اندیجان

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


صوبائی راجگڑھ شہر
اندیجان
Andijan
Andijan-uzbekistan-feve.jpg
صوبہ
صوبہ اندیجان
پہلے ناں
اندوکان ، اندیگون
رقبہ
120 ک م۲
قسم موسم
براعظمی
سرکاری بولی
سنگھنائی
3365.83 لوک/ک م۲
نسلی ٹولیاں
مذہبی ونڈ
مسلمان (سنی)
واسیاں لئی ناں
اندیجانی
ڈاک انڈیکس
170100
نمبر پلیٹ کوڈ

17 (پرانی طرز 1998—2008)

60 — 69 (نویں طرز 2008)
اندیجان is located in Uzbekistan
اندیجان
اندیجان
اندیجان دی ازبکستان چ تھاں
اندیجان دی دیوان بائی مسیت

اندیجان ازبکستان دا اک شہر تے صوبہ اندیجان دا راجگڑھ اے ۔


اندیجان (sometimes spelled Andizhan in English) (ازبک: Andijon/Андижон، ئەندىجان; فارسی: اندیجان‎، Andijân/Andīǰān; روسی بولی: Андижан، Andižan) ازبیکستان وچ اک شہر اے۔ ایہہ صوبہ اندیجان دا راجگڑھ اے اتے اسدا انتظامی، معاشی اتے تہذیبی مرکز اے۔ اندیجان فرغانہ وادی دے دکھن-چڑھدے کنارے اتے واقع اے جتھے ازبیکستان دی حد کرغیزستان نال لگدی اے۔

اندیجان فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچ اک اے۔ شہر دے کجھ حصیاں وچ ماہرین آثار قدیمہ نے 7ویں اتے 8ویں صدی دیاں چیزاں نوں لبھیا اے۔ تریخی طور تے اندیجان سلک روڈ تے اک اہم شہر سی۔ ایہہ شہر دی اہمیت بابر دی جنم-زمین نال وی اے، جہڑا کہ کجھ اوکڑاں دے باو جود برصغیر وچ مغل سلطنت دی نیہہ رکھن وچ کامیاب ہویا اتے اتھوں دا پہلاں مغل بادشاہ بنیا۔

اندیجان دیس دا اک بہت اہم صنعتی شہر اے۔ اتھوں دے بنائے گئے سامان وچ کیمیل مادہ، گھریلو ورتوں والا سامان، الیکٹرانکس، کھان-پین والیاں چیزاں، فرنیچر، پمپ، جتے، کھیتی باڑی مشیناں لئی سپیئر پارٹ اتے ویل چیئراں وغیرہ شامل ہن۔

اتہاس[لکھو]

ناں دا اتہاس[لکھو]

اس شہر دے ناں دے مول سروت بارے اجے وی بحث ہو رہی اے۔ 10ویں صدی دے عرب بھوگول شعورت اندیجان نوں اندوکن، اندوگن جاں اندیگن کہندے ہن۔[1] ایہہ ناں فارسی بولی وچ ایران وچ ہندیجان اتے اندکا ورگے شہراں ورگا ہی اے، جسدا مطلب ہندواں دا شہر اے۔ ایہو جاے ناں اکثر اوہناں تھاواں نوں دتے جاندے سن، جتھے بدھ دھرم دے مندر جاں وڈی آبادی وچ انویائی ملدے سن، جویں کہ بہتے شہراں وچ اسلام دے آؤن توں پہلاں ہویا اے۔

مڈھلا اتے ہن دا اتہاس[لکھو]

اندیجان فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچ اک اے۔ شہر دے کجھ حصیاں وچ ماہرین آثار قدیمہ نے 7ویں اتے 8ویں صدی دیاں چیزاں نوں لبھیا اے۔۔[2] تریخی طور تے اندیجان سلک روڈ تے اک اہم شہر سی۔[3]

