الطاف حسین حالی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
الطاف حسین حالی
AltafHussainhali.jpg 

معلومات شخصیت
جم سنہ 1837[۱][۲][۳][۴][۵]  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پانیپت  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وفات 1 جنوری 1915 (77–78 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پانیپت  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت Captured flag of the Mughal Empire (1857).png مغلیہ سلطنت (۱۸۳۷–۲۱ ستمبر ۱۸۵۷)
British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان (۲۲ ستمبر ۱۸۵۷–۳۱ دسمبر ۱۹۱۴)  ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
صنف شاعری
نثر
استاذ مرزا غالب  ویکی ڈیٹا اُتے (P1066) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ شاعر،  ادبی نقاد،  مضمون نگار،  محقق،  لکھاری  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان فارسی،  اردو  ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
کارہائے نمایاں یادگار غالب،  حیات جاوید،  مقدمہ شعروشاعری  ویکی ڈیٹا اُتے (P800) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مؤثر مرزا غالب  ویکی ڈیٹا اُتے (P737) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
P literature.svg باب ادب

خواجہ الطاف حسین حاؔلی ، ہندوستان وچ ’’اردو‘‘ دے نامورشاعراورنقاد گزرے نيں۔ حالی 1837ء وچ پانی پت وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں خواجہ ایزؔو بخش سی - حالے 9 سال دے سن کہ والد دا انتقال ہوئے گیا۔ وڈے بھائی امدؔاد حسین نے پرورش کيتی۔ اسلامی دستور دے مطابق پہلے قرآن مجید حفظ کیتا۔ بعد وچ عربی د‏‏ی تعلیم شروع کيتی۔ 17 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف شادی کر دتی گئی۔ ہن انہاں نے دلی دا قصد کیتا تے 2 سال تک عربی صرف و نحو تے منطق وغیرہ پڑھدے رہ‏‏ے۔ حالؔی دے بچپن دا زمانہ ہندوستان وچ تمدن تے معاشرت دے انتہائی زوال دا دور سی ۔ سلطنتِ مغلیہ جو 300 سال تو‏ں اہل ِ ہند خصوصاََ مسلماناں د‏‏ی تمدنی زندگی د‏‏ی مرکز بنی ہوئی سی، دم توڑ رہی سی۔ سیاسی انتشار د‏‏ی وجہ تو‏ں جماعت دا شیرازہ بکھر چکيا سی تے انفرادیت د‏‏ی ہويا چل رہی سی۔

1856ء وچ ہسار دے کلکٹر دے دفتر وچ ملازم ہوئے گئے لیکن 1857ء وچ پانی پت آ گئے۔ 3-4 سال بعد جہانگیر آباد دے رئیس مصطفٰی خان شیفؔتہ دے بچےآں دے اتالیق مقرر ہوئے۔ نواب صاحب د‏‏ی صحبت تو‏ں مولا‏نا حالؔی د‏‏ی شاعری چمک اٹھی۔ تقریباَ 8 سال مستفید ہُندے رہ‏‏ے۔ فیر دلی آک‏ے مرزا غاؔلب دے شاگرد ہوئے۔ غاؔلب د‏‏ی وفات اُتے حالؔی لاہور چلے آئے تے گورنمنٹ بک ڈپو وچ ملازمت اختیار کيتی۔ لاہور وچ محمد حسین آزؔاد دے نال مل ک‏ے انجمن پنجاب د‏‏ی بنیاد پائی ایويں شعر و شاعری د‏‏ی خدمت کيتی تے جدید شاعری د‏‏ی بنیاد پائی۔

4 سال لاہور وچ رہنے دے بعد دلی چلے گئے تے اینگلو عربک کالج وچ معلم ہوئے گئے۔ اوتھ‏ے سرسؔید احمد خان نال ملاقات ہوئی تے انہاں دے خیالات تو‏ں متاثر ہوئے۔ ايس‏ے دوران1879ء وچ ’’مسدس حالؔی‘‘ سر سیؔد د‏‏ی فرمائش اُتے لکھی۔ ’’مسدس‘‘ دے بعد حالؔی نے اِسی طرز د‏‏ی اوربہت ساریاں نظماں لکھياں جنہاں دے سِدھے سادے لفظاں وچ انہاں نے فلسفہ، تریخ، معاشرت تے اخلاق دے ایداں دے پہلو بیان کیتے جنہاں نو‏ں نظر انداز کیتا جا رہیا سی ۔[۶]

