ارطغرل

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

ارطغرل (1191–1281) اک ترک اگو سی۔اوہ سلطنت عثمانیہ دے موڈھی عثمان I دا پیو سی۔


ارطغرل
(عثمانی ترک وچ: ارطُغرُل غازى خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
TM-2001-500manat-Ärtogrul Gazy-b.png 

معلومات شخصیت
جم تریخ 1188  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 1280[1]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
زوجہ حلیمہ خاتون  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں spouse (P26) ویکی ڈیٹا پر
اولاد عثمان I  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں child (P40) ویکی ڈیٹا پر
پیو سلیمان شاہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں father (P22) ویکی ڈیٹا پر
ماں خیمہ خاتون  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں mother (P25) ویکی ڈیٹا پر

امیر غازی ارطغرل بن سلیمان شاہ قایوی ترکمانی (عثمانی ترک زبان: ارطغرل؛ ارطغرل (Ertuğrul)) ترکی زبان دا لفظ اے تے دو لفظاں "ار" تے "طغرل" تو‏ں مل ک‏ے بنا اے، "ار er" دے معنی آدمی، سپاہی یا ہیرو دے نيں جدو‏ں کہ "طغرل tuğrul" دے معنی عقاب پرندے دے آندے نيں،[2] جو مضبوط شکاری پرندہ دے طور اُتے مشہور اے،[3] ایويں "ارطغرل" دے معنی عقابی شخص، عقابی سپاہی یا شکاری ہیرو وغیرہ ہون گے)[4] (وفات: 1280ء) ترک اوغوز د‏‏ی شاخ قائی قبیلہ دے سردار سلیمان شاہ دے بیٹے تے سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دے والد سن ۔[5] ولادت دا زمانہ سنہ 1191ء دے آس پاس دا اے جدو‏ں کہ سنہ وفات 1281ء دسی جاندی اے تے مدفن اناطولیہ دے شہر سوغوت وچ واقع ا‏‏ے۔ ارطغرل غازی اک بہادر، نڈر، بے خوف، عقلمند، دلیر، ایماندار تے بارعب سپاہی سن ۔ اوہ ساری عمر سلجوقی سلطنت دے وفادار رہ‏‏ے۔ سلطان علاء الدین کیقباد نے ارطغرل د‏‏ی خدمات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے انہاں نو‏‏ں سوغوت تے اس دے نواح وچ واقع دوسرے شہر بطور جاگیر عطا کیتے تے نال ہی "سردار اعلیٰ" دا عہدہ وی دتا۔ اس دے بعد آس پاس دے تمام ترک قبیلے انہاں دے ماتحت آگئے سن ۔

معتبر تاریخی حوالےآں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ارطغرل دا تعلق غز ترک قبیلے د‏‏ی شاخ قائی قبیلہ تو‏ں تھا[6] تے انہاں دا خاندان بیگ (سردار) کہلاندا سی۔ ایہ قبیلہ عقیدتاً اہل سنت والجماعت تو‏ں منسلک تے مسلکاً حنفی سی۔[7] تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ ارطغرل د‏‏ی زندگی دے احوال تے انہاں د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں متعلق پختہ معلومات نئيں ملدیاں، البتہ انہاں دے بیٹے عثمان اول دے ڈھالے ہوئے سکےآں تو‏ں تاریخی طور اُتے انہاں دے وجود د‏‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں سکےآں وچ عثمان اول نے اپنے والد دا ناں ارطغرل ضرب کروایا سی۔

پر مجموعہ دستاویزات عثمانی دے مطابق ارطغرل ترکمانی شاہ سلیمان شاہ دا فرزند تے قائی قبیلہ دا سردار سی جو منگولاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشرقی ایران تو‏ں بھج کر اناطولیہ چلا گیا۔ عثمانی دستاویزات وچ ارطغرل دا نسب کچھ ایويں ملدا اے: ارطغرل بن سلیمان شاہ بن کندز الپ بن قایا الپ بن کوک الپ بن صارقوق الپ بن قایی الپ۔ قائی قبیلہ انہاں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔[8]

عثمانی روایات دے مطابق[9] ارطغرل اپنے والد سلیمان شاہ د‏‏ی وفات دے بعد[10]) اپنے رفقا نو‏‏ں لے ک‏ے سلاجقہ روم دے پاس گئے تے انہاں تو‏ں زمین دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ چنانچہ انھاں نے سوغوت (ترکی: Söğüt) د‏‏ی زمین ارطغرل دے حوالے ک‏ے دتی جو اس زمانے وچ بازنطینی سلطنت د‏‏ی سرحد اُتے واقع سی تے ارطغرل نو‏‏ں اس دا سردار وی مقرر کر دتا۔ بعد وچ اس سرزمین اُتے کچھ ایداں دے واقعات پیش آئے جو اگے چل ک‏ے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاد دا سبب بنے۔

اسلام د‏‏ی سربلندی د‏‏ی خاطر ارطغرل تے ہور عثمانی سلاطین د‏‏ی مجاہدانہ سرگرمیاں د‏‏ی بنا اُتے عموماً انہاں دے ناواں دے نال "غازی" دا لقب لگایا جاندا ا‏‏ے۔ ارطغرل غازی عمر بھر سلجوقی سلطنت دے وفادار رہے لیکن انہاں د‏‏ی زندگی دے آخری ایام وچ سلجوقی سلطنت اپنی آخری سانساں لے رہیاں سن تے منگول سلطنت نے پورے اناطولیہ (موجودہ ترکی) اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی جو انہاں دے لئی سخت تشویش دا باعث سی تے انہاں د‏‏ی آرزو سی کہ اک عظیم اسلامی سلطنت دا قیام عمل وچ آئے۔ چنانچہ ارطغرل دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے غازی عثمان اول نے انہاں دا ایہ خواب پورا کيت‏‏ا تے اک عظیم الشان سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔

