کوسم سلطان

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ماہ پیکر کوسم سلطان
Kösem Sultana.jpg
کوسم سلطان د‏‏ی اپنے فرزند دے ہمراہ تصویر
نائب السلطنت سلطنت عثمانیہ
(پہلا عہد حکومت)
نائب السلطنت10 ستمبر 1623ء18 مئی 1632ء
(8 سال 8 ماہ 8 دن)
پیشروکوئی نئيں
جانشینعائشہ سلطان
سلطنتمراد رابع
(دوسرا عہد حکومت)
نائب السلطنت8 اگست 1648ء2 ستمبر 1651ء
(3 سال 25 دن)
جانشینتورخان خدیجہ سلطان
سلطنتمحمد رابع
والدہ سلطان سلطنت عثمانیہ
فرماں روائی10 ستمبر 1623ء2 ستمبر 1651ء
(27 سال 11 ماہ 23 دن)
پیشروحلیمہ سلطان
جانشینتورخان خدیجہ سلطان
خاصکی سلطان سلطنت عثمانیہ
(زوجہ سلطان، شاہی ملکہ)
فرماں روائی26 نومبر 1605ء22 نومبر 1617ء
(11 سال 11 ماہ 27 دن)
پیشروصفیہ سلطان
جانشینعائشہ سلطان
شریک حیاتسلطان احمد اول
(1610ء–22 نومبر 1617ء)
نسلشہزادہ محمد
مراد رابع
شہزادہ قاسم
ابراہیم اول
عائشہ سلطان
فاطمہ سلطان
گوہرخان سلطان
خانزادہ سلطان
عاتکہ سلطان
جماناستاسیا

1589ء

یونانی جزیرے، تینوس، جمہوریہ وینس،
موجودہ جنوبی ایجیئن، یونان
موت2 ستمبر 1651ء
(عمر: 62 سال)

توپ قاپی محل، استنبول، سلطنت عثمانیہ، موجودہ ترکی
دفنسلطان احمد مسجد، ضلع فاتح، استنبول، ترکی
مذہبسنی اسلام (سابقہ راسخ العقیدہ مسیحی)

ماہ پیکر کوسم سلطان (ترکی: Kösem Sultan) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ملکہ تے والدہ سلطان سن۔ کوسم سلطان عثمانی تریخ د‏‏ی طاقتور و با اقتدار خواتین وچو‏ں اک سن۔ کوسم نے اقتدار د‏‏ی ایہ قوت تب حاصل کيتی جدو‏ں اوہ 1610ء وچ عثمانی سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ بنیاں تے بعد وچ قانونی بیوی ہونے دا درجہ حاصل ہو گیا۔ 1623ء وچ اوہ عثمانی سلطان مراد رابع د‏‏ی تخت نشینی اُتے والدہ سلطان بنیاں تے بعد وچ اپنے دوسرے بیٹے سلطان ابراہیم اول د‏‏ی تخت نشاں ہونے اُتے 1640ء وچ دوبارہ اِسی عہدے اُتے فائز ہوئیاں۔ ستمبر 1651ء تک اوہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بااَثر ترین خواتین تے طاقتور والدہ سلطان دے طور اُتے جانی جاندیاں سن۔[1] عثمانی تریخ وچ سلطنت خواتین دے عہد وچ کوسم سلطان تقریباً 46 سال تک سیاسی و انتظامی معاملات وچ دخل انداز رہیاں۔ کوسم سلطان نے تقریباً 9 عثمانی سلاطین دا عہد حکومت دیکھیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے نصفِ اول تک اوہ سلطنت عثمانیہ دا طاقتور ستون تے بنیاد خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔2 ستمبر 1651ء نو‏‏ں ینی چری بغاوت وچ اُنئيں قتل کر دتا گیا۔ قتل دے بعد اُنئيں عثمانی تریخ وچ والدہ معظمہ، والدہ مقتولہ، والدہ شہیدہ دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا۔[2] عثمانی مؤرخین اُنئيں کوسم والدہ دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔

ابتدائی حالات[لکھو]

