ایٹم
ایٹم (انگریزی: Atom) کسی وی چیز دی مڈلی نیو اے۔ ایٹم دے وشکار نیوکلیس تے نیوکلیس دے آلے دوالے الیکٹران جنھاں تے منفی چارج ہوندا اے چکر کٹدے نیں۔ ایٹم دے نیوکلیس وچ پوزیٹو چارج والے پروٹان تے نیوٹرل چارج والے نیوٹران ہوندے نیں۔ اک ایٹم 0.1 توں 0.5 نینو میٹر تک چوڑا ہوسکدا اے۔۔ ایٹم بعوت ای نکے ناپ دے ہوندے نیں تے کسے اک ایٹم نوں خاص ول نال ای دیکھیا جاسکدا اے۔ 99.9% ایٹم اودے نیوکلیس چ ہوندا اے جیدے ج پروٹاناں تے نیوٹراناں دا جوکھ نیڑے نیڑے اکو جیا ہوندا اے۔ اک ایٹم دے الیکٹران الیکٹرومیگنیٹک زور نال اودے نیوکلیس نال بجے ہوندے نیں۔ ایٹماں دی اک ٹولی رل کے مالیکیول بناندی اے۔ اک ایٹم جیدے چ اکو جنے الیکٹران تے پروٹان ہوون اوہ نیوٹرل ہوندا اے۔ الیکٹران بعوتے ہون تے نیگیٹو چارج، تھوڑے ہون تے پوزیٹو چارج ہوندا اے تے ایسے ایٹم نوں آئن کیندے نیں۔ کسے ایٹم چ پروٹان نال اودے عنصر دا پتہ لگدا اے تے نیوٹران نال آئیسوٹوپ دا پتہ لگدا اے۔
ایٹم یونانی بولی چوں آیا اے جیدا مطلب اے ایسی چیز جیدے ہور ٹوٹے ناں کیتے جا سکن۔
حصے |
[لکھو] تریخ
2400 ورے پہلے یونانی فلسفی ڈیموکریٹس نے ایٹم دا بول ورتیا۔ 1661 چ رابرٹ بوائل نے اے گل آکھی جے مادہ نکے نکے ایٹماں نال بندا اے ناں کے کلاسیکی پرانی سوچ پاروں ہوا، پانی، مٹی تے اگ نال بندا اے۔ 1789 چ فرانس دے لیوائزر نے مادے دے بچن دا قنون لبیا تے ایہ گل آکھی جے عنصر مادے دا مڈ اے تے اینوں کیمسٹری دے کسے ول ناں توڑیا نئیں جاسکدا۔ 1805 چ انگریز سینسدان جان ڈالٹن نے اپنی ایٹمی تھیوری چ ایٹماں دے نویکلے ہون دی دس دتی۔ ڈالٹن نوں نویں ایٹمی تھیوری دا ٹورن والا سمجیا جاندا اے۔ 1827 چ رابرٹ براؤن نے مائکروسکوپ چ ویکھیا جے پانی چ مٹی دے ذرے الٹے پلٹے ٹردے نیں ایس ٹرن نوں براؤنین موومنٹ کیا جاندا اے۔ پر ہجے تک کسے نوں ایٹم دے ناپ دا نئیں سی پتہ۔
1865 چ یوہان جوزف لوخشمت نے مالیکیولاں نوں پہلی واری ناپیا۔ 1869 چ دمتری مندلیف نے پیریاڈک ٹیبل چھاپی جیدے ج ایہ گل دسی گئی جےایٹمی نمبر اک سید چ آندے نیں۔ 1905 چ ایلبرٹ آئینسٹائن نے براؤنین موومنٹ نوں میتھمیٹکس نال دسیا۔ فرانسیسی فزکس گرو یان باپٹسٹے پیرن نے ایلبرٹ آئینسٹائن دے کم نوں ورتدیاں ہویاں ایٹماں دا سعاب کتاب لایا تے اینج جان ڈالٹن دی تھیوری نوں سچیاں کیتا۔
فزکس گرو جے جے تھامسن نے 1897 چ کیتھوڈ رے تے کم کردیاں ہویاں الیکٹران لبے تے ایہ گل آکھی جے ایہ ہر ایٹم چ ہوندے نیں تے اینج اے سوچ الٹ دتی جے ایٹم انونڈے جان والے انگ تے مادے دا انت نیں۔ تھامسن نے اے سوچ وی دتی جے الیکٹران تھوڑے وزن والے تے نیگیٹو چارج والے ہوندے نیں جیہڑے ایٹم دے دوالے کمدے نیں تے ایناں دا نیگیٹو چارج کسے پوزیٹو چارج نال برابر ہوندا اے۔
