نارمن بورلاگ

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
نارمن بورلاگ
Norman Borlaug (2004).jpg
جمیا: 25 مارچ 1914 آئیووا امریکہ
مرن دن: 12 ستمبر 2009 ٹیکساس امریکہ
کم : وائی بیجی
گن : کنک نوں ودیا بنایا
نوبل انعام لیا: 1970

نارمن ارنسٹ بورلاگ (25 مارچ 1914 - 12 ستمبر 2009) وائی بیجی دا گرو، انساناں دا بیلی، نوبل انعام جتن والا تے ہرے انقلاب دا مڈھ رکھن والا اے۔ نارمن بورلاگ نوں ہندستان دا دوجا وڈا سولین انعام پدما وبھوشن دتا گیا۔

بورلاگ نے منیسوٹا یونیورسٹی چوں 1942 چ بوٹیاں دے روگاں تے جینیٹکس چ پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ میکسیکو چ وائی بیجی دے کھوجی دی نوکری لئی تے کنک دیاں ٹھمنیاں, روگاں نوں سہن والیاں تے بوہت زیادہ دانے دین والیاں ونڈاں بنایاں۔ 1963 دے مگروں اوہدیاں کنک دیاں بنائیاں ہویاں ونڈاں تے وائی بیجی دے نویں ولاں نوں ورتن نال کنک دی پیداوار میکسیکو، پاکستان، ہندستان چ بوھت ودھ گئی تے ایتھے سدا رہن والی بھکھ مک گئی۔ حساب لایا گیا کہ نارمن بورلاک نے اک ارب لوکاں نوں پکھ توں بچایا۔

پہلا جیون پڑھائی تے ٹبر[لکھو]

نارمن بورلاگ ناروے توں 1854 چ دیس نکالا کرکے ڈین، وسکونسن،امریکہ وسن والے اک ٹبر دا پڑپوتا سی۔ اوتھوں اے ٹبر کریسکو آئیووا اپنے ناروے دے سنگیاں دی سنگت آ وسیا۔ اپنے دادے دے کہن تے وائی بیجی چھڈ کے ناروی پڑھن والے پاسے آیا۔ 1937 چ اونے بی ایس سی کیتی۔ 1940 چ اونے بوٹیاں دی بماریاں چ ایم ایس سی کیتی تے 1942 چ پی ایچ ڈی بوٹیاں دی بماریاں تے کیتی۔ نارمن نے مارگریٹ گبسن نال ویاہ کیتا جیہڑی اوہدے نال ای ہوٹل تے کم کردی سی۔ اوہناں دے 3 جواک سن۔

کم[لکھو]

1940 تون نارمن نے ڈوپونٹ تے امریکی فوج لئی کم کیتا۔ 1944 چ اوہ میکسیکو اگیا ڈوپونٹ نے اودی تنخواہ دوگنی کرن دا آگھیا پر اپنی حاملہ بیوی تے 14 مہینیان دی دھی چھڈ کے میکسیکو ج بوٹیان دیاں روگان دا گرو بن کے میکسیکو چ کم کرن لگ گیا۔ 1964 چ اونوں بدیسی کنک ودھاؤ پروگرام دا پربندھک بنا دتا گیا۔بورلاگ 1979 چ ایتھوں ریٹائر تے ہوگیا پر فیر وی ایتھے کنک، جو، مکی، دال تے ہور پرھائی تے خیراتی کماں دے نال نال، مشورے دین دے کم تے لگیا ریا۔1984 توں مرن تک بورلاگ ٹیکساس دی اے اینڈ ایم یونیورسٹی پڑھان تے کھوج دیاں کماں تے لگیا ریا۔ اوہ یونیورسٹی دا وائی بیجی تے اک منیا پرمنیا پروفیسر سی تے وائی بیجی دی بائیو ٹیکنالوجی دی یوجین بٹلر کرسی اوہدے کول سی۔

