Jump to content

شاہ مکھی لپی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
(شاہمکھی لپی توں مڑجوڑ)
شاہ مُکھی اَتے گُرمُکھی اکّھر

شاہ مُکّھی، پنجابی زبان دی لپی اے جیہڑی عربی فارسی لپی دی بنیاد اُتے بݨی اے۔ شاہ مکھی دا لفظی مطلب "شاہ دے مُون٘ھ آݪی" اے۔ ایہ ناں ایہنوں بُلّے شاہ اَتے وارث شاہ دی نِسبت ناݪ دِتا گیا اے۔ شاہ مکھی لپی لہندے پنجاب وچ پنجابی لِکھݨ واسطے ورتی جان٘دی اے۔ ایہ لپی سجّے توں کھبّے پاسے نوں لِکھی جان٘دی اے۔ گرمکھی لپی چڑھدے پنجاب وچ ورتی جان٘دی اے۔ پن٘جابی لِکھݨ واسطے سَبھ توں پہلاں شاہ مکھی دی ہی ورتوں ہوئی سی، جدوں بابا فرید نے اپݨی باݨی قلمبن٘د کیتی سی۔

ایہدی بنیاد عربی فارسی لپی اُتے دھری گئی اے۔ ایہ لِپی گرمکھی ناݪوں پیچیدہ اے اَتے ایہنوں پڑھنا وی گُرمُکھی ناݪوں اوکھا اے کیون٘کہ عربی لِپی وچ اکھراں دیاں شکلاں شبداں دے شروع، وچکار اَتے اخیر وچ بدل جان٘دیاں نیں۔ ایہدے ناݪ ناݪ اکّ آواز لئی کئی کئی اکھر دِتّے ہوئے نیں:

  • ز دی آواز واسطے چار اکھر (ز ، ذ ، ض ، ظ) نیں۔
  • س دی آواز واسطے تن اکھر (س ، ث ، ص) نیں۔
  • ک واسطے دو اکھر (ک ، ق) نیں۔
  • ت واسطے دو اکھر (ت ، ط) نیں۔
  • ہ واسطے دو اکھر (ہ ، ح) نیں۔

ایہدی وجہ ایہہ اے کہ اس لپی وچ کجھ عربی دے اکھر وی نیں جیہڑے پنجابی دے اپنے نئیں پر مسلمان پنجابیاں نوں عربی اتے اردو شبداں دا ورتوں کرن لئی چاہیدے ہوندے آ۔ جیویں، مسلم ناں "علی" ع نال ای لکھیا جاسکدا اے، الف نال "الی" نئیں لکھیا جا سکدا۔


ایس لپی وچ کچھ شبداں دی آواز تے لِکھت وچ فرق اے۔ جیویں

  • لفظ دے شروع وچ 'بھ' دی آواز "پ" والی بݨ جاندی اے۔
  • لفظ دے شروع وچ 'جھ' دی آواز "چ" والی بݨ جاندی اے۔
  • لفظ دے شروع وچ 'دھ' دی آواز "ت" والی بݨ جاندی اے۔
  • لفظ دے شروع وچ 'ڈھ' دی آواز "ٹ" والی بݨ جاندی اے۔
  • لفظ دے شروع وچ 'گھ' دی آواز "ک" والی بݨ جاندی اے۔

شاہ مُکھی لِپی وچ لکھائی تھوڑی جگہ وچ ہوجان٘دی اے تے گُرمُکھی زیادہ جگہ لی٘ندی اے۔ شاہ مُکھی وچ ہتھ ناݪ لکھائی دی رفتار وی گُرمُکھی ناݪوں تیز ہُن٘دی اے کیون٘کہ شاہ مُکھی وچ گُرمُکھی وان٘گ پُورے پُورے حروف سالم شکل وچ نئیں لِکھݨے پین٘دے۔

شاہ مکھی حروف[سودھو]

بنیادی اکھر[سودھو]

اجکل دی جدید شاہ مکھی حروف تہجی:

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
ا ب پ ت ٹ ث ج چ ح خ د ڈ ذ ر ڑ
16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل
31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46
ݪ م ن ݨ ں و ہ ھ ء ی ے

مرکّب حروف (ھ نال رل کے بنن والے اضافی اکھر)[سودھو]

ملاپ شکل مثال
ب + ھ بھ بھرا
پ + ھ پھ پھُل
ت + ھ تھ تھاں
ٹ + ھ ٹھ ٹھنڈا
ج + ھ جھ جھانجر
چ + ھ چھ چھال
د + ھ دھ دھوݨ
ڈ + ھ ڈھ کڈھ
ر + ھ رھ ورھا
ڑ + ھ ڑھ رُڑھ
ک + ھ کھ اکھ
گ + ھ گھ گھر
ی + ھ یھ یھاوا
ن + ھ نھ نھیرا
م + ھ مھ مھڑ
و + ھ وھ وھِیر

ہور حروف[سودھو]

1 2 3 4 5 6
آ أ ؤ ة ۂ ئ

ہور دیکھو[سودھو]

باہرلے جوڑ[سودھو]

حوالے[سودھو]