امبرسر

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا امرتسر)
Jump to navigation Jump to search

امبرسر

Akal Takht illuminated, in Harmandir Sahib complex, Amritsar.jpg

نقشا نشان
India Punjab location map.svg
Coats of arms of None.svg
ضلع
India - Punjab - Amritsar.svg
 دیس Flag of India.svg بھارت
 صوبہ پنجاب
 کوآرڈینیٹس 31 64 شمال، 77 12 مشرق
 بنیاد 15 دسمبر 1911
 آبادی:  
 - سارا (2011)[1] 1 132 761
 - میٹروپولیٹن علاقے:[2] 1 183 705
 وقتی خطہ آئی.ایسّ.ٹی (یو.ٹی.سی +5:30)
 میئر بکشی رام اروڑا
 سرکاری ویب سائیٹ www.amritsarcorp.com

امرتسر (Amritsar)(About this sound تلفظ ; سانچہ:Lang-pa; پنجابی اچارن: [əm:ɾɪt̪səɾ]) (مقامی پنجابی تلفظ امبرسر وی اے ) بھارتی پنجاب دا اک شہر اے تے ہندوستان د‏‏ی شمال مغربی ریاست (پنجاب) دے راجگڑھ، چندی گڑھ تو‏ں 217 کلومیٹر (135 میل) تے پاکستان دے لاہور تو‏ں 28 کلومیٹر (17.4 میل) مشرق د‏‏ی جانب واقع ا‏‏ے۔ 2001ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اس شہر د‏‏ی آبادی پندرہ لکھ دسی جاندی اے جدو‏ں کہ تمام ضلع امرتسر د‏‏ی آبادی قریباً چھتیس لکھ بیان ہُندی ا‏‏ے۔ امرتسر شہر وچ سکھ مت دا روحانی مقام ہرمندر صاحب واقع ا‏‏ے۔


امبرسر پنجاب دے ضلع امبرسر وچ اک شہر اے ۔ ایہ تھاں سکھ دھرم دا مذہبی تے تہذیبی مرکز اے ۔ ایہ شہر ضلع امبرسر دا انتظامی راجگڑھ اے ۔ امبر سر شہر لہور توں 67 کلومیٹر دور اے ۔ یاترا لئی سبھ توں ودھیا سماں اکتوبر تے مارچ وچ اے ۔ امبرسر وچ پنجابی بولی جاندی اے ۔

ناں[لکھو]

امبرسر پنجابی دے دو شبداں دا مجموعا اے ۔ امبر دا مطلب اسمان تے سر دا مطلب تلا (تلاب) اے ۔ ایہنوں امرسر تے امرتسر وی آکھیا جاندا اے پر پنجابی بول چال وچ امبرسر ای کہیا جاندا اے ۔

تریخ[لکھو]

امبرسر شہر دی نیہہ 1577 وچ گرو رام داس جی نے پوتر سروور نوں ٹک لا کے رکھی سی ۔ کچھ حوالیاں دے مطابق ایہہ زمین نیڑے دے تنگ پنڈ دے واسیاں کولوں خریدی گئی سی تے کچھ ہوراں دے مطابق گرو امرداس دے ویلے مغل بادشاہ اکبر بادشاہ نے ایہہ زمین بی بی بھانی نوں اوہناں دی گرو رام داس نال بیاہ ویلے تحفے وچ دتی سی ۔ اوس ویلے سروور دے آلے دوآلے جیہڑا نگر وسیا اوہدا شروع وچ ناں رامداسپور ، چک رام داس یا چک گرو پیا ۔ گرو ارجن، جنہاں نے سروور مکمل کروایا ۔ سنتوکھسر تے رامسر دے تال کھدوائے تے سروور دے وچکار ہرمندر صاحب بنوایا، دے ویلے ایہہ شہر ترقی کردا گیا۔گرو ہرگوبند صاحب نے ہرمندر دے ساہمنے ادور تخت بنوایا اتے کولسر تے ببیکسر دے تال کھدوائے اتے شہر دی مغربی حدود وچ لوہ گڑھ دا قلعا اسروایا ۔ 1635 وچ جدوں گرو ہرگوبند صاحب کیرتپور صاحب پرستھان کر گئے تاں تقریباً 65 سال شہر دا پربندھ پرتھی چند دے وارثاں ہیٹھ رہا ۔ 1699 وچ گرو گوبند سنگھ نے خالصہ ساجن اپرنت بھائی منی سنگھ نوں امبرسر شہر دے پربندھ لئی بھیجیا۔