میکسیکو چ کنک تے کھوج[لکھو]

راکفیلر فاؤنڈیشن تے میکسیکو وائی بیجی وزارت دا کواپریٹو ویٹ پروڈکشن ریسرچ پروگرام رل کے پلانٹ بریڈنگ، جینیٹکس، بوٹیاں دے روگ، انٹومولوجی، ایگرونومی، زمین دی سائنس تے دانیاں دی ٹیکنالوجی تے کم کردے سن۔ میکسیکو چ دانیاں دا چعاڑ وداناں ایس ویونت دا وڈا نشانہ سی کیوں جے میکسیکو نون اپنے لوکاں لئی باہر توں دانے منگانے پیندے سن۔ جارج ہارر نے جیڑا کے بوٹیاں دے روگاں دی جانکاری رکھ دا سی، نے 1944 چ کنک تے کھوج لئی اک ٹولی بنالئی سی۔ چار دوجے سنگی اے سن: ایڈورڈ ویلہاؤزن کنک اگان والا؛ جان نیدرہاؤزر آلو اگان والا؛ ولیم کولویل تے نارمن بورلاگ سن تے اے سارے امریکی سن۔ بورلاگ ایس ویونت نال 16 ورے ریا تے اونے ٹھمنیاں، وڈا جھاڑ دین والیاں تے روگاں توں بچن والیاں کنک دیاں ودھیا ونڈاں بنایاں۔

بورلاگ دے میکسیکو چ پہلے کش ورے اوکھے سن اوہدے کول سکھے ہوۓ سائنسدان تے اوزار کوئی نئیں سن۔ دیسی زمیندار ایس کنک دے پروگرام نوں چنگا نئی سمجدے سن کیوں جے 1939 تے 1941 دے وشکار رسٹ نیں فصلاں چ تباہی پھیر دتی سی۔ "کئی واری مینوں انج لگدا سی جیویں میکسیکو چ آ کے وڈی غلطی کیتی اے" اپنی کتاب (Norman Borlag on World Hunger) دے پہلے صفحے تے اوہ لکھدا اے۔اوہنے پہلے دس ورھے روگاں تے رسٹ نوں لڑن والیاں کنک دیاں ونڈاں بنایاں۔

کنک دی دوہری رت[لکھو]

Wheat yields in selected countries, 1951-2004.png

مڈ توں اودا کم میکسیکو دے وشکارلے اچے تھاواں چ ٹیکسکوکو دے نیڑے چاپنگو دے پنڈ چ چلدا سی جتھے ماڑی زمین تے کانگیاڑی وڈا مسلہ سن۔ ونے سوچیا جے او دیس دے دو فصلان اگان دیاں رتاں توں فیدا چک سکدا اے۔ گرمیاں چ اوہ وشکارلے اتلے تھاواں چ کنک اگا سکدا اے تے نال ای اینان بیاں نوں لے کے اتر چ یاکوؤی وادی چ اگا سکدا اے۔

اوہدا آری ہارر نوں کم نوں اینج ودھاناں پسند نیئں سی۔ دورے کم دے خرچے نال بورلاگ دی سوچ اوس ویلے دی وائی بیجی دی ایس سوچ توں وی الٹ سی جے بی نوں بیجن تون پہلے ارام دے ویلے دی لوڑ اے۔ ہارر نوں بورلاگ دی سوچ ٹھیک نان لگی تے اونے بورلاگ نوں ایے ویونت تے کم کرن توں روک دتا۔ جس تے بورلاگ نے کم کرن توں منکر گیا۔ ایلون سٹاکمین جیڑا اوس ویلے ایس ویونت نون ویکھن آیا سی اونے بورلاگ نوں کیا جے اوہ کم تے واپس آۓ تے ہارر نوں اے کیا جے اوہ کنک نون دو واری اگان دیوے۔