کوسم دا پیدائشی ناں اناستاسیا سی تے اوہ 1589ء وچ یونان دے جزیرے دے اک علاقہ یعنی جزیرہ تینوس وچ پیدا ہوئیاں۔ نسلاً یونانی سن۔[3] خیال کیتا جاندا اے کہ کوسم دے والد غالباً جزیزہ تینوس دے اک مسیحی راہب سن ۔[4][5] مؤرخین و محققاں د‏‏ی اکثریت نے اِس گل تو‏ں اتفاق کیتا اے کہ کوسم دے ابتدائی حالات پردہ خفا وچ نيں جنہاں دے متعلق کچھ وی جاننا ممکن نئيں ا‏‏ے۔[6] مؤرخ امیلیا بوترووِچ دے مطابق کوسم یتیم سی تے جدو‏ں اُسنو‏‏ں استنبول دے سلطانی حرم وچ لیایا گیا تاں اُس د‏‏ی عمر 15 سال سی۔[7] عثمانی بوسنیائی گورنر نے اُسنو‏‏ں حرم سلطانی د‏‏ی خاطر غلام د‏‏ی شکل وچ استنبول روانہ کیتا جدو‏ں کہ اوہ محض 15 سال د‏‏ی سی۔ جے ایہ خیال درست ہو تاں اِس لحاظ تو‏ں کوسم سلطانی حرم استنبول وچ غالباً 1604ء وچ لیائی گئياں۔اسلام قبول کر لینے دے بعد اُس دا ناں ماہ پیکر رکھیا گیا جس دا معنی اے: چاند د‏‏ی شبیہ والی۔[8] بعد وچ سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اُنئيں کوسم سلطان دا خطاب تفویض کیتا گیا۔[9]

خاصکی سلطان[لکھو]

سلطان احمد اول دے ابتدائی عہدِ حکومت وچ حرم سلطانی شماریا‏‏تی دا اقتدار زیادہ ودھیا ہويا سی ۔ سابقہ سلطان محمد ثالث د‏‏ی بیوی ملکہ صفیہ سلطان جو سلطان احمد اول د‏‏ی دادی وی سن، سلطنت عثمانیہ اُتے حد درجہ قابض و طاقتور ہوچکیاں سن۔ احمد اول نے اُنہاں دا اثر و رسوخ ختم کرنے دے لئی جنوری 1604ء وچ اُنئيں معزول کر دتا تے مصطفیٰ اول د‏‏ی معیت وچ پرانے محل (اِیسکی محل، استنبول) بھجوا دتا گیا۔صفیہ سلطان د‏‏ی معزولی دے بعد سلطان احمد اول د‏‏ی والدہ خنداں سلطان والدہ سلطان بن گئياں تے حرم سلطانی تے سلطنت عثمانیہ دے حوالہ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی سیاسی مشاورت قبول کرلئی گئی۔ مگر خنداں سلطان وی کم عرصہ اِس عہدہ اُتے فائز رہیاں تے 26 نومبر 1605ء نو‏‏ں خنداں سلطان انتقال کرگئياں۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی دو با اقتدار ترین خواتین پے در پے حرم سلطانی تے سیاسی و انتظامی مشاورت تو‏ں دور ہوگئياں تاں کوسم دے لئی اِقتدار وچ آنے دا زريں موقع فراہ‏م ہو گیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے پہلے عشرہ وچ (غالباً 1610ء) وچ اوہ سلطان احمد اول دے حرم سلطانی د‏‏ی خوبصورت ترین کنیزےآں وچ شامل ہوچکیاں سن۔ مورخین دے مطابق اوہ کنیزےآں وچ دوسرے یا تیسرے رتبہ اُتے خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔[10]

بحیثیتِ خاصکی سلطان کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ سن تے اُس نے کئی 5 بیٹےآں تے 4 بیٹیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اُس دا مقام و مرتبہ حرم سلطانی وچ کافی بلند ہو گیا سی تے اُس دا روزینہ اک ہزار سلطانی آقچہ سی ۔ اولاد د‏‏ی مختلف شاہی خانداناں وچ شادی بیاہ تو‏ں سیاسی تعلقات اُستوار کیتے گئے۔باب عالی دے انگریزی سفیر کونتارینی (Contarini) نے اپنے روزنامچہ وچ لکھیا اے کہ:

