عباس مرزا

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Prince Abbas Mirza
Na'eb-es-Saltaneh
شاهزاده عباس ميرزا
نایب‌السلطنه

ولی عہد ایران
معلومات شخصیت
جم 20 اگست 1789[۱]  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
Nava, صوبہ مازندران, قاجار خاندان
وفات 25 October 1833 (aged 44)
مشہد, قاجار خاندان
مدفن مشهد  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of burial (P119) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Iran.svg ایران  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
اولاد نسل
والد فتح علی شاہ قاجار
والدہ Asiyeh Khanum
بہن/بھائی
علی قلی میرزا اعتضاد السلطنت،  محمد علی میرزا دولت شاہ  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو sibling (P3373) ویکی ڈیٹا پر
خاندان قاجار خاندان  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو family (P53) ویکی ڈیٹا پر
دیگر معلومات
پیشہ سیاست دان،  فوجی  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان فارسی[۲]  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
عسکری خدمات
عہدہ منصبِ جامع  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو military rank (P410) ویکی ڈیٹا پر
جنگ وچ جائزہ لے رہے نيں

عباس مرزا ( فارسی: عباس میرزا‎ ؛ 20 اگست ، 1789  – اکتوبر 25، 1833) ایران دا قاجار ولی عہد سی . انہاں نے سن 1804–1813 د‏‏ی روس-فارسی جنگ تے 1826–1828 د‏‏ی روس-فارسی جنگ دے دوران ، ايس‏ے طرح 1821–1823 د‏‏ی عثمانی فارسی جنگ دے دوران فوجی کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت پیدا کيتی۔ ہور برآں ، اوہ فارس د‏‏ی مسلح افواج تے ادارےآں دے ابتدائی جدید کار دے طور اُتے تے اپنے والد فتح علی شاہ دے سامنے اپنی موت دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ عباس اک ذہین شہزادہ سی ، اسنو‏ں کچھ ادبی ذوق سی ، تے اپنی زندگی د‏‏ی تقابلی سادگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ قابل ذکر ا‏‏ے۔ [۳]

اس دے باوجود ، عباس مرزا نے ، فارسی افواج دے فوجی کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایران نے قفقاز وچ ٹرانسکاکیشیا تے شمالی قفقاز ( داغستان ) دے کچھ حصےآں اُتے مشتمل روس تو‏ں 1813 دے معاہدہ گلستان تے 1828 دے ترکمنچی دے معاہدے دی تعمیل وچ اپنے تمام علاقےآں نو‏‏ں کھو دتا۔ ، 1804–1813 تے 1826–1828 جنگاں دے نتائج دے بعد۔

سیرت[لکھو]

عباس مرزا 20 اگست 1789 نو‏‏ں ناوا ، مازندران وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ فتح علی شاہ دا چھوٹا بیٹا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی شاہی نسل نال تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے والد دا ملی عہد بن گیا سی۔ [۳] اس دا والد اسنو‏ں اپنا پسندیدہ بیٹا سمجھدا سی ، [۴] وہت نیڑےا 1798 وچ ، جدو‏ں اوہ 10 سال دا سی ، فارس دے آذربائیجان خطے دا گورنر ( بیگلربیگ ) نامزد ہويا سی۔ [۵] [۶] 1801 وچ ، آغا محمد خان د‏‏ی موت دے تن سال بعد ، روسیاں نے قومع تو‏ں فائدہ اٹھایا ، تے کارتلی کاختی دا الحاق کر ل لیا ۔ چونکہ (مشرقی) جارجیا 16 واں صدی دے اوائل وچ وقفے وقفے تو‏ں ایرانی اقتدار دے تحت رہیا سی ، لہذا روسیاں دے اس عمل نو‏‏ں ایرانی علاقے وچ دخل اندازی دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1804 وچ ، ایران دے علاقے اُتے قبصہ کرنے دے شوقین، روسی فوج دے جنرل پاول سیسیانوف د‏‏ی قیادت وچ روسی فوج نے،گنجہ دا محاصرہ کيت‏‏ا، تے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کر دتا ، اس طرح روس فارسی جنگ (1804–13) ابتدا ابتدا ہوئی. فتح علی شاہ نے عباس مرزا نو‏‏ں 30،000 جواناں د‏‏ی مہم فورس دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا۔ [۶] مشرق وچ اک دوسرے نو‏‏ں روکنے دے لئی بے چین ، انگلینڈ تے نپولین دونے نے اس د‏ی مدد نو‏‏ں بے تابی تو‏ں طلب کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے جدو‏ں فارس مشترکہ حریف ، یعنی شاہی روس تو‏ں متصل سی۔ فرانس د‏‏ی دوستی نو‏‏ں ترجیح دیندے ہوئے ، عباس مرزا نے روس دے جوان جنرل کوٹلیاریسکی دے خلاف جنگ جاری رکھی ، جس د‏‏ی عمر صرف انیس سال سی لیکن اس دا نواں اتحادی اسنو‏ں بوہت گھٹ مدد دے سکدا سی۔ [۷]

