ہبل خلائی ٹیلیسکوپ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ہبل خلائی ٹیلیسکوپ
HST-SM4.jpeg
ہبل دوربین د‏‏ی مرمت دے لئی جانے والے خلائی جہاز تو‏ں لی گئی تصویر
General information
NSSDC ID1990-037B
ادارہناسا / ESA / STScI
Launch dateاپریل 24, 1990, 8:33:51 am EDT[۱]
Launch vehicleسانچہ:OV (STS-31)
Mission lengthسانچہ:For year month day elapsed
Deorbiteddue ~2013–2021[۲][۳]
کمیت11,110 کلوگرام (392,000 oz)
لمبائی13.2 میٹر (43 فٹ)
مدار د‏‏ی قسمNear-circular زیريں زمینی مدار
مدار د‏‏ی اونچائی559 کلومیٹر (1,834,000 فٹ)
مدار دا دورانیہ96–97 منٹ (14–15 periods per day)
مداری رفتار7,500 میٹر/سیکنڈ (25,000 فٹ/سیکنڈ)
اسراع بوجہ کشش ثقل8.169 m/s2 (26.80 فٹ/سیکنڈ2)
جائے وقوعزیريں زمینی مدار
Telescope styleRitchey–Chrétien reflector
Wavelengthروشنی, بالائے بنفشی, زیرسرخ
قطر2.4 میٹر (7 فٹ 10 انچ)
Collecting area4.5 میٹر2 (48 فٹ مربع)[۴]
Focal length57.6 میٹر (189 فٹ)
Instruments
NICMOSinfrared camera/spectrometer
ACSoptical survey camera
(partially failed)
WFC3wide field optical camera
COSultraviolet spectrograph
STISoptical spectrometer/camera
FGSthree fine guidance sensors
Websitehubble.nasa.gov
hubblesite.org
spacetelescope.org

ہبل خلائی دوربین (انگریزی: Hubble Space Telescope) زمین دے مدار وچ گردش کرنے والی اک خلائی رصد گاہ و دوربین ا‏‏ے۔ اسنو‏ں خلائی جہاز ڈسکوری دے ذریعے اپریل 1990ء وچ مدار وچ بھیجیا گیا سی۔ اس دا ناں امریک‏‏ی خلائی سائنس دان ایڈون ہبل دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ بھانويں ہبل کوئی پہلی خلائی دوربین نئيں، لیکن اس خلائی سائنس دے لئی تعلقات عامہ وچ انتہائی اہ‏م کردار ادا کيتا اے تے عام لوکاں وچ عمومی طور اُتے جانی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ انتہائی وڈی خلائی دوربیناں وچو‏ں اک ہور خلائی تحقیق دے لئی اہ‏م ترین اثاثہ ا‏‏ے۔ ہبل امریک‏‏ی خلائی ادارے ناسا تے یورپی خلائی ادارہ د‏‏ی مشترکہ کاوش ا‏‏ے۔

ہبل خلائی دوربین د‏‏ی ساخت

ہبل واحد خلائی دوربین اے جسنو‏ں خلاء باز مدار وچ مرمت ک‏ر سکدے نيں تے نويں اجزا لگیا کر کارکردگی ودھیا سکدے نيں۔ ہن تک ہبل نو‏‏ں چار بار مرمت کيتا گیا ا‏‏ے۔