اس شہر نوں سبھ توں ودھ بابر دے جنم-ستھان دے طور تے جانیا جاندا اے، جہڑا کہ کجھ اوکڑاں دے باو جود برصغیر وچ مغل سلطنت دی نیہہ رکھن وچ کامیاب ہویا اتے اتھوں دا پہلاں مغل بادشاہ بنیا۔[4] تیموری سلطنت دے راج دے دوران، خاص کرکے بابر دے ویلے وچ اندیجان علاقے دا اک وڈا اتے اہم شہر سی۔ اس ویلے دوران ہی کلا اتے سبھیاچار نے اس شہر نوں چار چن لائے۔

18ویں صدی وچ قوقند خانت دے بنن پچھوں، راجگڑھ اندیجان توں ہٹا کے قوقند بنا دتا گئیا۔ 19ویں صدی دے ادھ وچ، روسی سلطنت نے اج دے وچکار ایشیا دے علاقے تے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ 1876 وچ، روسیاں نے خانان کوکند تے اندیجان سمیت قبضہ کر لیا۔

اندیجان 1898 دی اندیجان بغاوت دا مکھ مرکز سی جس وچ صوفی لیڈر مدالی اشان نے روسی بیرکاں اپر حملہ کیتا، جس نال اوہناں دے 22 بندے مارے گئے اتے 16-20 تک زخمی ہو گئے۔ بدلے وچ، 18 باغیاں نوں پھانسی اتے 360 نوں جلاوطن کر دتا گیا۔[5]

16 دسمبر 1902 نوں اک بہت ہی زبردست بھوچال نے شہر نوں تہس-نہس کر دتا جس نال اس کھیتر وچ 30000 گھر تباہ ہو گئے اتے 4500 لوک مارے گئے۔[3][6] 1917 وچ اس شہر وچ سوویت یونین دے راج دے قیام پچھوں، ایہہ ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دا اک اہم شہر بن گیا۔

جدید اتہاس[لکھو]

وچکار ایشیا دی سوویت حدبندی دوران، اندیجان نوں فرغانہ وادی دے طور تے اسدی تریخی زمین نالوں تن سوویت لوکراجاں دے اک حصے وچ ونڈ دتا گیا۔ اندیجان پھر ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دا حصہ بن گیا۔

دوجی عالمی جنگ دے چڑھدے مورچے دوران بہت سارے سوویت شہریاں نوں اندیجان اتے نال لگدے علاقیاں وچوں خالی کرایا گیا۔ رفیوجی یہودی لوکاں نے نازی قبضے والے پولینڈ توں بھجّ کے۔ جنہاں نوں سوویئتاں نے سائبیریا اتے وچکار ایشیا ول کڈھ دتا سی، اوہناں وچوں کجھ نے 1941 دے شروعاتی دور وچ اندیجان وچ پناہ لئی۔

1990 وچ، اندیجان اتے اسدے نال لگدا کھیتر سیاسی طور تے ڈاوانڈول ہو گیا۔ غریبی اتے اسلامی انتہاپسندی دے کارن کھیتر وچ تناء دا ماحول بن گیا۔ شہر اتے کھیتر نوں اس نال معاشی طور تے بہت ڈھاہ لگی جس توں بعد 1991 وچ سوویت یونین دا خاتمہ ہو گیا۔ وار-وار حداں بند ہون کارن مقامی معیشت بہت بری طرحاں متاثر ہوئی، جس کرکے اندیجان دے لوکاں وچ غریبی ہور ودھ گئی۔

مئی 2005 قتل عام[لکھو]