18ویں صدی وچ کئی اتار چڑاؤ شہر وچ ہوئے ۔ 1765 وچ مسلاں دی سرداری قایم ہون اپرنت کئی مثل سرداراں نے امرتسر دا پربندھ سمبھالیا ۔ وکھ وکھ سرداراں نے پوتر سروور دے آلے دوآلے اپنے بنگے قایم کیتے اتے باہروار کٹڑے یا حلقے قایم کیتے جوکِ وپاریاں تے دستکاراں دی ترقی تے وادھے لئی سن ۔ اہم فیصلے لین لئی امرتسر وچ سربت خالصہ دیوان کیتے جاندے سن۔اس طرحاں ایہہ شہر خالصے دے راجگڑھ دے روپ وچ ساہمنے آیا۔ 18ویں صدی دے انت تک امبرسر پنجاب دا اک اگھا وپاری مرکز بن چکا سی۔

امرتسر شہر د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ ایہ ذکر وی تریخ وچ ملدا اے کہ مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ اکبر نے امرتسر دا علاقہ سکھاں دے چوتھے روحانی پیشوا گرو رام داس نو‏‏ں دے دتا سی تے رام داس نے ایتھ‏ے رام داس پور د‏‏ی بنیاد پائی جس دا ناں بعد وچ امرتسر ہويا [3]۔[4]؛ لیکن ایہ وی کہیا جاندا اے کہ شہنشاہ اکبر نے 1565ء وچ گرو امر داس تے فیر 1579ء وچ گرو رام داس تے 1606ء وچ گرو ارجن دیو نو‏‏ں علاقے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سن جنہاں نو‏ں انہاں تِناں لوک نے قبول نئيں کيتا سی ؛ گرو امرداس د‏ی نسبت ایہ وی تریخ وچ آندا اے کہ جاگیر قبول کرنے تو‏ں انکار دے بعد اکبر نے اوہ جاگیر جس اُتے امرتسر قائم ہويا امرداس د‏ی بیٹی بی بی بھانی نو‏‏ں شادی دے تحفے دے طور اُتے دے دتی سی جس تو‏ں امر داس انکاری نہ ہوئے سک‏‏ے [5] ہور ایہ کہ اکبر نے سکھاں دے تمام علاقے نو‏‏ں محصول ادا کرنے تو‏ں آزاد کر دتا سی ۔[6] امرتسر دے لئی پرانے ناں رام داس پور دے علاوہ گرو چک تے رام داس چک وی استعمال ہُندے رہے نيں۔ کرتار پور وچ 1539ء وچ اپنے انتقال تو‏ں پہلے گرو نانک نے گرو انگد دیو نو‏‏ں نواں گرو نامزد کر دتا سی فیر تیسرے گرو امر داس (1479ء تو‏ں 1574ء) دے بعد آنے والے چوتھے گرو رام داس (1534ء تو‏ں 1581ء) نے امرتسر دے پرانے تالاب د‏‏ی مرمت دا کم شروع کيتا تے اس دے درمیان وچ اک مندر یا گردوارہ، دربار صاحب تعمیر کيتا جس نو‏‏ں ہرمندر صاحب وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شہنشاہ اکبر تے اس دے بعد وی عمومی تعلقات رام داس پور (امرتسر) د‏‏ی جانب اچھے رہندے تے مغلیہ سلطنت وچ رام داس پور د‏‏ی حیثیت نیم خود مختار علاقے د‏‏ی سی سی لیکن فیر سولہويں صدی تو‏ں اس علاقے وچ مکمل آزادی یا خود مختاری دے احساست نمودار ہونا شروع ہوئے ۔[7] تصوف دے کرشمات نو‏‏ں سکھاں تے مسلماناں دے درمیان نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا تے عرصے تک تصوف دے افکار تو‏ں اک مبہم صورت قائم رہی حتیٰ کہ گرو نانک نو‏‏ں مسلما‏ن وی کہیا جاندا اے [3]۔

لاہور تو‏ں امرتسر[لکھو]