1909 چ ہانز گیگر تے ارنسٹ مارسڈن نے ارنسٹ ردرفورڈ دے تھلے کم کردیاں ہویاں سونے دے پتلے پنے تے ایلفا پارٹیکل دی بمباری کیتی جناں نوں اوس ویلے پوزیٹولی چارجڈ ہیلیم ایٹم کیا جاندا سی تے اے گل ویکھی گئی جے کج ایٹم پنے نال ٹکران مگروں وڈے موڑ نال مڑ رۓ سن۔ ردرفورڈ نے ایس توں ایٹم دا ایہ نقشہ سوچیا جے ایٹم دے اندر اک نیوکلیس اے جتھے ایٹم دا چوکھا وزن اے جیدے تے پوزیٹو چارج اے تے اے ایٹم دا گڑھ اے۔ ایس نقشے نوں ردرفورڈ ماڈل کیا گیا۔
1913 چ ریڈیو ایکٹو ڈیکے تے کم کردیاں ہویاں ریڈیو کیمسٹ فریڈرک سوڈی نے اے گل لبی جے اینج لگدا اے جے پیریاڈک ٹیبل دی ہر تھاں تے اک توں بعوتے ورگے ایٹم ہوندے نیں۔ فریڈرک سوڈی دی اک ساک مارگریٹ ٹوڈ نے ایہوجے وکھرے ایٹماں نوں آئیسوٹوپ دا ناں دتا جناں دا جوڑ اک عنصر نال ہوندا اے۔۔ 1913 چ ایٹمی سینسدان نیلز بوہر نے اے دسیا جے الیکٹران نیوکلیس دے دوالے پکیاں راہواں تے ٹردے نیں تے دوجے دی راہ وچ ازادی نال نیں آندے تے اگر اوہ اینج کردے نیں تے چھال مارکے کردے نیں۔ اک الیکٹران جدوں اپنیاں راہواں نوں بدلدا اے تے انرجی کڈدا یا لیندا اے۔
ایٹماں دے وشکار کیمیائی جوڑ جناں نوں 1916 چ گلبرٹ لیوس نے دسیا اے ایٹماں دے الیکٹراناں دے آپسی میل جول نال ہوندے نیں۔ پیریاڈک قنون باجوں ایٹماں دیاں خصوصیات دہراندیاں نیں۔ 1919 چ امریکی ارونگ لینگمر نے ایس گل نوں اگے وداندیاں ہویاں ایہ آکھیا جے اے گل تاں ای ہوسکدی اے جے ایٹم دے اندر الیکٹران کسے ڈھنگ نال کٹھے یا جڑے ہون۔ تے الیکٹراناں دیاں ٹولیاں نیوکلیس دے دوالے پکیاں راواں تے چکر لاندیاں نیں۔
1922 چ سٹرن گرلاخ تجربے نیں ایٹم دی کوانٹم نیچر دی گل نوں پکیاں کردتا۔ 1924 چ لوئی دوبروی نے اے راۓ دتی جے سارے پارٹیکلز کچھ پینڈے تک چھلاں وانگوں ہوندے نیں۔ ارون شروڈنگر نے 1926 چ ایس سوچ نوں اگے وداندیاں ہویاں ایٹم دا اک میتھمیٹیکل ماڈل بنایا جیدے چ الیکٹران تن موئي چھل وانگوں سن۔ پارٹیکلز نوں چھل وانگوں دسن دا اے نتارا نکلیا جے کسے اک پارٹیکل دا کسے خاص ویلے چ اودا مومنٹم تے اودا خاص تھاں لبناں اوکھا ہوگیا تے ایس گل نوں کچ پک اصول کیا گیا جینوں 1926 چ ورنر ہائسنبرگ نے دنیا اگے رکھیا۔
فرانسس ولیم آسٹن نے ماس سپیکٹرومیٹری نال 1922 چ ایٹماں نوں جوکھن دا ٹھیک ول کڈیا۔ جیمز چیڈوک نے 1932 چ ایٹم دے اندر نیوٹران لبیا جیدے تے کوئی چارج نیں سی۔ آئیسوٹوپ فیر ایسے عنصر سن جناں دے نیوکلیس چ پروٹاناں دی گنتی اک سی پر نیوٹران وکھری گنتی دے سن۔
1938 چ جرمن کیمسٹ اٹو ہاہن نے جیہڑا ردرفورڈ دا شگرد سی یورینیم دے ایٹماں تے نیوٹران نال بمباری کیتی اوہ لب تے کج ہور ریا سی پر ایس کم چ بیریم دے ایٹم بنے۔ اے نیوکلیس نوں توڑن دا پہلی واری کم سی تے ایس تے اونوں 1944 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ملیا۔