خلائی شٹل اٹلانٹس توں نظر آندی ہبل دوربین
خلا چ تیردی ہوئی ہبل دوربین

ہبل خلائی ٹیلیسکوپ اک خلائی ٹیلیسکوپ اے جیڑی زمین دے مدار وچ 1990 نوں ناسا نیں پیجی سی۔ ایہ اپنے وڈے 2۔4 میٹر دے شیشے نال الٹراوائلٹ، نظر آن آلے چانن تے انفراریڈ وچ دور تک ویکھدی اے۔ ہبل 1990ء خلائی شٹل ڈسکوری دے نال خلائی مدار وچ پہنچائی گئی خلائی دوربین اے ۔ ایس دا ناں امریکی تارہ گرو ایڈوین ہبل دے ناں تے رکھیا گیا اے ۔ بھاویں ایہہ پہلی خلائی دوربین نئیں ،پر ہبل خلا وچ سب توں وڈی ٹیلیسکوپ اے ۔ہبل خلائی ٹیلیسکوپ نوں خلا وچ ناسا تے یورپی خلائی ایجنسی نیں رل مل کہ پیجیا سی۔ ۔ امریکہ دیاں دوجیاں وڈیاں گالاہاں ، کامپٹون گاما ریز رصدگاہ ، چندرا خلائی ٹیلیسکوپ تے سپٹزر خلائی ٹیلیسکوپ دے نال نال ہبل خلائی ٹیلیسکوپ امریکہ دی وڈی گالا اے۔

خلائی ٹیلیسکوپ دا خیال سب توں پہلاں 1923ء وچ سوچیا گیا لیکن ہبل 1970ء دی دہائی وچ بنائی گئی تے 1983ء وچ ایس نوں خلا وچ بھیجن دا منصوبہ سی ، پر ایہہ پروجیکٹ کجھ تکنیکی مسئلیاں،بجٹ دے کاٹے تے چیلنجر خلائی شٹل حادثے دی وجہ توں لیٹ ہندا گیا ۔ آخرکار 1990ء وچ ایس نوں خلا وچ پیجیا گیا ۔ فیر سائنسداناں نوں پتہ لگا پئی ایس دا وڈا شیشہ ٹھیک طرح فٹ نہیں لگا تے دوربین دی کارکردگی بہت زیادہ متاثر ہو رہی اے ۔ 1993ء وچ سروس مشن دے دوران ایس دا ایہہ نقص دور کرکے ایس دی اصلی کارکردگی ٹور دتی گئی ۔ ہبل دی زمین دی فضا توں باہر پوزیشن ، تیز چانن نا ہون دے برابر ہون دی وجہ توں ،ایس دی بہت واضع فوٹواں لین وچ مدد کردی اے ۔ ہبل دی کھوج نال تارہ پڑھت وچ کئی اہم کامیابیاں ملیاں نیں مثلا کائنات دے وڈے ہون دی رفتار دی ٹھیک ٹھیک جانکاری لبی گئی ۔ ہبل اپنی ونڈ دی اکو ای ٹیلیسکوپ اے جس دی مرمت وغیرہ خلابازاں نے خلا وچ کیتی ہن تک ایس دے 4 مرمتی مشن ہوئے نیں ، پہلا مشن دسمبر 1993ء وچ ہوئیا جس وچ ایس دے وڈے شیشے دے نقص نوں ٹھیک کیتا گيا ،مشن 2 ،3 اے تے 3 بی وچ ایس دے کئی نکے پرزیاں دی مرمت کیتی گئی تے کئی گالاہ کرن آلیاں شیواں نوں نویں تے چنگے ورژناں نال بدل دتا گیاں ۔ 2003ء وچ کولمبیا خلائی شٹل حادثے دی وجہ توں 5واں مشن بچاؤ کماں دی وجہ توں مکا دتا گیا ۔ اک آخری مرمتی مشن اکتوبر 2008ء وچ ہونا سی پر ستمبر وچ اک اہم پرزے دی خرابی دا پتہ لگن دی وجہ توں ایہہ مشن مئی 2009ء تک ٹرکا دتا گیا ،جس وچ اس حصے نوں وی بدل دتا جاوے گا ۔ اس مرمت توں بعد گھٹو گھٹ ٹیلیسکوپ 2014ء تک کم کردی رئے گئی ۔ فیر ایس دی گدی جیمز ویب خلائی ٹیلیسکوپ خلا وچ 2018 نوں پہنچ کے لے لۓ گی۔

ڈیزائن تے تریخ[لکھو]