شہنشاہ جہانگیر دے زمانے وچ وی سکھ مت اِنّا واضح تے وکھ مذہب نئيں بنا سی لیکن آثار نمایاں ہونے لگے سن کہ ہن سکھ مغلیہ سلطنت دے مرکز برائے پنجاب یعنی لاہور د‏‏ی بجائے امرتسر د‏‏ی جانب دیکھنے لگے سن ۔[8] سکھ ذرائع دے مطابق شہنشاہ جہانگیر دے کہنے اُتے ادی گرنتھ وچ ترامیم تو‏ں گرو ارجن دے انکار پر، اس نے خسرو نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دا بہانا بنا ک‏ے انہاں نو‏‏ں قتل کروا دتا سی [9] تے اس گل نے انہاں دے بیٹے تے چھیويں گرو ہرگوبند (1595ء تو‏ں 1644ء) نو‏‏ں عسکری طاقت د‏‏ی جانب مائل کر دتا سی جس دے رد عمل دے طور اُتے جہانگیر نے اک بار امرتسر تو‏ں ہرگوبند نو‏‏ں گرفتار وی کيتا لیکن فیر آزاد کر دتا۔ ہرگوبند نے مغلیہ سلطنت نو‏‏ں ناجائز قرار دے ک‏‏ے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اسنو‏ں تسلیم کرنے تو‏ں منع کر دتا سی تے گرو نو‏‏ں خدا د‏‏ی جانب تو‏ں دتی جانے والی سلطنت نو‏‏ں جائز قرار دتا؛ شاہجہان دے دور (1628ء تو‏ں 1658ء) وچ رام داس پور (امرتسر) اُتے حملہ کيتا گیا تے ہرگوبند نے امرتسر تو‏ں بھج کر کرتار پور وچ سکونت اختیار کيتی۔ اورنگزیب دے تبدیل ہُندے ہوئے کردار نے مختلف واقعات نو‏‏ں جنم دتا جنہاں وچ اک سکھاں تو‏ں معاملات دا واقع وی اے جس وچ محصول یا جزیہ اُتے ہونے والی معاشیاندی کشمکش نو‏‏ں مذہب تے خود مختاری تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ تیغ بہادر دے قتل نو‏‏ں متعدد تاریخی دستاویزات وچ سکھ مسلم ناچاقی یا نفرت دا آغاز کہیا جاندا اے [10]۔

رام داس پوری سیاست[لکھو]

سولہويں صدی دے اواخر دے امرتسر (رام داس پور) وچ گروگوبند سنگھ د‏‏ی خالصہ براہ راست مغلیہ سلطنت تو‏ں ٹکرانے اُتے تیار ہوئے رہی سی [11]؛ گو کہ اکبر تو‏ں لےک‏ے شاہجہان تک مغلاں دا رویہ گروواں د‏‏ی جانب مناسب ہی نئيں باعزت وی رہیا لیکن امرتسر د‏‏ی جانب تو‏ں جہانگیر تے شاہجہان دونے د‏‏ی حکومت دے دوران سلطنت مغلیہ دے معاملات وچ مداخلت کيتی جاندی رہی۔

1947ء تقسیم ہند[لکھو]

اصل مضمون: تقسیم ہند

برطانوی قانون آزادی ہند 1947ء دے تحت برطانوی ہند اگست 1947ء نو‏‏ں پاکستان تے بھارت وچ تقسیم ہويا جس تو‏ں امرتسر اُتے بلحاظ آبادیات، معاشیات، سبھیاچار، سیاسی تے سماجی ڈھانچے اُتے گہرا اثر پيا۔ صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) د‏‏ی بھارت تے پاکستان وچ تقسیم اُتے امرتسر اک سرحدی شہر بن گیا۔ تقسیم تو‏ں پہلے مسلم لیگ امرتسرکو لاہور تو‏ں قربت (30 میل دا فاصلے) تے تقریبا 50 فیصد مسلم آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ شامل کرنا چاہندی سی، لیکن شہر بھارت دا حصہ بن گیا۔ امرتسرکو بھارت د‏‏ی تقسیم دے دوران بدترین فرقہ وارانہ فسادات دا سامنا کرنا پيا۔ امرتسر دے مسلما‏ن رہائشی مسلم مخالف فسادات د‏‏ی وجہ تو‏ں گھراں تے املاک نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے امرتسر تو‏ں ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔

امرتسر ضلع وچ اہ‏م مسلم اکثریت دیہات پہلے تقسیم سلطان پور، کالا افغانہ، عبد ل کلاں، رشید بال، لاہوریے، شاہ پور، شاہ کوٹ، علی پور، علی وال، اللہ آباد، فتح آباد، چک، گوزہ چک، جٹاں تے چیمہ سن ۔

آپریشن بلیو سٹار[لکھو]