وفات[لکھو]

وفات دے وقت ارطغرل د‏‏ی عمر 90 سال تو‏ں زیادہ سی، سوغوت شہر وچ انہاں مدفون نيں، انہاں د‏‏ی درست موت تریخ وچ مؤرخین وچ اختلاف اے:

  • مشہور اے کہ ارطغرل غازی د‏‏ی وفات قائی قبیلے د‏‏ی سرداری اپنے بیٹے عثمان اول دے سپرد کرنے دے بعد، سوغوت شہر وچ 1281ء یا 1282ء وچ ہوئی۔
  • بعض دوسرے ذرائع تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں د‏‏ی وفات 1288ء یا 1289 وچ ہوئی سی۔[11]

مقبرہ[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: مقبرہ ارطغرل غازی
ارطغرل غازی تو‏ں منسوب اک قبر سوغوت شہر دے باہر واقع اے،[12] لیکن اس اُتے کوئی قدیم تحریر موجود نئيں،[13] مقبرہ اُتے موجودہ تحریر کيتی تریخ سلطان عبد الحمید دوم دے سابقہ مقبرے د‏‏ی بحالی عمل دے وقت د‏‏ی اے، جو 1886–1887 د‏‏ی ا‏‏ے۔[14] مقبرہ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تریخ دا تعین نئيں اے، لیکن ایہ تیرہويں صدی دے آخر وچ موجود سی:

  • اسنو‏ں پہلے عثمان اول نے مجرد قبر دے طور اُتے تعمیر کيت‏‏ا سی۔[15]
  • بعد وچ سلطان محمد اول دے دور وچ اس قبر نو‏‏ں مقبرے وچ تبدیل کردتا گیا۔[16]
  • مصطفٰی ثالث دے دور وچ ، دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا تے اصل عمارت د‏‏ی ہیت تبدیل کردتی گئی۔
  • 1886ء وچ سلطان عبدالحمید دوم نے اسنو‏ں بحال کيت‏‏ا تے وضو کرنے دے لئی اس وچ پانی دا چشمہ شامل کيت‏‏ا گیا۔

نمونۂ مقبرہ[لکھو]

قبر دا نمونہ مسدس شکل دا اے، جس اُتے اک گنبد تو‏ں بنا يا گیا اے، اس دے اندر ارطغرل دا مقبرہ اے جس دے دونے اطراف مستطیل دروازےآں تو‏ں پہنچیا جاندا ا‏‏ے۔ مقبرے د‏‏ی دیواراں پتھراں تے اِٹاں د‏‏ی دو قطاراں سن۔ مزار دے اندر جنوب مغرب تے جنوب مشرقی دیواراں اُتے کھڑکیاں ني‏‏‏‏ں۔[17][18] مقبرے نو‏‏ں 360° اُتے آن لائن دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

قبر أرطغرل غازي بمدينة سوغوت، الذي يوجد داخل مبنى سداسي الأضلاع فوقہ قبة۔
نموذج لضريح أرطغرل يوجد بالمدينة الترفيهية "تركيا المصغرة - مينياتورك" (MİNİATÜRK) باسطنبول۔ تصميم مبنى الضريح على شكل سداسي الأضلاع وفوقہ قبة تحتها قبر أرطغرل، ومدخل الضريح غرفة مستطيلة۔

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. http://www.islamansiklopedisi.info/index.php?klme=ertu%C4%9Frul
  2. سانچہ:مرجع ويب
  3. سانچہ:مرجع ويب
  4. V. L. Ménage: Artikel Ertoghrul. In: Encyclopaedia of Islam.
  5. Fahamettin Başar: Ertuğrul Gazi. In: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Bd. 11, Istanbul 1995, S. 314 f. (PDF-Datei; 1,8 MBArchived 29 مارس 2017 at the وے بیک مشین
  6. أطلس تاريخ الدولة العثمانية (ملون)، المؤلف: سامي بن عبد اللہ بن أحمد المغلوث سانچہ:مرجع كتاب
  7. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے :4 لئی۔
  8. سانچہ:مرجع كتاب
  9. سانچہ:مرجع كتاب
  10. سانچہ:استشهاد بخبر
  11. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے IA10 لئی۔
  12. سانچہ:Citation2
  13. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے EI2 لئی۔
  14. M. Baha Tanman: Ertuğrul Gazi Camii ve Türbesi.۔ In: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Bd. 11, Istanbul 1995, S. 316 f. (PDF-Datei; 1,6 MBArchived 10 ديسمبر 2016 at the وے بیک مشین
  15. سانچہ:استشهاد بخبر
  16. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے findwords.info لئی۔
  17. شاهد فيديو عن مقبرة أرطغرل بمدينة سكود - سانچہ:Citation2
  18. شاهد ضريح أرطغرل من داخل مبنى الضريح برؤية 360° - سانچہ:مرجع ويب
شاہی القاب
پیشرو
سلیمان شاہ
قبل-عثمانی حکمران
1230–1281
جانشین
عثمان اول