اصل مضمون: اندیجان قتل عام

13 مئی 2005 نوں ازبکستان دی فوج نے لوکاں دے گروہ اپر سرے عام گولیباری کر دتی جہڑے کہ کرپٹ سرکار اتے غریبی دے خلاف روس مظاہرہ کر رہے سن۔[7][8][9] 13 مئی نوں مارے گئے لوکاں دی گنتی سرکار ولوں 187 توں ودھیرے دسی گئی سی۔[7][10] قومی دفاع سروس (ازبیکستان) دے اک اہلکار نے الزام لایا کہ مرن والیاں دی گنتی 1500 دے قریب اے۔ [11] اسنے الزام لایا کہ مرن والیاں وچوں بہوتیاں دیاں لاشاں نوں قتل عام توں بعد اجتماعی قبراں وچ اکو وار دفن کرکے لکایا گیا۔[12]

ازبیک سرکار نے پہلاں ایہہ بیان دتا کہ ازبیکستان دی اسلامی تحریک نے بدامنی پیدا کیتی اتے روس کرن والے لوک حزب التحریر دے میمبر سن۔۔[13] الوچکاں نے ترک دتا کہ ایہہ بیان دیس وچ اپنی دمنکاری انتظام بنائے رکھن لئی سرکار دا محض اک بہانہ اے۔

کی فوجیاں نے رنگ انقلاب نوں روکن لئی انہیواہ گولیاں چلائیاں جاں اک جیل نوں توڑن دے خلاف صحیح طریقے نال نجٹھیا گیا، ایہہ گل اتے وی اختلاف سن۔[14][15][16][17] اک ہور نظریہ ایہہ اے کہ ایہہ سبھ راج طاقت لین لئی اک انتر-ذاتی جدوجہد سی۔۔[9] ازبیک سرکار نے انت منّ ہی لیا کہ کھیتر وچ ماڑے معاشی حلاتاں کرکے لوکاں وچ روہ پیدا ہو گیا اتے جس کرکے ایہہ بغاوت اتے اس توں بعد قتل عام ہویا۔[18]

جغرافیہ[لکھو]

موسم[لکھو]

اندیجان دا موسم
مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال
اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 3.2
(37.8)
6.3
(43.3)
14.6
(58.3)
23.2
(73.8)
28.7
(83.7)
33.8
(92.8)
34.7
(94.5)
32.6
(90.7)
28.5
(83.3)
21.3
(70.3)
13.0
(55.4)
5.6
(42.1)
20.46
(68.83)
روزانہ اوسط سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) -1.9
(28.6)
0.9
(33.6)
8.4
(47.1)
16.4
(61.5)
21.7
(71.1)
26.2
(79.2)
27.2
(81)
24.7
(76.5)
19.6
(67.3)
12.8
(55)
6.0
(42.8)
0.7
(33.3)
13.56
(56.41)
اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) -5.8
(21.6)
-3.3
(26.1)
3.3
(37.9)
10.2
(50.4)
14.8
(58.6)
18.3
(64.9)
19.5
(67.1)
17.1
(62.8)
11.9
(53.4)
6.3
(43.3)
0.9
(33.6)
-2.8
(27)
7.53
(45.56)
مینہہ م م (انچ) 26
(1.02)
33
(1.3)
37
(1.46)
28
(1.1)
21
(0.83)
8
(0.31)
6
(0.24)
2
(0.08)
4
(0.16)
26
(1.02)
22
(0.87)
25
(0.98)
238
(9.37)
نمی 84 81 72 62 54 46 50 57 60 68 77 86 66.4
دھپ (گھینٹے) 87.7 100.6 151.7 206.3 277.2 334.3 357.7 339.3 289.7 216.6 139.6 77.4 2,578.1
جتھوں لیا: NOAA (1961-1990)[19]

ڈیموگرافی[لکھو]

2000ء چ شہر دی آبادی 3،33،400 سی [2] ، جس چ کئی نسلی ٹولیاں سن تے سبتوں وڈی نسلی ٹولی ازبک لوکاں دی سی ۔

Historical population
YearPop.±%
189757,000—    
1939105,000+84.2%
1959161,000+53.3%
1970188,000+16.8%
1985275,000+46.3%
2000333,400+21.2%
Source: [2][3][20]

معیشت[لکھو]

تعلیم[لکھو]