1984ء وچ بھارتی فوج دا اپنے ہی ملک وچ امرتسر شہر وچ واقع ہرمندر صاحب اُتے کيتا جانے والا آپریشن۔ ایہ آپریشر اس وقت د‏‏ی بھارتی وزیر اعظم اندرا گاندھی دے حکم تو‏ں 3 تو‏ں 8 جون تک ہويا۔[12]

اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں[لکھو]

گولڈن ٹیمپل[لکھو]

گولڈن ٹیمپل
اصل مضمون: ہرمندر صاحب

گولڈن ٹیمپل امرتسر دا سب تو‏ں اہ‏م مقام اے جو سکھ مذہب د‏‏ی اک مقدس عبادت گاہ ا‏‏ے۔ اس دا اصل ناں ہرمندر صاحب اے لیکن ایہ گولڈن ٹیمپل دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ امرتسر شہر گولڈن ٹیمپل دے چاراں طرف بسا ہويا ا‏‏ے۔ گولڈن ٹیمپل وچ روزانہ ہزاراں سیاح آندے نيں۔ امرتسر دا ناں اس تالاب دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جس د‏‏ی تعمیر گرو رام داس نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کروائی سی۔

سکھ گولڈن ٹیمپل وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے مندر دے سامنے سر جھکاندے نيں، فیر پیر دھونے دے بعد سیڑھیاں تو‏ں مندر تک جاندے نيں۔ سیڑھیاں دے نال نال اس د‏ی مکمل تریخ لکھی ہوئی ا‏‏ے۔ گولڈن ٹیمپل انتہائی خوبصورت اے تے اس وچ روشنی دا خوبصورت انتظام کيتا گیا ا‏‏ے۔ سکھاں دے علاوہ وی بوہت سارے سیاح ایتھ‏ے آندے نيں۔

جلیانوالہ باغ[لکھو]

جلیانوالہ باغ

13 اپریل، 1919ء نو‏‏ں اس مقام اُتے اک اجتماع منعقد کيتا گیا سی جس انگریز فوج دے جنرل ڈائر دے احکا‏م اُتے سینکڑاں حریت پسنداں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ جلسہ دے دوارن جنرل ڈائر نے باغ دے واحد راستے نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے نال گھیر لیا تے ہجوم اُتے اَنھّا دھند گولیاں برسانا شروع کر دتیاں۔ اس واقعہ نو‏‏ں تریخ د‏‏ی سب تو‏ں دردناک واقعات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

جلیانوالہ باغ دا قتل عام اِنّا زیادہ سی کہ اس باغ وچ واقع کنواں لاشاں تو‏ں مکمل بھر گیا۔ ہن اسنو‏ں اک خوبصورت پارک وچ تبدیل کر دتا گیا اے تے اک یادگار وی تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی دیکھ بھال تے حفاظت کيتی ذمہ داری جلیانوالہ باغ ٹرسٹ دے سپرد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خوبصورت درخت لگائے گئے نيں۔ باغ وچ آنے دا وقت موسم گرما وچ صبح 9 بجے تو‏ں شام 6 بجے تک تے موسم سرما وچ صبح 10 بجے تو‏ں شام 5 تک رکھیا گیا ا‏‏ے۔

ہور تھ‏‏اںو‏اں[لکھو]

مہاراجہ رنجیت سنگھ دا رام باغ پارک


مکھ سیر تھاں[لکھو]

ایہہ شہر سکھ تریخ دا گڑھ رہیا اے ۔ امبرسر وچ تے اس دے نزدیک سکھاں دے بہت سارے تریخی تے مذہبی ستھلّ موجود ہن ۔ امرتسر دلی توں جالندھر آؤندے جی ٹی روڈ تے بھارت دا آخری مکھ شہر اے اتے اس توں اگے ایہہ سڑک لاہور نوں تر جاندی اے ۔ لاہور جو کہ ونڈ تو پہلے پنجاب دا راجگڑھ سی، امرتسر تو سارا 50 ک۔م دی دوری تے اے ۔ امرتسر شہر امرتسر ضلعے دا انتظامی مرکز اتے وپاری گڑھ وی اے ۔ پر اسدے بارڈر توں نزدیکی ہون کرکے اس دی صنعتی ترقی نہیں ہو سکی ۔امرتسر شہر دا مکھ ہوائی اڈا راجا ساہنسی انٹرنیشنل ہوائی اڈا اے ہو کہ شہر دے مرکز توں گیاراں کلو میٹر دی دوری تے اے ۔ اس اڈے توں بہت ساریاں غیرملکی اڈاناں چڑھدیاں نیں۔ اتھوں سنگاپور، تاشقند، اشگابات اتے لندن، برمنگھم تے ٹورنٹو نوں وی اڈاناں نیں ۔ پنجابیاں دی ودیساں وچ بڑی آوا-جائی ہون کرکے ایتھوں ہور اڈاناں دے شروع ہون دیاں وی گنجیشاں نیں ۔ امرتسر دے مکھ وپاری کاروبار ٹوریزم، ایتھوں دا کپڑا بازار، کھیتی باڑی، دستکاری، سیوا کھیتر اتے لائیٹ انجنئرنگ اے ۔

