بگھیل سنگھ

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج

بگھیل سنگھ (1730–1802)اک پنجابی سکھ جرنیل سی ۔ اوہ ضلع ترن تارن دے پنڈ جھبل چ اک جٹ سکھ دے گھر جمیا۔ 1765 چ کروڑ سنگھیا مسل دا سردار بنیا۔ مغل فوج نوں ہران مگروں بگھیل سنگھ تے اودی پنجابی فوج 11 مارچ 1783 نوں لال قلعہ دلی تے مل ماردی اے۔ مغل بادشاہ شاہ عالم دوجے نے ٹیکس وچ رپے چوں چھے آنے بگھیل سنگھ نوں دینا منیا۔ بگھیل سنگھ نے دلی دیاں سکھاں لئی پوتر تھاواں تے گردوارے وی بناۓ۔

سکھ قوم دے جانباز جودھیاں وچوں جتھیدار بگھیل سنگھ دا ناں پہلی قطار وچ آؤندا اے ۔ اوہناں دا جم سنّ 1730 وچ ماجھے دے تریخی قصبہ جھبال (امرتسر) وچ ہویا ۔ آپ دے پروار دا سبندھ ماجھے دے 84 پنڈاں دے مالک چودھری لنگاہ ڈھلوں نال جا جڑدا اے ۔ چودھری لنگاہ گرو ارجن دیو دا شردھالو سی اتے مکتسر دی جنگ وچ اپنے جوہر دکھاؤن والی سنگھنی مائی بھاگو دے دادا بھائی پیرو شاہ ڈھلوں دے چھوٹے بھرا سن ۔ پر اتہاس وچ لکھیا ملدا اے کہ بگھیل سنگھ دھالیوال دا اصل پنڈ موگا ضلعے وچ راؤکے کلاں اے ۔ تریخی قصبے جھبال وچ آپ دے نانکے وی ہو سکدے ہن ۔ جھبال وچ جا کے کھوج-پڑتال کیتے توں بھاویں کوئی وی تریخی نشانی نہیں مل سکی پر 12 پتیاں تے 7 گرام پنچائتاں وچوں اک پنڈ دا ناں 'جھبال جتھیدار بگھیل سنگھ' اے ۔ اس توں بناں پنڈ جھبال خورد، جھبال سورگپری، جھبال خام، جھبال پختہ، جھبال اڈا، جھبال چودھری لنگاہ پنڈ وسے ہوئے ہن ۔ ایہناں وچوں پنڈ جھبال خام وچ جتھیدار بگھیل سنگھ دے ناں اُتے بہت ہی عالیشان گرودوارہ صاحب موجود اے، جتھے پربندھک کمیٹی ولوں روزانہ چھوٹے بچیاں نوں گربانی اتے سکھ اتہاس سبندھی جانکاری دین لئی مذہبی جماعتاں دا پربندھ کیتا گیا اے ۔ تریخی قصبہ جھبال وچ جتھیدار بگھیل سنگھ دی یاد وچ گرودوارہ صاحب دا قیام اکت جتھیدار دے جھبال نال گہرے سبندھاں نوں اجاگر کرن والے تتھّ ہن ۔

سکھاں دے جامباز جودھے جتھیدار بگھیل سنگھ دے جیون سبندھی اتہاس دے ورقے پھرولیئے تاں ایہہ پتہ لگدا اے کہ سنّ 1748 ء نوں جس وقت دل خالصہ دا ابھار ہو رہا سی، اس ویلے لاہور ضلعے دے پنڈ برقی وچ ورک گوت نال متعلق کروڑا سنگھ پیدا ہویا، جو پچھوں جا کے کروڑ سنگھیا مثل دا سردار بنیا ۔ اتہاس دسدا اے کہ بے حدّ ظالم مغل بادشاہ زکریا خان نے 20 کو سال دی عمر وچ کروڑا سنگھ نوں زبری مسلمان بنا دتا، پر آپ بڑی جلدی ہی امت دی دات حاصل کرکے سنگھ سج گئے ۔ کروڑا سنگھ دے اپنے کوئی پتر نہیں سی ۔ اس نے اپنے گھریلو نوکر بگھیل سنگھ نوں گود لے رکھیا سی ۔ سنّ 1761 نوں ہوئی ترائی دی لڑائی دوران کروڑا سنگھ ماریا گیا ۔ اس توں بعد بگھیل سنگھ نے کروڑ سنگھیا مثل دی واگڈور سمبھالی ۔ جتھیدار بگھیل سنگھ نے اپنی سوجھ-بوجھ صدقہ سکھ مسلاں نوں سنگٹھت کرکے ہندوستان دا راجگڑھ دلی دے لال قلعے اپر کیسری نشان صاحب لہراء کے ہندوستان دے اتہاس نوں اک نواں موڑ دتا ۔