وڈیاں شخصیتاں[لکھو]

  • نادرہ(1792–1842) — شاعرہ تے سیاسی زنانی[22]
  • عبدالرحمان چولپان (1897–1938) — شاعر ، ڈرامہ نویس ، ناول نگار تے ترجمہ کار[23]
  • عباس باقروف (1910–1974) — فلم اداکار تے ڈاریکٹر, ازبکستان عوامی فنکار (1939)[24]
  • حلیمہ ناصرووا (1913–2003) — اوپیرا گائیکا ، ازبکستان عوامی فنکار (1937)[25]
  • مکّرم ترغانبائیئیوا (1913–1978) — رقاص ، ازبکستان عوامی فنکار (1937); اج دے ازبک سٹیج ڈانس دی موڈھی[26]
  • فاطمہ باروخووا (1916–2009) — اوپیرا گائیکا ، ازبکستان عوامی فنکار (1950)[27]
  • شہادت رحیمووا (1919–1979) — گائیکا تے اداکارہ، ازبکستان عوامی فنکار (1940)[28]
  • محمد یوسف (1954–2001) — شاعر تے ازبکستان سپریم اسمبلی دا رکن, عوامی شاعر ازبکستان (1998)[29]
  • روسلان چاگائیف (born 1978) — سابق ہیوی ویٹ باکسنگ چمپیئن[30]

حوالے[لکھو]

  1. Pospelov, E. M. (1998). Geographical Names of the World. Toponymic Dictionary (in Russian). Moscow: Russkie slovari, 36. ISBN 5-89216-029-7. 
  2. 2.0 2.1 2.2 Ziyayev, Baxtiyor (2000–2005). "Andijon". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 
  3. 3.0 3.1 3.2 "Andijon". Ensiklopedik lugʻat (in Uzbek) 1. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. pp. 42–43. 5-89890-002-0. 
  4. Manz, Beatrice Forbes (1987). "Central Asian Uprisings in the Nineteenth Century: Ferghana under the Russians". Russian Review 46 (3): 267–281. doi:10.2307/130563. 
  5. Khalid, Adeeb (1998). The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia, Comparative studies on Muslim societies. Berkeley: University of California Press, 59. ISBN 0-520-21355-6. 
  6. Kislov, D. (13 جولائی 2007). "Paging through old journals: Evidence of the 1902 Andijan Earthquake" (in Russian). Ferghana. http://www.fergananews.com/article.php?id=5232. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  7. 7.0 7.1 "Preliminary findings on the events in Andijan, Uzbekistan, 13 مئی 2005". Organisation for Security and Co-operation in Europe. Warsaw. 20 جون 2005. http://www.osce.org/odihr/15653?download=true. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  8. Beehner, Lionel (جون 26, 2006). "Documenting Andijan". Council on Foreign Relations. http://www.cfr.org/uzbekistan/documenting-andijan/p10984#6. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  9. 9.0 9.1 Burnashev, Rustam; Irina Chernykh. "Changes in Uzbekistan's military policy after the Andijan Events". China and Eurasia Forum Quarterly 5 (I): 67–73. 
  10. Usmanova, Dilya. "Uzbekistan: Andijan – A policeman's account". Institute for War and Peace Reporting. http://reliefweb.int/report/uzbekistan/uzbekistan-andijan-policemans-account. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  11. Donovan, Jeffrey (1 ستمبر 2008). "Former Uzbek spy accuses government of massacres, seeks asylum". RFE/RL. http://www.rferl.org/content/Former_Uzbek_Spy_Seeks_Asylum/1195372.html. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  12. "The Andijan massacre a year after". Columbia Radio News. 10 جون 2007. https://web.archive.org/web/20070610015311/http://www.jrn.columbia.edu/studentwork/radio/175/2006-05-05/361.asp. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  13. "Border situation between Uzbekistan, Kyrgyzstan returns to normal". ReliefWeb. 26 مئی 2005. http://reliefweb.int/report/uzbekistan/border-situation-between-uzbekistan-kyrgyzstan-returns-normal. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  14. C. J. Chivers; Ethan Wilensky-Lanford (17 مئی 2005). "Uzbeks say troops shot recklessly at civilians". The New York Times. https://www.nytimes.com/2005/05/17/international/asia/17uzbek.html?_r=0. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  15. "Uzbek troops clash with protesters". CNN. 13 مئی 2005. https://web.archive.org/web/20070813051541/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/05/13/uzbekistan.violence/index.html. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  16. "Uzbekistan: 'Bullets were falling like rain'". Human Rights Watch. https://www.hrw.org/reports/2005/uzbekistan0605/2.htm#_Toc105632740. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  17. Chivers, C. J. (23 مئی 2005). "Toe tags offer clues to Uzbeks' uprising". https://www.nytimes.com/2005/05/23/international/asia/23uzbek.html?ex=1173758400&en=9bcdecf9d255f304&ei=5070. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  18. "Uzbekistan: Karimov reappraises Andijon". RFE/RL. 19 اکتوبر 2006. http://www.rferl.org/content/article/1072151.html. Retrieved on 7 اپریل 2014. 
  19. "Climate normals for Andijan". National Oceanic and Atmospheric Administration. ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/UZ/38475.TXT. Retrieved on 10 February 2013. 
  20. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے OʻzSE لئی۔
  21. Muhammadjonov, Abdulahad; Abdugʻafurov, Abdurashid (2000–2005). "Bobur". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 
  22. Qodirova, Mahbuba (2000–2005). "Nodira". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 
  23. Karimov, Naim (2000–2005). "Choʻlpon". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 
  24. "Bakirov Abbos". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 
  25. "Nosirova Halima". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 
  26. Qodirov, Muhsin (2000–2005). "Turgʻunboyeva Mukarram". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 
  27. "Boruxova Fotima". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 
  28. "Rahimova Shahodat". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 
  29. "Muhammad Yusuf". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 
  30. "Chagayev Ruslan Shamilevich". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (in Uzbek). Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000–2005. 