" اُس (کوسم سلطان) د‏‏ی اِطلاع اُتے سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اک خاتون نو‏‏ں سزا دتی گئی جو کوسم تو‏ں حسد کیتا کردی سی کیونکہ اُس دا اک بیٹا سلطان تو‏ں سی جس دے متعلق اوہ تخت شاہی دا دعویٰ کردی تھی" (دراصل ایہ ماہ فیروز خدیجہ سلطان سی جس دا فرزند عثمان ثانی بعد وچ عثمانی سلطان بنا)۔[10] 1610ء دے بعد تو‏ں مختلف سالاں وچ کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی مشیر خاص دے طور اُتے وی اپنی سیاسی و انتظامی قوت نو‏‏ں بڑھاندی رہی۔ متعدد بار اُس نے اپنا سیاسی مقام خطرے تو‏ں بچایا تے متعدد نقصانات برداشت کرنا پئے۔[10] اُس دے اک بہترین کماں وچو‏ں ایہ اے کہ اُس نے مصطفیٰ اول نو‏‏ں سلطان احمد اول دے ہتھو‏ں محفوظ رکھیا کیونکہ عثمانی خاندان وچ ایہ اُصول رائج سی کہ سلطان تخت نشینی دے وقت اپنے بھائیاں نو‏‏ں قتل کروا دیندا سی تاکہ کوئی تخت دا دعویدار باقی نہ رہ‏‏ے۔ مصطفیٰ اول تو‏ں متعلق ایہ اقدام کوسم د‏‏ی سیاسی حکمت عملی دے باعث سی کیونکہ سلطان احمد اول د‏‏ی 1610ء تک کوئی نرینہ اولاد نہ سی تے جے سلطان بقیدِ حیات نہ رہندا تے مصطفیٰ اول قتل کیتا جاچکيا ہُندا تاں عثمانی خاندان وچ تخت نشاں ہونے دے لئی کوئی دوسرا شہزادہ نہ سی ۔

کوسم سلطان بحیثیتِ نائب السلطنت[لکھو]

کوسم سلطان بحیثیتِ والدہ سلطان[لکھو]

وفات[لکھو]

کہیا جاندا اے دے کوسم سلطان نو‏‏ں توڑیا خان نے زہر دتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔

عطیات[لکھو]

اولاد[لکھو]

سانچہ:S-roy
پیشرو
صفیہ سلطان
خاصکی سلطان
26 نومبر 1605–22 نومبر 1617
جانشین
عائشہ سلطان
پیشرو
عالمہ سلطان
والدہ سلطان
10 ستمبر 1623 – 3 ستمبر 1651
جانشین
تورخان خدیجہ سلطان

حوالے[لکھو]

  1. Douglas Arthur Howard, The official History of Turkey, p. 195
  2. Necdet Sakaoğlu (2007)۔ Famous Ottoman women۔ Avea. p. 129.
  3. Finkel, Caroline (2005)۔ Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923۔ New York: Basic Books. p. 197
  4. A.H. de Groot (1993)۔ s.v. Murad IV in The Encyclopaedia of Islam vol. VII. Brill. p. 597.
  5. Hogan, Christine (2006)۔ The Veiled Lands: A Woman's Journey Into the Heart of the Islamic World۔ Macmillan Publishers Aus. p. 74
  6. Baysun, M. Cavid, s.v. "Kösem Walide or Kösem Sultan" in The Encyclopaedia of Islam vol. V (1986)، Brill, p.272
  7. Amila Buturović; İrvin Cemil Schick (2007)۔ Women in the Ottoman Balkans: gender, culture and history۔ I.B.Tauris. p. 23.
  8. Redhouse Turkish/Ottoman-English Dictionary (14 ed.)۔ SEV Matbaacılık ve Yayıncılık A.Ş۔ 1997. p. 722.
  9. Davis, Fanny (1970)۔ The Palace of Topkapi in Istanbul۔ Scribner. pp. 227–228.
  10. 10.0 10.1 10.2 Peirce, Leslie P. (1993)، The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire، p.105

سانچہ:سلاطین عثمانیہ دی مائیں

سانچہ:عثمانی شجرہ نسب