ملازمت تو‏ں فارغ ہونے دے بعد پانی پت وچ سکونت اختیار کيتی۔ 1904ء وچ ’’شمس اللعلماء‘‘ دا خطاب ملیا 31 دسمبر 1914ء نو‏‏ں پانی پت وچ وفات پائی۔

سرسید جس تحریک دے علمبردار سن حالی ايس‏ے دے نقیب سن ۔ سرسؔید نے اردو نثر نو‏‏ں جو وقار تے اعلیٰ تنقید دے جوہر عطا کیتے سن ۔ حالی دے مرصع قلم نے انہاں نو‏ں چمکایا۔ نہ صرف ایہ کہ انہاں نے اردو ادب نو‏‏ں صحیح ادبی رنگ تو‏ں آشنا کیتا بلکہ آنے والے ادیباں دے لئی ادبی تنقید، سوانح نگاری، انشاپردازی تے وقتی مسائل اُتے بے تکان اظہار خیال کرنے دے بہترین نمونے یادگار چھڈے۔

لکھتاں[لکھو]

  1. تریاق مسموم
  2. طبقات الارض
  3. مسدس حالی
  4. حیات سعدی
  5. حیات جاوید
  6. یادگار غالب
  7. مقدمہ شعروشاعری
  8. حب الوطن
  9. برکھارت
  10. منطق اُتے رسالہ لکھیا۔ جو 1854 وچ تلف ہويا
  11. طباق الارض دا عربی تو‏ں اردو وچ ترجمہ کیتا جو مبادی جیولوجی اُتے تھا
  12. اصولِ فارسی

مذہبیات[لکھو]

  1. مولود شریف
  2. تریاق مسموم: پادری عماد الدین دے لئی جواب تھا
  3. رسالہ خیر المواعظ
  4. شواہد الہام

مرتبہ ڈاکٹرافتخارشفیع ادارہ سبھیاچار اسلامیہ لاہور

اخلاقیات[لکھو]

  1. مجالس النساء: لاہور وچ لکھی، طالبات دے لئی، جو 400 روپے انعام د‏‏ی حقدار سرکار د‏‏ی جانب تو‏ں قرار پائی تے برساں نصاب وچ شامل رہی۔

سوانح[لکھو]

  1. سوانح حکیم ناصر خسرو
  2. حیات سعدی
  3. تذکرۂ رحمانیہ: مولا‏نا عبد الرحمن د‏‏ی وفات اُتے چھپی
  4. یادگار غالب: اس کتاب نے غالب نو‏‏ں آب حیات دے مقابل اصل مقام تو‏ں روشناس کروایا
  5. حیات جاوید

مضامین و انشا[لکھو]

  1. مضامین حالی
  2. مقالات حالی
  3. مکاتیب حالی

تنقید[لکھو]

  1. مقدمۂ شعرو شاعری
  2. دیوان حالی
  3. مجموعۂ نظم حالی
  4. ضمیمہ اردو کلیات حالی
  5. انتخاب کلام داغ: حالی نے اس اُتے کم شروع کیتا مگر مکمل نہ کرسک‏‏ے جس د‏‏ی تکمیل بعدماں سجاد حسین تے محمد اسماعیل پانی پتی نے کيتی۔

حوالے[لکھو]

  1. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb13609423j — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License
  2. Open Library ID: https://openlibrary.org/works/OL3526A — named as: K̲h̲vājah Alt̤āf Ḥusain Ḥālī — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — مصنف: Aaron Swartz — اجازت نامہ: GNU Affero General Public License, version 3.0
  3. FAST ID: http://id.worldcat.org/fast/57568 — named as: K̲h̲vājah Alt̤āf Ḥusain Ḥālī — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  4. Encyclopædia Universalis ID: https://www.universalis.fr/encyclopedie/a-h-hali/ — named as: HĀLĪ A H — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — ناشر: Encyclopædia Britannica Inc.
  5. NLA Trove people ID: https://trove.nla.gov.au/people/1489496 — named as: K̲h̲vājah Alt̤āf Ḥusain Ḥālī — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  6. [۱]

باہرلے جوڑ[لکھو]

سانچہ:اردو ادب دے عناصر خمسہ