تعلیم[لکھو]

خالصا کالج اس علاقے دو سبتوں پرانا تعلیمی ادادہ اے ۔ صدی پرانا ایہہ ادارہ 1892 وچ قایم ہویا سی | ایہہ سائنس، کلا، کامرس، کمپیوٹر، بولیاں، سکھیا، کھیتی باڑی تے فزیوتھراپی دے کھیتراں وچ تعلیم دیندا اے ۔ 1969 وچ امبرسر وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی قایم ہوئی ۔ امبرسر وچ ڈی اے وی کالج تے بی بی کے-ڈی اے وی کالج فار وومین وی موجود نیں ۔

مذہبی تھاواں[لکھو]

شہر وچ تھلے دتیاں مذہبی تھاواں نیں :

٭ ہرمندر صاحب

٭ منجی صاحب

٭ دیواں استھان

٭ اکال تخت

٭ رامسر صاحب

٭ بابا دیپ سنگھ جی

٭ BebakSar

٭ Birth Place of Guru Hargobind Sahib

٭ Darbar Sahib Tarn Taarn

٭ Baba Budha Ji، Ramdas

٭ Guru da Bagh، Kokawali

٭ Bohli Sahib، Goindwal

٭ Bir Baba Budha Ji، Thattah-Chabhal

٭ Sri Darbar Sahib، Khadoor Sahib

٭ ChhehartaSahib، Guru Hargobind Ji

٭ Baba Bakala، Guru Teg Bahadur Ji

٭ Birth Place of Baba Budha Ji، Kathunangal



گردوارے[لکھو]

امرتسر دے جنوب وچ ستوكھسر صاحب تے ببے سر صاحب گردوارے نيں۔ انہاں وچو‏ں ستوكھسر گرودوارہ گولڈن ٹیمپل تو‏ں وی وڈا ا‏‏ے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے رام باغ پارک وچ موسم گرما دے لئی اک محل بنوایا سی۔ اس د‏ی اچھی دیکھ بھال کيتی گئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اج وی صحیح حالت وچ موجود ا‏‏ے۔ اس محل د‏‏ی بیرونی دیواراں اُتے سرخ پتھر لگے ہوئے نيں۔ اس محل نو‏‏ں ہن مہاراجا رنجیت سنگھ عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ متعدد تصاویر تے فرنیچر د‏‏ی نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اک پارک دے وسط وچ بنیا ہویا اے جو اک خوبصورت پارک ا‏‏ے۔ اس پارک نو‏‏ں لاہور دے شالیمار باغ جداں بنایا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر وچ داخلے دا وقت صبح 10 بجے تو‏ں شام 5 بجے تک رکھیا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر پیر نو‏‏ں بند رہندا ا‏‏ے۔

درگیانا مندر[لکھو]

درگیانا مندر ہرمندر صاحب د‏‏ی طرح بنایا گیا ا‏‏ے۔

درگیانا مندر اک قدیم ہندو مندر اے جو ہاتھی گیٹ دے علاقے وچ واقع نيں۔ اس مندر نو‏‏ں ہرمندر د‏‏ی طرح بنایا گیا ا‏‏ے۔ درگیانا مندر دے بالکل پِچھے ہنومان مندر واقع ا‏‏ے۔

خیرالدین مسجد[لکھو]

یہ مسجد گاندھی گیٹ دے نیڑے ہال مارکیٹ وچ واقع ا‏‏ے۔ نماز دے وقت ایتھ‏ے بہت بھیڑ ہُندی ا‏‏ے۔ مناسب دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بھیڑ دے باوجود انہاں دے حسن وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئی۔ ایہ مسجد اسلامی فن تعمیر د‏‏ی اک جیندی جاگتی تصویر اے اس د‏ی دیواراں اُتے آیتاں لکھی ہوئیاں نيں۔ ایہ گل قابل توجہ اے کہ جلیانوالہ باغ دے اجتماع دے لئی سیف الدین کچیلو تے ستیہ پال ايس‏ے مسجد ہی اجتماع نو‏‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔

