دکھنی امریکہ

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
South America (orthographic projection).svg
تھاں 17,840,000 مربع کلومیٹر
لوک گنتی 382,000,000
سنگنا 70/مربع کلومیٹر
دیس 12
بولیاں پرتگیزی، ہسپانوی

دکھنی امریکہ دنیا دے لیندے ادھے انگ دے دکھنی یا تھلویں ادھے حصے وچ وسدے اک براعظم دا ناں اے۔ اے تھاں نال چوتھا سب توں وڈا براعظم اے تے لوک گنتی نال پنجویں نمبر تے آندا اے۔ ایدے لیندے ول بحرالکاہل، چڑھدے تے اتر چڑھدے ول بحر اوقیانوس، اتر وچ بحیرہ کیریبین تے اتلا امریکہ اے۔ ایدے وچ ارجنٹاین، بولیویا، برازیل، چلی، کولمبیا، ایکویڈار، گی آنا، پیراگوۓ، پیرو، سورینام، یوراگوۓ تے وینزویلا آندے نیں۔ فرانسیسی گیانا فرانس دا اک ضلع تے فاکلینڈ جزیرے برطانیہ دے نیں۔ اروبا، بونایر تے کراساؤ دے ڈچ جزیرے وی دکھنی امریکہ وچ گنے جاسکدے نیں۔

شبد امریکہ 1507 وچ نقشے بنان والے والدسیملر تے میٹتھیاس رنگمان نے نے اطالوی کھوجی امریگو وسپچی دے ناں تے رکھیا۔

جغرافیہ[لکھو]

دکھنی امریکی امریکی تھاں دا دکھنی انگ اے۔ ایدھی تکونی مورت ایدا نکا سمندری کنڈ بناندی اے۔ جزیرے جیہڑے ایدے نال رلدے نیں اوہناں وچوں جزائر گالاپاگوس ایکویڈار دے؛ جزیرہ ایسٹر، روبنسن کروسو جزیرہ تے چلو جزیرہ جٹ چلی دے نیں۔ اگتھاں، ارجنٹاین تے چلی وشکار ونڈیا ہویا اے۔ فرنینڈو ڈی نورونہا، ٹرینیڈاڈ تے مارٹم واز تے سینٹ پیٹر تے سینٹ پال جزیرہ جٹ برازیل دے نیں۔ فالکلینڈ جزیرہ برطانیہ دا اے۔

دکھنی امریکہ وچ دنیا دی سب توں اچی چھمبر اینجل چھبر وینوزویل وچ اے؛ پانی ناپ نال دنیا دا سب توں وڈا دریا ایمیزون؛ دنیا دا سب توں لماں پہاڑی سلسلہ انڈیز جیدا سب توں اچا پہاڑ اکنکاگوا (6962 میٹر / 22841 فٹ) اے؛ ایٹاکاما دنیا دی سب توں سکی تھاں؛ دنیا دا سب توں وڈا مینہ جنگل ایمیزون برساتی جنگل؛ دنیا دی سب توں اچی بپاو والی جھیل ٹائیٹاکا تے دنیا دے سب توں دکھن ول وسن والا پنڈ پورٹو ٹورو چلی دکھنی امریکہ وچ اے۔ سونا، چاندی، ٹن، تانبا، لوآ تے پٹرول دکھنی امریکہ چوں نکلن والیاں زمینی شیواں نیں۔ لاما، ایناکونڈا، پیرانہا، جیگوار، ویکونا تے ٹاپیر دکھنی امریکہ دے نویکلے جانور نیں۔

برازیل براعظم دا سب توں وڈا دیس اے جیہڑا تھاں تے لوک گنتی نال براعظم دا ادھ بندا اے۔ ریندے تھاں تے دیس تن ٹولیاں وچ ونڈے جاسکدے نیں: گیانا دیس، انڈین دیس تے دکھنی تکون۔

تریخ[لکھو]

دکھنی امریکہ پرانا جیون ویلہ توں لے کے وشکارلہ ویلہ (جیالوجی) وچ افریقہ نال جڑیا ہویا سی۔ ایہ ایس توں 22 کروڑ 50 لکھ ورے پہلے جدوں تک ایہ پینجیہ اک وڈے براعظم دے انگ سن، وکھرا ہون لگیا۔ ایسے لئی ایدے تے افریقہ دے پتھری جاندار تے پڑیاں اکو جۓ نیں۔

دکھنی امریکہ وچ انسان 15000 ورے پہلے روس ولوں جدوں ایہ برف نال الاسکا نال جڑیا ہویا سی اتلا امریکہ توں ہوندے ہوۓ پانامہ راہ اپڑے۔ ایتھے 9000 م پ ورے پہلے سکواش مرچ تے بی ایمیزون دے اتلے تھانوان ول بیجے وڈے گۓ۔ شکر قندی نوں کھان پین لئی ورتن دے پانڈیاں تے نشان 2000 م پ ورے پرانے نیں۔ 2000 م پ دے دوالے وائی بیجی والیاں رہتلاں انڈیز دے والے پونگریاں تے مچھیاں پھڑنا تے ایھدا کھان پین دا وڈا انگ ہون دا رواج وی پیا۔ لاما، ویکونا، گواناکو تے الپاکا نوں 3500 م پ ورے پہلے اتلے انڈیز دے دوالے سمان لدن، آن جان تے گوشت تے دد لی پالن دا رواج پیا۔

دکھنی امریکی رہتلاں وچ انکا وڈی سی۔

یورپی رہتل

1494 وچ دو یورپی دیساں سپین تے پرتگال نے پوپ دی صلآ نال آپس وچ ونڈ لیا۔ 1530 مگروں ایس براعظم نوں پہلے سپین تے فیر پرتگال نے لٹیا۔ ایہ یورپی لوک اپنے نال ایسے روگ لیاۓ جنہاں دی کوئی دوائی ایہناں لوکاں کول نئیں سی۔ ایتھے دے لوکاں دی گنتی تھوڑی رہ گئی تے فیر افریقہ توں کم تے وائی بیجی لئی غلام لیاۓ گۓ۔ ہسپانوی لوکاں نے ایتھے اپنے مت رومن کیتھولک چرچ نوں تے اپنی بولی نوں ملوزوری چلایا۔ یورپی تے دیسی لوکاں دے ملن نال اک نویں نسل بندی اے جینو مسٹیزو کیا گیا۔

نپولین دے سپین تے پرتگال تے مل مارن (1807–1814) تے ایہناں دیساں دے دکھنی امریکہ وچ تھاں ازاد ہون لگ گۓ۔ سائیمن بولیور تے ہور لوکاں نے دکھنی امریکہ وچ سپین دے راج نوں مکایا۔ برازیل، پرتگال توں وکھرا ہویا۔

بولیاں[لکھو]

دکھنی امریکی بولیاں

پرتگیزی (196,342,592 بولن والے ) نال دکھنی امریکی دی سب توں وڈی بولی اے۔ فیر ہسپانوی (193,243,411) آندی اے جیہڑی دیسی بولیاں نال کئی دیساں وچ اک سرکاری بولی اے۔ پرتگیزی برازیل دی؛ ڈچ سورینام دی؛ انگریزی گیآنا دی تے فرانسیسی فرانسیسی گیانا دی سرکاری بولی اے۔ دیسی بولیاں وچ کیوچوا بولی اے جیہڑی کئی دیساں وچ اے۔