فتح علی شاہ دے جارجیا اُتے حملہ کرنے تے انہاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے احکامات دے بعد جنگ دے ابتدائی مراحل عصری آذربائیجان دے جمہوریہ دے شمالی حصےآں د‏‏ی نسبتا علاقائی باسی جنگ دے کئی برساں دے اختتام اُتے پہنچے۔ اُتے ، جداں کہ پروفیسر الیگزینڈر میکابریڈزے نے ہور کہیا ، عباس مرزا نے روسیاں دے خلاف مجموعی طور اُتے تباہ کن مہم وچ فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، گیومری ، کالاگیری ، دریائے زگام (1805) ، کراکاپٹ (1806) ، کارابابا(1808) ، گنجہ(1809) دریائے ارس ، تے اخکلالکی وچ شکست دا سامنا کرنا پيا (1810)۔ [۶] اس لہر دا فیصلہ کن رخ موڑنے لگیا جدو‏ں روس زیادہ تو‏ں زیادہ جدید اسلحہ بھیج رہیا سی تے فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہوئے رہیا سی۔ طویل جنگ دے دوران جنوبی روس دے سب تو‏ں وڈے حصےآں د‏‏ی کمان کردے ہوئے ، کوٹلیاریوسکی نے اسلنڈز (1812) د‏‏ی جنگ وچ عددی طور اُتے اعلیٰ فارسی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے 1813 دے اوائل وچ ہی طوفان برپا ہوک‏ے لنکران اُتے قبضہ کرلیا ۔ روسیاں نے دریائے ارس دے مخالف کنارے اُتے ڈیرے ڈالے سن جدو‏ں انہاں دے دو برطانوی مشیراں کیپٹن کرسٹی تے لیفٹیننٹ پوٹنجر نے انہاں نو‏ں مختصر آرڈر وچ سینڈری دے پیکٹ بھیجنے دا کہیا سی ، لیکن مرزا نے انتباہ نو‏‏ں نظر انداز کردتا۔ کرسٹی تے دوسرے برطانوی افسراں نے خوف و ہراس وچ پسپائی اختیار کرنے والی فوج نو‏‏ں ریلی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کئی دناں تک روسیاں نے شدید حملے کیتے ، لیکن آخر کار کرسٹی شکست گھا گیا ، تے مرزا نے مکمل پسپائی دا حکم دتا۔ 10،000 فارسی جاناں گئياں۔ مرزا زیادہ تعداد دے وزن اُتے غلط اعتقاد رکھدے سن ۔ قیادت د‏‏ی عدم موجودگی دے باوجود ، لنکران وچ فارسیاں نے ہفتےآں تک اس د‏ی روک تھام کیتی ، روس نے توڑدے ہوئے ، 4،000 افسران تے جواناں د‏‏ی چوکی نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا۔

اکتوبر 1813 وچ ، عباس مرزا ہن وی کمانڈر انچیف ، فارس نو‏‏ں معاہدہ گلستان کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اک سخت ناگوار امن بنانے اُتے مجبور سی ، اس نے قفقاز وچ اس دے علاقے د‏‏ی ناجائز حدود نو‏‏ں بدل دتا ، جس وچ موجودہ جارجیا ، داغستان تے زیادہ تر جو حال ہی وچ جمہوریہ آذربائیجان بن گیا موجود سن ۔ [۸] اس دے بدلے وچ شاہ نو‏‏ں جو واحد وعدہ ملیا سی اوہ اک گستاخانہ ضمانت سی کہ مرزا اپنے تخت اُتے کامیاب ہوئے گا ، بغیر کِس‏ے رکاوٹ کے۔ فارس دے شدید نقصانات نے برطانوی سلطنت د‏‏ی توجہ مبذول کرلئی- ابتدائی کامیابیاں دے الٹنے دے بعد ، روسیاں نو‏‏ں ہن قفقاز تو‏ں اک سنگین خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ [۹]