باہرلے جوڑ[لکھو]

Flag of Uzbekistan.svgازبکستان دے شہرEmblem of Uzbekistan.svg
راجگڑھ-:۞:-Tashkent emblem.jpgتاشقند
شہر اندیجان • انگرین • اساکا • آلمالیق • اورگانچ • اوچقودوق • اورگوت • بیک آباد • بیرونی • بخارا • ترمذ • تورکول • توئی تپہ • جمعہ • جیزک • چیرچیق • چمبائی • چست
خیوا • خوجائلی • رشتان • زرفشان • سمرقند • شہر سبز • سردریا • شیرین • غازار • غژدوان • فرغانہ • قوقند • قاراکول • قاراسو • قرشی • کتہ قورغان • کاگان
کاسانسوئی • گلستان • مرغیلان • موئیناق • مبارک • نمنگان • نورآتا • نوکوس • نوائی • وابکینت • یانگی آباد • یانگی یول • یانگیئر
Flag of Uzbekistan.svgصوبہ اندیجانEmblem of Uzbekistan.svg
راجگڑھ:۞:اندیجان
ضلع (راجگڑھ) ضلع اندیجان(کوئیگانیار) • ضلع اساکا(اساکا) • ضلع بالقچی(بالقچی) • ضلع باز(باز (شہر))  • ضلع بولاقباشی(بولاقباشی) • ضلع ازباسکان(پائےتگ)
ضلع جلال کودوک(اخون بابائیف) • ضلع خوجہ آباد(خوجہ آباد) • ضلع قرغان تپہ(قرغان تپہ) • ضلع مرحمت(مرحمت (شہر)) • ضلع آلتین کول(آلتین کول) • ضلع پختاآباد(پختاآباد)
ضلع شہرخان(شہرخان) • ضلع اولغ نار(آکولتین)