جد بگھیل سنگھ نے کروڑ سنگھیا مثل دا کم بھار سمبھالیا تاں اس وقت دلی دے تخت اُتے مغل حاکم شاہ عالم دوجا راج کر رہا سی ۔ بگھیل سنگھ نے سبھ توں پہلاں ہشیارپور اُتے قبضہ کرکے اپنی جیتو مہم دی شروعات کیتی ۔ اس دیاں تنّ پتنیاں سن ۔ اپنی پہلی بیوی روپ کنول نوں راج دے اندرونی معاملیاں دا پربندھ سواپیا ۔ ہریانہ وچ کرنال توں 30 کلومیٹر اگے چھلودی نوں اپنے قبضے وچ کرکے اس دی دیکھ-ریکھ دوجی بیوی راج کنول نوں سنبھال دتی ۔ تیجی بیوی رتن کور نوں کلاور دا پربندھ سواپ دتا ۔ سنّ 1775 نوں سردار ہری سنگھ بھنگی نوں ہرا کے اس دے قبضے والے تنّ پرگنے ترن تارن، سبھراؤا اتے سرہالی نوں اپنے قبضے وچ کرکے پھر سرہند ولّ نوں رخ کیتا ۔ سرہند جتن توں بعد نواب جسا سنگھ آہلووالیا اتے جتھیدار بگھیل سنگھ دی اگوائی والیاں سنگٹھت فوجاں نے 20 فروری، 1764 نوں سہارنپور، مظفرنگر اتے میرٹھ جت کے نجیباواد، مراد آباد اتے انوپ شہر اُتے جت حاصل کیتی ۔

22 اپریل، 1775 نوں کنجپرا نیڑیوا جمنا ندی پار کرکے 15 جولائی، 1775 نوں دلی دے ہی پہاڑگنج اتے جےَ سنگھپرا نوں جتیا ۔ اس توں بعد 50,000 دی گنتی والے دل خالصہ نے دلی ولّ کوچ کیتا ۔ فروری، 1783 نوں غازیہ آباد، شکوہاباد، علیگڑھ اتے بلند شہر نوں اپنے قبضے وچ کیتا ۔ دلی وچ داخلے ویلے جسا سنگھ آہلووالیا اتے جتھیدار بگھیل سنگھ نے اپنی 50,000 دے قریب فوج نوں دو حصیاں وچ ونڈ لیا ۔ بگھیل سنگھ نے اپنی 30,000 فوج نوں تیس ہزاری والے تھاں اُتے رکھیا ۔ 8 مارچ، 1783 نوں ملکہ گنج، سبزی منڈی، مگلپرا اتے اجمیری دروازے نوں بری طرحاں تحس-نحس کرکے سکھ فوجاں اگے ودھیاں ۔ دوجے پاسیوا سکھ جرنیل جسا سنگھ رامگڑھیا اپنے 10 ہزار سینکاں نال ہسار والے پاسیوا دلی پجا ۔ 11 مارچ، 1783 نوں سمچے شہر اپر جت حاصل کرن توں بعد سکھ قوم دے تنے مشہور جرنیلاں نے دیس دا راجگڑھ دلی دے لال قلعے اپر کیسری نشان صاحب لہراء کے دنیا دے اتہاس وچ اک ہور سنہری پنہ جوڑ دتا ۔ دلی دے تخت اُتے بیٹھن لئی جسا سنگھ رامگڑھیا اتے نواب جسا سنگھ آہلووالیا دے سینکاں نے آپو وچ اک-دوجے خلاف تلواراں وی سوت لئیاں سن، پر پرمکھ جرنیلاں دی سیانپ نال معاملہ ٹھنڈھا پے گیا ۔ ساری سکھ فوج دا ٹکانا سبزی منڈی وچ کیتا گیا ۔

دلی دے جیتو جرنیل جتھیدار بگھیل سنگھ دے مغل بیگم سمرو نال مترتاپوروک سبندھ سن ۔ بیگم سمرو نے سنگھاں دا مغل بادشاہ دا کجھ شرطاں تحت سمجھوتہ کروا دتا ۔ اس سمجھوتے مطابق سکھ فوجاں ولوں جتھیدار بگھیل سنگھ دی اگوائی ہیٹھ دلی دے تریخی گوردواریاں دی تیاری کرنا ہووےگا اتے مغل سلطنت اپنے کلّ مالیئے دا ساڈھے 12 فیصدی سکھ فوجاں نوں دین لئی پابند ہوویگی ۔ کئی اتہاسکاراں ولوں ساڈھے 12 فیصدی دی جگہ ساڈھے 37 فیصدی لکھیا گیا اے ۔ اس توں بناں سکھ اگے توں کدے وی دلی ولّ نوں کوچ نہیں کرنگے ۔ سمجھوتے مطابق قریب 9-10 مہینے وچ ہی سکھ فوجاں ولوں دلی وچ 6 تریخی گوردواریاں (گرودوارہ ماں سندری جی، گرودوارہ سری بنگلا صاحب، گرودوارہ سری بالا صاحب، گرودوارہ رکاب گنج صاحب، گرودوارہ موتی باغ، گرودوارہ مجنوں کا ٹلا) دی تیاری کرن توں بعد دسمبر، 1783 وچ ہی جتھیدار بگھیل سنگھ تے ہور سکھ جرنیلاں نے دلی نوں چھڈّ دتا ۔ جتھیدار بگھیل سنگھ دھالیوال سنّ 1802 نوں ہریانہ (ہشیارپور) وکھے چلانا کر گئے ۔ ہر سال 11 مارچ نوں جتھیدار بگھیل سنگھ ولوں 'دلی فتح' دی سالانہ یاد وچ گرودوارہ جتھیدار بگھیل سنگھ پنڈ جھبال وچ سمچی گرام پنچائت تے گرودوارہ کمیٹی ولوں گروہ سنگتاں دے سہیوگ نال وشال گرمتِ سماگم کروائے جاندے ہن ۔ سری اکھنڈ پاٹھ صاحب دے بھوگ پین توں اپرنت راگی/ڈھاڈی جتھے سنگتاں نوں مانمتے سکھ اتہاس توں جانو کرواؤندے ہن ۔

ایہ وی ویکھو[لکھو]

بارلے جوڑ[لکھو]