1923 وچ پہلی واری ہرمن اوبرتھ نیں کیا کہ راکٹ نال اک وڈی ٹیلیسکوپ خلا وچ پیجی جاسکدی اے۔ اس دے بعد کئی خلائی گرواں نیں ایہ گل آخی کہ خلائی ٹیلیسکوپ بوت دور صاف ویکھ سکے گی تہ اوہ دوربین زیادہ چنگا حساب کر سکے گی۔ اس دی وجہ ایہ وے کہ زمینی ٹیلیسکوپاں ہوا تے اوزون وغیرہ دی وجہ توں بوت دور صاف نئیں ویکھ سکدیاں۔ اس دے نال نال خلائی ٹیلیسکوپ انفراریڈ تے الٹراوائلٹ وچ وی ویکھ سکے گی کیونجہ ایہ تابکاری زمین جزب کرلیندی اے اس لئی ایناں نوں خلائی ٹیلیسکوپاں ای ویکھ سکدیاں نیں۔

دوجی وڈی جنگ دے بعد برطانیہ تے امریکہ نیں خلائی ٹیلیسکوپاں راکٹاں نال زمین دے مدار چ پائیاں۔ ایناں تجربیاں توں سکھ کے 1968 چ امریکی خلائی ایجنسی ناسا نیں اک وڈی خلائی ٹیلیسکوپ بنان دی ٹھان لئی۔ ناسا نیں 1970 وچ دو کمیٹیاں بنا دتیاں: اک دا کم دوربین دا تکنیکی پاسا سی تے اک دا کم دوربین دا سائنسی کم لبنا سی۔ اس دے بعد ناسا نیں کانگرس توں بوت زيادہ پیسے لینے سن، خلائی ٹیلیسکوپ زمینی ٹیلیسکوپ توں بوت مہنگی ہوندی اے۔ امریکی کانگرس نیں اس ٹیلیسکوپ دے اتے بوت تنقید کیتی تے ہلے پلیننگ دے وشکار ای ایدا بجٹ ادھا کردتا۔ 1974 وج کٹ بجٹ ہون دی وجہ توں کانگس نیں ایدا بجٹ مکمل مکا دتا۔ اس دے بدلے وچ پورے امریکی دیس وچ ٹیلیسکوپ لئی تحریک ٹر پئی۔ اس تحریک چ خلائی گرو امریکی کانگس ممبر تے سینیٹراں نال ملے، بوت سنعیے لکھے گۓ تے نیشنل اکیڈمی آف سائنسز نیں خلائی دوربین دی خاصیتاں دے اتے رپورٹ دتی۔ اس دے بعد سینٹ پرانے توں وی ادھے بجٹ تے مان گئی۔

کٹ بجٹ دی وجہ توں ٹیلیسکوپ دے سکیل وچ وی کاٹا آگیا۔ میش شیشے دا سائز 3 میٹر توں 2۔4 میٹر ہوگیا۔ اک نکی 1۔5 میٹر آلی نال جڑی ہوئی ٹیلیسکوپ مکمل تور تہ مکا دتی گئی۔ نال نال بجٹ نوں پورا کرن لئی یورپین خلائی ایجنسی (ESA) توں وی مدد منگی گئی بدلے وچ ٹیلیسکوپ نوں ٹورن دا 15٪ فیصد چر وی گارنٹی کیتا گیا۔ ایدا ناں 1983 چ ہبل ایڈون ہبل دے اتے رکھیا گیا، اونیں ایہ گل پتہ کیتی سی کہ کائنات وددی جا رئی اے۔ بجٹ پکا ہون دے بعد ناسا دے کئی اداریاں چ اینوں بنان دا کم ونڈ دتا گیا تے لاکہیڈ مارٹن نوں نویں قسم دا خلائی جعاز بنان دا ٹھیکہ دے دتا گیا جیڑا اینوں خلا چ لے کہ جاسکے۔ اس ٹیلیسکوپ دا کم الٹراوائلٹ توں لے کہ نظر آلی ویوولینتھ چ ویکھنا سی۔ اس لئی ایدا شیشہ 10 نینو میٹر تک پالش کیتا گیا سی تے ایدے شیشے نوں ہر ویلے 15 ڈگری سینٹی گریڈ تے رکھیا جاندا اے۔ مگر اس وجہ توں ایہ دوربین انفراریڈ چ بوتا نئیں ویکھ سکدی۔

ہور ویکھو[لکھو]


حوالے[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]