ناپیا جاندا اے۔ ایٹمی رداس توں مراد ایٹم دے نیوکلئیس دے مرکز توں لے کے ایٹم دی آخری شیل تک دا فاصلہ اے۔

پیریڈ وچ ایٹماں دے رداس کبھے توں سجے پاسے گھٹدے نے۔ ایہدی وجہ ایہ وے کے کھبے توں سجے نیوکئیس وچ پروٹاناں دی گنتی وددی اے، جیدی وجہ توں پروٹان باہر آلے الیکٹراناں نو کچھدے نے تے ایٹم دا رداس نکا ہو جاندا اے۔ اک ہور وجہ اے وی اے کہ پیریڈ وچ الیکٹراناں دا شیل نئی وددا، او اکو شیل وچ رہندے نے جیدی وجہ توں شیلڈنگ اثر نئی ہوندا۔

گروپ وچ ایٹماں دے رداس اتوں توں تھلے وددے نے، کیونکہ گروپ چ اتوں توں تھلے شیل وددے نے۔


2-شیلڈنگ اثر: ایٹماں دے نیوکلئیس تے ویلینس الیکٹراناں دے بھیتر موجود الیکٹراناں دی وجہ توں نیوکئیس تے ویلینس الیکٹراناں وچ کشش کم ہو جاندی اے، اس کم ہو جان آلی کشش نو شیلڈنگ اثر کہندے نے۔

پیریڈ وچ شیلڈنگ اثر کبھے توں سجے پاسے اکو جیا رہندا اے کیونکہ نوے شیل نئی وددے۔

گروپ وچ شیلڈنگ اثر اتوں توں تھلے وددا نے، کیونکہ گروپ چ اتوں توں تھلے شیل وددے نے، جیدی وجہ توں اندرونی الیکٹران وددے نے۔


3-آئیونائزنگ توانائی: توانائی دی او مقدار جو گیس دے ایٹماں دے سب توں باہر آلے ٹلہے الیکٹرناں نوں کڈن لئی ضروری ہوندی اے۔


4-الیکٹران ایفینٹی: الیکٹران ایفینٹی توں مراد توانائی دی او مقدار اے جو الیکٹران نو اک نیوٹرل ایٹم وچ پان ویلے نکلدی اے۔


5-الیکٹرونیگیٹیوٹی: الیکٹرونیگیٹیوٹی توں مراد ایٹماں دی او صلاحیت اے جیدی وجہ توں او الیکٹراناں نو اپنے ول کھچدے نے۔






}}