انج ہوندا اے جے کنک دی ونڈ نوین تھان تے سورج دی روشنی دے فرق دے نال نغں چل سکدی پر بورلاگ نین ویکھیا " اتلے پاسے اسیں اودوں کنک بیجدے سی جدوں دن نکے ہورۓ ہوندے سن، نیون تھان تے بعوتے گرمی ناپ تے، فیر اسیں ایتھوں دے ودیا بوٹیاں دے بی دکن ول لے جاندے جتھے اچائی سی، دن وڈے ہو رۓ سن تے بعوں بارش سی۔ تھوڈے ویلے ج ای ساڈے کول کنک دیاں قسماں سن جیڑیاں ہر رت تھے تھاں تے ہو سکدیاں سن۔ کتاباں اینج نيئں کہ ریاں سن۔" ایس دا اے ارتھ سی جے ویونت نوں زمین دے وکھریاں تھاواں لئی کوئی وکھرا بوٹے اگان دا پروگرام دا مد بنن دی لوڑ نیئں سی۔

بوٹے دیاں اک جیاں ونڈاں چ بیماریاں نال لڑن والے جین تھوڑے ہوندے نیں تے کنگیاری دی بیماریاپنیان نویاں ونڈان بنا کے نویں مسلے بنا سکدی اے ایس ل‏ی وکھ وکھ ونڈاں ازمائیاں گیاں تاں جے اوہ ایس مسلے نوں نبڑ سکن۔ تے ہر ونڈ چ بیماریاں نال نبڑن دے وکھرے جینز سن۔ 1953 ج بورلاگ نے وکھریان ونڈاں نون جنان دے کے پرکھ اک سن اوناں دیاں ونڈاں نون ازمایا۔ تے اینج وکھریاں پرکھاں دے بیماریان توں بچن والے جینز اک پرکھ چ کٹھے کر دتے گۓ تے اے چیز سامنے رکھی گئی اک تھان تے ہون والیاں بیماریاں دے بچاؤ دے جینز اک نسل چ کٹھے ہون۔

ٹھمنی کنک[لکھو]

ٹھمنی یا نکے ناپ ہونا کنک دی اک صفت اے جے ٹھمنے بوٹےیاں دا تنا موٹا ہوندا اے۔ کنک دیاں جیہڑیاں ونڈاں تے بورلاگ کم کر ریا سی اوناں دے تنے پتلے تے لمے سن۔ لمے ناپ دے بوٹے سورج دی ود روشنی لیندے نیں پر ود دانے لگے ہون تے ڈگ پیندے نیں جیکر اوناں ج نايٹروجن کھاد پائی جاۓ۔ بورلاگ اپنے کم لئی ماٹھی زمین ورت ریا سی۔ ایس توں بچن لئی بورلاگ نے 1953 چ اک نکے ناپ تے تکڑے تنے والی اک جپانی ونڈ نورن 10 جینوں اورول فوگل نے بنایا سی، لئی جیدا بیوت دانے دین والی امریکی ونڈ بریور نال ملاپ کرایا گیا سی۔ نورن/بریور نکے مدرے ناپ دی بعوتیاں لغراں والی تے بعوتے دانے دین والی ونڈ سی۔ بورلاگ نے اپنیںاں روگاں توں بچن والیاں ونڈاں نوں نورن/بریور نال ملاپ کروایا تاں جے اوہ ایہوجیاں ونڈاں بنا سکے جیہڑیاں ٹروپیکل تے سب ٹوپیکل تھاواں تے وی چل سکن۔ بورلاگ دیاں نکے ناپ تے روکاں توں بچن والیاں ونڈان جناں نوں پٹک 62 تے پنجامو 62 دا ناں دتا گیا نے بسنت دی پیداوار چ حیران کر دتا۔ 1963 چ میکسیکو چ 95٪ دے نیڑے بورلاگ دی بنائی ہوئی نکلے ناپ تے روگاں توں بچن والی وند ورتی گئی۔ ایس ورے 1944 دے مقابلے چ چھ گنا بعوتی کنک ہوئی۔ میکسیکو ناں صرف اپنے دانے پورے کرن لگ پیا بلکہ اوہ دوجے دیساں وچ وی کلعن لگ گیا۔ چار ہور سی کنک دیاں نویاں ونڈاں زمینداران نوں اگاں لئی دتیاں گیاں۔