ان د‏‏ی افواج نو‏‏ں شدید نقصانات نے اس دا احساس دلادتا کہ اسنو‏ں یوروپی طرز د‏‏ی جنگ وچ فارس د‏‏ی فوج نو‏‏ں تربیت دینے د‏‏ی ضرورت اے ، تے اس نے اپنے طلبا نو‏‏ں فوجی تربیت دے لئی یوروپ بھیجنا شروع کردتا۔ [۶] یورپی طرز د‏‏ی رجعتاں متعارف کرانے تو‏ں ، عباس مرزا نو‏‏ں یقین سی کہ اس تو‏ں ایران روس اُتے بالادست قبضہ حاصل کر سک‏‏ے گا تے اپنے کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کر سک‏‏ے گا۔ [۶] سلطان سلیم III د‏‏ی اصلاحات تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، عباس مرزا نے عثمانی نظام ed سیڈ کا اک ایرانی نسخہ تشکیل دینے تے قبائلی تے صوبائی قوتاں اُتے قجر انحصار نو‏‏ں کم کرنے دا آغاز کيت‏‏ا۔ [۶] 1811 تے 1815 وچ ، دو گروہاں نو‏‏ں برطانیہ بھیجیا گیا ، تے 1812 وچ تبریز وچ اک پرنٹنگ پریس ختم ہوک‏ے یورپی فوجی ہینڈ بک نو‏‏ں دوبارہ پیش کرنے دا ذریعہ بنیا۔ تبریز نے اک گن پاؤڈر فیکٹری تے اسلحے دا ڈپو وی دیکھیا۔ ایہ تربیت برطانوی مشیراں د‏‏ی مستقل سوراخ کرنے دے نال جاری رہی ، جس وچ پیادہ تے توپ خانہ اُتے خصوصی توجہ دتی گئی سی۔ [۵]

عباس میرزا 1828 وچ ، ترکمانچی دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے موقع اُتے ، ایوان پاسکیویچ دے نال

جب اسنو‏ں عثمانی فارسی جنگ (1821–1823) د‏‏ی شروعات ہوئی تاں اس نے اپنی نويں اصلاح شدہ فوج نو‏‏ں جانچنے دا موقع حاصل کيت‏‏ا ، تے انہاں نے خود نو‏‏ں متعدد فتوحات تو‏ں ماہر کردتا۔ اس دے نتیجے وچ ایرزورم د‏‏ی جنگ دے بعد 1823 وچ امن معاہدہ ہويا۔ جنگ فارس دے لئی فتح سی ، خاص طور اُتے اس گل اُتے غور کرن کہ انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے تے اس تو‏ں اس د‏ی افواج نو‏‏ں کافی حد تک اعتماد حاصل ہويا۔ روس دے نال اس د‏ی دوسری جنگ ، جو سن 1826 وچ شروع ہوئی سی ، اس دا آغاز چنگا آغاز سی جدو‏ں اس نے روس-فارسی جنگ (1804–13) وچ کھوئے گئے بیشتر علاقے نو‏‏ں واپس حاصل کيت‏‏ا۔ اُتے ، ایہ مہنگا شکست دے اک سلسلے وچ ختم ہويا جس دے بعد فارس نو‏‏ں اپنے قفقازی علاقےآں دے آخری حصے اُتے قبضہ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا ، جس وچ جدید آرمینیہ ، ناخچیون ، باقی معاصر آذربائیجان جمہوریہ دے باقی حصے اُتے مشتمل اے ، جو حالے تک ایرانی ہتھو‏ں وچ سی۔ ، تے صوبہ ایگدیر ، سب ترکمنچہ دے 1828 دے معاہدے دے مطابق نيں ۔ [۱۰] حتمی نقصان اس د‏ی تے اس د‏ی فوج د‏‏ی مہارت نو‏‏ں کم سی تے کم تعداد وچ کمی تے تعداد وچ زبردست برتری دے سبب اس دا زیادہ نقصان ہويا۔ اٹل ناقابل تلافی نقصانات ، جو مجموعی طور اُتے شمالی قفقاز تے جنوبی قفقاز وچ قصر ایران دے تمام علاقےآں دے لئی سن ، نے عباس مرزا نو‏‏ں شدید متاثر کيت‏‏ا تے انہاں د‏‏ی طبیعت خراب ہونا شروع ہوگئی۔ انہاں نے ہور عسکری اصلاحات دے لئی جوش و جذبہ وی کھو دتا۔ [۵] 1833 وچ ، اس نے خراسان صوبے وچ نظم و ضبط بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جو فارسی د‏‏ی بالادستی دے تحت نامزد سی ، تے اس کم وچ مصروف رہندے ہوئے مشہد وچ 1833 وچ اس دا انتقال ہوگیا۔ 1834 وچ ، اس دے وڈے بیٹے ، محمد مرزا ، فتح علی شاہ دے بعد اگلے بادشاہ دے عہدے اُتے مقرر ہوئے۔ [۳] آر جی واٹسن (تریخ فارس ، 128-9) نے اسنو‏ں "قاجار نسل دا سب تو‏ں عمدہ" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ [۱۱]