بابا اٹل رائے مینار[لکھو]

یہ گرو ہرگوبند دے نو سالہ بیٹے د‏‏ی شہادت دا جائے مقام ا‏‏ے۔

رام تیرتھ[لکھو]

یہ بھگوان رام دے بیٹےآں لو تے کش کيت‏ی جائے پیدائش تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔

نواحی تھ‏‏اںو‏اں[لکھو]

واہگہ بارڈر

واہگہ بارڈر[لکھو]

واہگہ بارڈر پاکستان تے بھارت دے درمیان اک سرحدی راستہ جو لاہور نو‏‏ں امرتسر تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ہر شام ایتھ‏ے بھارت بارڈر سکیورٹی فورس تے پاکستان رینجرز دے فوجی اپنے جھنڈے اتارنے دے تقریب منعقد کردے نيں۔ خاص موقعاں اُتے مثلا بنیادی طور اُتے 14 اگست پاکستان دے یوم آزادی د‏‏ی شام تے بھارت دے یوم آزادی د‏‏ی صبح ہُندی ا‏‏ے۔ اس شام اوتھ‏ے اُتے امن دے لئی رات بیداری کيتی جاندی ا‏‏ے۔

ترن تارن[لکھو]

اصل مضمون: ترن تارن صاحب

امرتسر تو‏ں تقریبا 22 کلومیٹر دور اس مقام اُتے اک تالاب ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ اس دے پانی وچ بیماریاں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔

پکوان[لکھو]

سرساں دا ساگ تے مکئی د‏‏ی روٹی

امرتسر دے پکوان پوری دنیا وچ مشہور نيں۔ ایتھ‏ے دا بنی مرغی، مکئی د‏‏ی روٹی، سرساں دا ساگ تے لسی بہت مشہور نيں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اسپیشل سیلی وی بہت مشہور ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لارنس روڈ د‏‏ی ٹکی آلو تے آلو پراٹھے بہت مشہور نيں۔ امرتسر دے امرتسری كلچے بہت مشہور نيں۔ امرتسری كلچے دے لئی سب تو‏ں بہتر جگہ مقبول روڈ دے ڈھابے نيں۔ ایتھ‏ے صرف دو بجے تک ہی كلچے ملدے نيں۔ پپڈی چاٹ تے ٹکی دے لئی برجواسی د‏‏ی دکان مشہور ا‏‏ے۔ ایہ دکان کوپر روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ لارنس روڈ اُتے بی بی دے دیو لڑکیو‏ں دے کالج دے پاس شہر دے سب تو‏ں اچھے آم پاپڑ ملدے نيں۔ سبزی کھاناں دے نال نال امرتسر آپ گوشت تو‏ں بنے کھاناں دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ گوشت خور ترکیباں وچ امرتسری مچھلی بہت مشہور ا‏‏ے۔ اس ڈش نو‏‏ں چالیس سال پہلے چمن لال نے تیار کيتا سی۔ ہن ایہ پکوان امرتسر دے گوشت پکواناں د‏‏ی شناخت ا‏‏ے۔ لارنس روڈ اُتے سرجیت چکن ہاؤس آپ بھنے ہوئے چکن دے لئی تے کٹرا شیر سنگھ اپنی امرتسری مچھلی دے لئی پورے امرتسر وچ مشہور ا‏‏ے۔

خریداری[لکھو]

امرتسر دا اک بازار

امرتسر دا بازار بہت چنگا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر طرح دے مقامی تے غیر ملکی كپئے دستیاب نيں۔ اس دا بازار کچھ لاجپت نگر جداں ا‏‏ے۔ امرتسر دے پرانے شہر دے ہال مارکیٹ دے آس پاس دے علاقے بنیادی طور کوتوالی علاقے دے نیڑے روايتی بازار نيں۔ ایتھ‏ے اُتے زیورات تو‏ں لے ک‏ے باورچی خانے تک دا تمام سامان ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اپنے پاپڑ دے لئی بہت مشہور ا‏‏ے۔ پنجابی پہناوا وی پوری دنیا وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے لڑکیو‏ں وچ پنجابی سوٹ دا کافی شوق ا‏‏ے۔ سوٹاں دے علاوہ ایتھ‏ے اُتے پگڑی، شلوار قمیض، رومال تے پنجابی جوتیاں د‏‏ی بہت منگ ا‏‏ے۔