ہرا انقلاب: دکھنی ایشیا(پنجاب) ول[لکھو]

1961 تے 62 چ بورلاگ دیاں کنک دیاں ونڈاں تجربے لئی ہندستان کلا گیاں تے ایہناں نوں دلی دے نیڑے اگایا گیا۔ مارچ 1963 چ اینڈرسن تے بورلاگ ہندستان آے تے اپنے نال ہر وند دے 100 کلو بی وی لے کے آۓ تے اوہناں نوں ہندستان دیاں وکھریاں تھانواں تے اگایا گیا۔ 1965 چ دکھنی ایشیاء قحط والی مورت دس ریا سی۔ اے لگ ریا سی کہ دکھنی ایشیاء کدے وی بھکھ وچوں باہر نئیں نکل سکو گا۔ ہندستان تے پاکستان چ جانچ پرکھ لئی اگائی گئی کنک نے ودھ پیداوار دتی۔ 1967 چ پاکستان نے 42000 ٹن بی منگوایا۔

1970 چ پاکستان چ کنک دی پیداوار جیہڑی 1965 چ 4.6 ملین ٹن سی دگنی دے لاگے ہوکے 7.3 ملین ٹن ہوگئی تے انج پاکستان نوں باہر توں ہور کنک منگوان دی لوڑ ناں رہی۔ 2010 چ ایہ پیداوار 23.864 ملین ٹن تے پہنچ گئی۔ 1965 چ ہندستان دی کنک 12.3 ملین ٹن سی جیہڑی 2000 چ جاکے 76.4 ملین ٹن تے اپڑ گئی۔ بورلاگ دیاں کنک دیاں ونڈاں لاطینی امریکہ ایشیا تے افریقا دے کئی دیساں چ ورتیاں گیاں تے چنگے نتارے نکلے۔

ہور ویکھو[لکھو]

نوبل امن انعام[لکھو]

دنیا نوں روٹی سپلائی کرن تے ڈاکٹر نارمن بورلاگ نوں 1970 دا امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

بورلاگ دیاں سوچاں[لکھو]

بورلاگ دی ایہ سوچ سی جے فصلاں دی ود پیداوار نال جنگلاں دی کٹائی توں بچیا جاسکدا اے۔ ودیا زمیناں تے ودیا ولان نال بعوتی پیداوار لے کے نویاں تے ماڑیاں زمیناں نون وائی بیجی تون بچایا جاسکدا اے۔ اودیاں سوچاں تے لے دے وی ہوئی۔

افریقا چ کم[لکھو]

قحط تے پکھ دے مارے ہوۓ افریقہ چ بورلاگ دے کم نے کئی ہور فصلاں دی پیداوار نون ودھان چ ہتھ ونڈایا۔

ورلڈ فوڈ انعام[لکھو]

1986 چ بورلاگ نے اوناں لوکاں دا دل ودھان لئی جناں وائی بیجی ج ودیا کم کیتا ہوے ورلڈ فود انعام دی دس دتی۔

مرنا[لکھو]

ڈاکٹر نارمن بورلاگ 12 ستمبر 2009 نوں ڈلس ٹیکساس امریکہ چ 95 وریاں دا ہو کے لمفوما دے روگ چ مر گیا۔

انعام[لکھو]

  • 1970 چ ایگریکلچرل یونیورسٹی آف ناروے نے اونوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری دتی۔
  • 1970 چ اونوں امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

بارلے جوڑ[لکھو]

GA candidate.svg ایس آرٹیکل نوں چنگے آرٹیکل چ پلٹنا اے۔