[لکھو] ایٹم دے مڈلے انگ
پہلے توں اے سوچ سی جے ایٹم نوں توڑیا نیں جاسکدا تے بول ایٹم دا ایہو ای مطلب سی پر ہن اے کرکے دیکھیا جا چکیا جے ایٹم نوں توڑیا جاسکدا اے۔ ایٹم دے اندر کئی مڈلے سنگی نیں : الیکٹران پروٹان نیوٹران۔ ہائیڈروجن ایٹم وچ کوئی نیوٹران نئیں ہوندا تے پازیٹو ہائیڈروجن آئن وچ کوئی الیکٹران نئیں ہوندا۔
الیکٹران پعار چ سب توں نکا اے تے ایدے تے نیگیٹو چارج اے۔ 9.11×10−31 کلوگرام ایدا پعار اے۔
پروٹان تے پوزیٹو چارج ہوندا اے تے اے الیکٹران توں 1836 گنا پعارا ہوندا اے۔ 1.6726×10−27 کلوگرام ایدا پعار اے۔
الیکٹران سب توں ہلکا انگ اے جیدے تے نیگیٹو چارج ہوندا اے تے ایہ 9.11×10−31 کلوگرام وزن دا ہوندا اے۔ ایہ اینے نکے نیں جے عام ول نال ناپے نئیں جاسکدے۔ پروٹان تے پوزیٹو چارج ہوندا اے تے ایہ الیکٹران توں 1836 گنا پعارا ہوندا اے۔
پروٹان تے نیوٹران کج مڈلے زریاں نال رل کے بنے ہوندے نیں جناں نوں کوارک کیندے نیں۔ کوارک زریاں دی اک ٹولی فرمیون دا انگ نیں تے ایہ مادے دے دو مڈلے انگاں وچوں اک نیں دوجا انگ لیپٹن نیں لیپٹن دا ادھارن الیکٹران نیں۔ کوارک چھے ونڈاں دے ہوندے نیں تے اوہناں تے بجلی چارج ہوندا اے۔ پروٹان دو اپ کوارک تے اک ڈاؤن کوارک نال بندا اے۔ نیوٹران اک اپ کوارک تے دو ڈاؤن کوارک نال بندا اے۔ ایس فرق باجوں ای ایناں دو زریاں وچ وزن تے چارج دا فرق ہوندا اے۔ تکڑی نیوکلیائی طاقت نال ایناں کوارکاں نوں کٹھیاں رکھیا جاندا اے تے ایس طاقت نوں ورتن لئی گلؤن ورتے جاندے نیں۔
[لکھو] نیوکلیس
نیوکلیس ایٹم دے گڑھ وچ اک نکی جئی تھاں اے جتھے پروٹان تے نیوٹران ہوندے نیں ایناں نوں کٹھیاں نیوکلیون کیندے نیں۔ ایہ نیکلیون اک تکڑی نیوکلیائی طاقت نال بنے ہوندے نیں۔ تھوڑے پینڈے تے ایہ طاقت بہت تکڑی ہوندی اے تے الیکٹروسٹیٹک طاقت نالوں وڈی ہوندی اے جیہڑی پوزیٹو چارج والے پروٹاناں نوں پرے کردی اے۔
اک عنصر دے ایٹماں وچ اکو جنے پروٹان ہوندے نیں جینوں اوس عنصر دا ایٹمی نمبر کیندے نیں۔ اک عنصر وچ نیوٹراناں دی گنتی وکھری ہوسکدی اے جس توں اوس عنصر تے آئسوٹوپ دا پتہ لگدا اے۔ پروٹاناں تے نیوٹراناں دی کل گنتی نیوکلائیڈ اخواندی اے۔
نیوکلیس وچ پروٹاناں تے نیوٹراناں دی گنتی نوں تھوڑا یا ود کیتا جاسکدا اے۔ ایٹمی فیوژن اودوں ہوندا اے جدوں کئی ایٹمی زرے رل کے اک پعارا نیوکلیس بناندے نیں۔ نیوکلیائی فشن ایس توں الٹا کم اے ایدے وچ ایٹمی نیوکلیس ٹٹ کے نکے نیوکلساں وچ ونڈیا جاندا اے۔ نیوکلیس وچ تبدیلی ایدے تے زور والے نکے ایٹمی زریاں یا فوٹان نال بمباری کرکے کیتی جاسکی اے تے اینج ایہ ایٹم اک ہور کیویائی عنصر وچ پلٹ جاندا اے۔