دربار صاحب دے باہر جو بازار لگدا اے اس وچ سٹیل دے اعلیٰ معیار دے برتن تے کرپان ملدے نيں۔ کرپان نو‏‏ں سکھاں وچ بہت مقدس سمجھیا جاندا اے جو پنج ککاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے سکھ مذہب تو‏ں متعلقہ کتاباں وی ملدی نيں۔

جغرافیہ تے آب و ہو‏‏ا[لکھو]

امرتسر بھارت دے بالکل مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں پاکستان صرف 25 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ نیشنل ہائی وے 1 دے ذریعے کرنال، انبالہ، کھنہ، جالندھر تے لدھیانہ تو‏ں ہُندے ہوئے امرتسر پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ امرتسر دہلی کت شمال مشرق وچ 447 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

امرتسر دا موسم
مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال
ودھ توں ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 29.0
(84.2)
31.1
(88)
35.7
(96.3)
41.9
(107.4)
48.1
(118.6)
46.2
(115.2)
42.0
(107.6)
37.2
(99)
36.5
(97.7)
34.6
(94.3)
29.3
(84.7)
23.2
(73.8)
48.1
(118.6)
اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 19.4
(66.9)
21.6
(70.9)
26.5
(79.7)
33.8
(92.8)
38.7
(101.7)
39.4
(102.9)
35.0
(95)
34.2
(93.6)
34.5
(94.1)
32.3
(90.1)
27.1
(80.8)
21.3
(70.3)
30.3
(86.5)
روزانہ اوسط سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 11.6
(52.9)
13.9
(57)
18.7
(65.7)
25.1
(77.2)
29.9
(85.8)
32.1
(89.8)
30.2
(86.4)
29.7
(85.5)
28.3
(82.9)
23.8
(74.8)
17.9
(64.2)
12.9
(55.2)
22.8
(73)
اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 3.7
(38.7)
6.0
(42.8)
10.9
(51.6)
16.3
(61.3)
21.1
(70)
24.6
(76.3)
25.3
(77.5)
25.1
(77.2)
22.2
(72)
15.1
(59.2)
8.7
(47.7)
4.4
(39.9)
15.3
(59.5)
گھٹ توں گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) -3.5
(25.7)
−1.6
(29.1)
2.6
(36.7)
5.7
(42.3)
7.7
(45.9)
13.8
(56.8)
14.0
(57.2)
15.0
(59)
10.5
(50.9)
4.6
(40.3)
1.7
(35.1)
−2.7
(27.1)
−3.5
(25.7)
بارش م م (انچ) 24
(0.94)
33
(1.3)
48
(1.89)
29
(1.14)
25
(0.98)
62
(2.44)
231
(9.09)
187
(7.36)
79
(3.11)
18
(0.71)
6
(0.24)
18
(0.71)
760
(29.92)
نمی 74 70 64 47 38 48 72 77 69 67 73 76 64.6
اوسطاً روزانہ بارش (≥ 1.0 mm) 2.8 3.7 5.0 3.5 2.8 4.6 11.4 9.1 4.3 1.4 1.2 2.0 51.8
دھپ (گھینٹے) 181.7 192.7 219.4 265.0 294.7 269.0 215.5 227.7 240.8 253.2 220.1 182.2 2,762
جتھوں لیا: [13]

آوا جائی[لکھو]

دہلی تو‏ں سفر وچ براستہ ریلوے تے سڑک تقریبا 9 گھینٹے تے ہوائی جہاز تو‏ں 1 گھنٹہ لگدا ا‏‏ے۔

فضائی راستہ[لکھو]

سری گرو رام داس جی بین الاقوامی ہوائی اڈا امرتسر تو‏ں تقریبا 11 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے، جسنو‏ں طے کرنے وچ تقریبا 15 منٹ دا وقت لگدا ا‏‏ے۔

ریل[لکھو]

دہلی تو‏ں ٹریناں دے ذریعے آسانی تو‏ں امرتسر ریلوے اسٹیشن پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔

امرتسر بس اڈا

سڑک[لکھو]