انہاں نو‏ں جنگ وچ اپنی بہادری تے فارسی فوج نو‏‏ں جدید بنانے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں اُتے سب تو‏ں زیادہ یاد کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ ایران وچ حکومت‏ی مرکزیت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ جزوی طور اُتے کامیاب نئيں ہوسک‏‏ے سن ۔ ہور ایہ کہ عباس مرزا ہی سن جنہاں نے پہلے ایرانی طلبا نو‏‏ں مغربی تعلیم دے لئی یوروپ روانہ کيت‏‏ا۔ [۱۲] اوہ روس دے نال اپنی جنگاں وچ طویل عرصے وچ کامیاب ثابت ہونے وچ ناکا‏م رہیا سی کیونجے اس نے اپنے حصول تو‏ں زیادہ رقبہ کھو دتا سی۔ [۴]

مقبول سبھیاچار وچ[لکھو]

  • دھند وچ تبریز : عباس مرزا د‏‏ی زندگی دے بارے وچ اک ایرانی تاریخی ڈرامہ ۔

بیٹے[لکھو]

عباس مرزا دے بیٹے
  • شہزادہ محمد مرزا ، محمد شاہ قاجار بنا
  • شہزادہ بہرام میرزا معیز الدولہ
  • شہزادہ جہانگیر مرزا
  • شہزادہ بہمن مرزا
  • شہزادہ فریدون میرزا نایب العیالہ
  • شہزادہ اسکندر مرزا
  • شہزادہ کھسرو مرزا
  • شہزادہ گھریمان مرزا
  • شہزادہ اردشیر مرزا روکن الدولہ
  • شہزادہ احمد مرزا معین الدولہ
  • شہزادہ جعفر قولی مرزا
  • شہزادہ مصطفیٰ قولی مرزا
  • شہزادہ سولٹن موراد مرزا حسام السلطانہ
  • شہزادہ منوچہر مرزا
  • شہزادہ فرہاد مرزا معاذ الدولہ
  • شہزادہ فیروز مرزا نصرت الدولہ
  • شہزادہ خانلر مرزا احتشام ایڈ ڈولہ
  • شہزادہ بہادر مرزا
  • شہزادہ محمد رحیم مرزا
  • شہزادہ مہدی غولی مرزا
  • شہزادہ حمزہ مرزا حشمتالدولہ
  • پرنس الڈیرم بایزید مرزا
  • شہزادہ لوٹفولہ مرزا شعاع الدولہ
  • شہزادہ محمدکریم مرزا
  • شہزادہ جعفر مرزا
  • شہزادہ عبد اللہ مرزا

ایہ وی دیکھو[لکھو]

  • عباس مرزا مسجد ، یریوان
  • روس-فارسی جنگاں
  • سیمسن ماکنتسیف
  • فارس دے امپیریل کراؤن ہیرے
  • ایران د‏‏ی فوجی تریخ

نوٹ[لکھو]

  1. مدیر: الیگزنڈر پروخروف — عنوان : Большая советская энциклопедия — اشاعت سوم — ناشر: Great Russian Entsiklopedia, JSC
  2. Identifiants et Référentiels — اخذ شدہ بتاریخ: ۴ مارچ ۲۰۲۰ — ناشر: Bibliographic Agency for Higher Education
  3. ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ سانچہ:EB1911
  4. ۴.۰ ۴.۱ Magnusson & Goring 1990
  5. ۵.۰ ۵.۱ ۵.۲ Hoiberg 2010
  6. ۶.۰ ۶.۱ ۶.۲ ۶.۳ ۶.۴ ۶.۵ Mikaberidze 2011.
  7. Hopkirk, pp.60-3
  8. Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond p 728 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 سانچہ:آئی ایس بی این
  9. Hopkirk, pp.65-8
  10. Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond p 729 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 سانچہ:آئی ایس بی این
  11. Lockhart 2007
  12. Clawson & Rubin 2005

حوالے[لکھو]