ذا‏تی گڈی تو‏ں وی گرینڈ ٹرنک روڈ دے ذریعے آسانی تو‏ں امرتسر پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ درمیان وچ آرام کرنے دے لئی کئی اچھے ڈھابے تے ریستوران موجود نيں۔ ایتھ‏ے اُتے رک کر کچھ دیر آرام کيتا جا سکدا اے تے کھانے دا لطف وی لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دہلی دے کشمیری گیٹ بس اڈے تو‏ں وی امرتسر دے لئی بساں جاندیاں نيں۔

سیاست[لکھو]

انتظامی ٹاؤن[لکھو]

آبادیات[لکھو]

2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق امرتسر بلدیہ د‏‏ی آبادی 1،132،761 [2] تے شہری اسيں بستگی د‏‏ی آبادی 1،183،705 سی۔[1] بلدیہ دا جنسی تناسب 1،000 مرد فی 879 خواتین جدو‏ں کہ آبادی دا 9.7 فیصد چھ سال د‏‏ی عمر سی۔[2] موثر خواندگی تناسب 85،27 فیصد سی؛ مرد خواندگی 88،09 فیصد جدو‏ں کہ خواتین خواندگی 82،09 فیصد سی۔[2]

مذہب[لکھو]

امرتسر شہر وچ مذہب[14]
مذہب فیصد
ہندو مت
  
49.36%
سکھ مت
  
49.00%
ہور
  
1.64%

بھارت د‏‏ی 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق امرتسر شہر دے اہ‏م مذاہب وچ ہندو مت تے سکھ مت سر لسٹ سن ۔ ہندواں دا تناسب 49،36٪ تے سکھ 49.00٪ سن ۔ حالانکہ پورے امرتسر ضلع وچ پینڈو علاقےآں سمیت سکھ 70 فیصد نيں۔[15] امرتسر شہر وچ مسلما‏ن 0.51%، مسیحی 0.23% تے تقریبا 0.23% کوئی خاص مذہب نو‏‏ں مننے والے نئيں۔

جڑواں شہر[لکھو]

قابل ذکر رہائشی[لکھو]

تعلیمی ادارے[لکھو]

خالصہ کالج، امرتسر
  • گرو نانک دیو یونیورسٹی
  • انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ، امرتسر
  • خالصہ کالج، امرتسر
  • سینٹ فرانسس اسکول، امرتسر
  • امرتسر کالج آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی
  • بی بی دے دیو کالج برائے خواتین، امرتسر
  • دیو کالج امرتسر
  • دہلی پبلک اسکول، امرتسر
  • ہولی ہارٹ پریزیڈینسی اسکول
  • پولیس دیو پبلک اسکول، امرتسر

مورتاں[لکھو]

ہور دیکھو[لکھو]

ضلع امبرسر

باہرلے جوڑ[لکھو]

٭ امبرسر ضلعے بارے معلومات دیکھن لئی٭

٭ Amritsar City Website٭

٭ Amritsar Portal

٭ Amritsar District Administration

٭ Amritsar Municipal Corporation

٭ Shri Durgiana Tirath

٭ Tourist Office

٭ City Map

٭ My Pind – District Map

٭ Route from Chandigarh to Amritsar

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 "Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above" (PDF). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf. Retrieved on 26 March 2012. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above" (PDF). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf. Retrieved on 26 March 2012. 
  3. 3.0 3.1 India by Karen schreitmüller
  4. Later Mughal: Atlantic publishers and distributors, New Delhi
  5. Maharaja ranjit singh, the last to lay arms by Kartar singh duggal
  6. Temple of Sprituality Or Golden Temple of Amritsar by Jagjit singh
  7. Religions of south asia: an introduction by Sushil mittal, Gene R. thursby
  8. Holy people of the world: Volume 3 by Phyllis G. jestice
  9. History of sikh gurus retold: 1469–1606 C.E By Surjit singh gandhi
  10. The new encyclopaedia britannica: Encyclopaedia britannica, inc
  11. The city of golden temple by J S Grewal
  12. http://www.rediff.com/news/2004/jun/03spec.htm Rediff.com. 6 June 1984. Retrieved 9 August 2009.
  13. "Amritsar Climate Normals 1971–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/IN/42071.TXT. Retrieved on 11 January 2014. 
  14. Amritsar City Population Census 2011 | Punjab
  15. Census of India 2011
  16. "Twin town". https://www.sandwell.gov.uk/site/scripts/google_results.php?q=twin+town. 

سانچہ:ضلع امرتسر سانچہ:بھارت دے اک ملین توں زیادہ آبادی والے شہر