سورج

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
سورجSun symbol.svg
Sun920607.jpg
زمین توں دوری: 1.496 × 108 کلومیٹر
رداس: 6.955×105 کلومیٹر
جوکھ: 1.9891×1030 کلوگرام
ایکویٹر تے کچھ 274 m/s2

سورج سورجی پربندھ دے وشکار اک وڈا تارہ اے۔ سورجی پربندھ دا 99.8 ٪ جوکھ سورج دا اے۔ اے زمین دے اتے وسن آلی زندگی نوں گرمی تے چانن دیندا اے۔ کیمیائی ول نال ایھدا تن چوتھائی حصہ ہائیڈروجن، ریندا زیادہ ہیلیم تے ریندے وچ پآریاں عنصراں جیویں آکسیجن، کاربن، نیون تے لوآ آندے نیں۔


سورج 4.6 ارب ورے پہلے مالیکیولی بدلاں دے کٹھے ہون تے بنیا۔ چوکھا حصہ وشکار کٹھا ہوگیا تے ریند کھوند ایدھے دوالے اک پلیٹ وانگوں سورجی پربندھ بن کے کمن لگ گئی۔ اندرلا حصہ گرم تے کنآ ہوندا گیا۔ عام سوچ اے جے دوجے تارے وی اینج ای بنے نیں۔ تارہ ٹولی وچ ایہنون 2جی وی منیا گیا تے اینج 2جی ایدھی اتلی پدھر تے گرمی ناپ 5778 کیلون (5505 °C) دسدا اے۔ وی دسدا اے جے سورج عام پدھر دا تارہ اے تے ایدھے گڑھ وچ ہائیڈروجن ہیلیم وچ پلٹدا اے تے گرمی تے چانن باہر آندے نیں۔ اپنے اندر گڑھ وچ سورج ہر سکنٹ وچ 620 ملین میٹرک ٹن ہائیڈروجن ساڑدا اے۔


کدے تارہ گرو سورج نوں اک عام جیا تارہ مندے سن پر ہن ایہنوں 85٪ چٹے راہ دے تاریاں توں ودھ لشکدا اے تے لال بونا گنیا جاندا اے۔ ایہ زمین توں سب توں نیڑے دا تارہ اے تے زمین دے اسمان تے سب توں زیادھ چانن دین والی شے۔ سورج دا کرونا سورج توں لکھاں کلومیٹر باہر ول پھیلیا ہویا اے تے سورجی چکھڑ چلاندا اے۔

سورج زمین توں 149.6 ملین کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ سال وچ ایہدا پیںڈا زمین توں پلٹدا ریندا اے جنوری وچ ہور تے جولائی وچ ہور۔ اینے پینڈے تے چانن سورج توں زمین تکر 8 منٹ تے 19 سکنٹ وچ اپڑدا اے۔ ایس چانن دی طاقت زمین تے چانن پکائی باجوں زندگی دا سہارا اے تے زمین دے محول تے موسم نوں بناندا اے۔ سورج دا انسانی رہتل تے گوڑا رنگ اے تے کئی تھاں تے ایہنوں پوجیا وی جاندا اے۔ سورج دے بارے جان پچھان ہولی ہولی ودھی اے تے 19ویں صدی مگروں ایدھے بارے لوکاں نوں چوکھا تے ٹھیک پتہ چلیا اے۔


اچیچیاں گلاں[لکھو]

سورج اک جی وی ونڈ دا تارہ اے ایہدا ماس سورجی پربندھ تے دے پورے ماس دا 99.86% بندا اے۔ ایہ اک گول تارہ اے تے ایھدا اتری قطر ایکویٹری قطر توں 10 کلومیٹر ای وڈھا اے۔ سورج پلازمے نال بنیا اے تے پینڈا نئیں۔ اپنے اتری سرے دے مقابلے وچ ایہ اپنے ایکویٹر تے زیادہ تیزی نال کمدا اے۔ ایدھے سیارے ایدھی شکل تے ٹور تے کوئی اچیچا فرق نہیں پاندی۔ سورج پآ رے عنصراں نال اک امیر تارہ اے۔ پتھری سیاریاں وانگوں سورج دی کوئی پکی پینڈی ولگن نہیں۔ سورج دا اندرلا گڑھ باہروں نہیں دسدا۔

سورجی انگ:
1. گری
2. ریڈیایشن تھاں
3. کنویکشن تھاں
4. سورجی پدھر
5. رنگ ویہڑہ
6. کرونا
7. سورجی دھبے
8. سورجی دانے
9. سورجی پامبڑ

سورجی بنتر

سورج دی گری ایدھے اندر توں لے کے ایدھے رداس دے 20–25% تک جاندا اے۔ ایہ 150 گرام/سینٹی میٹر گوڑا اے تے پانی توں 150 گنا چوکھا گوڑا اے۔ گری دا گرمی ناپ 15.7 ملین کیلون تک اے جد کے سورج دی اتلی پدھر دا گرمی ناپ 5,800 کیلون اے۔ سورج تے ایٹمی فیوژن نال گرمی تے چانن بندا اے۔ ایہنوں پروٹون-پروٹون سنگلی کیا گیا اے۔ انرجی نوں گری توں چل کے ایہدی اتلی پدھر تک اپڑن وچ ہزاراں ورے لگ جاندے نیں۔ گری توں سورجی انرجی سورج دی پدھر تے آندی اے ایہ سانوں دسدی اے۔ سورجی پدھر توں انرجی چانن تے گرمی راہیں آلے دوالے دے محول ول پھیلدی اے تے زمین تک وی اپڑدی اے۔ 19وی صدی وچ سورجی پدھر دی کھوج وچ نوں ایساں پٹیاں دسیاں جنہاں دا کسے عنصر نال جوڑ نہیں بندا سی 1868 وچ نارمن لاکائر نے ایہ کاہڈ کڈھی جے ایہ کوئی نواں عنصر اے تے ایہ سورج دی پدھر تے کھوج باجوں لبیا سی ایس لئی ایدا ناں یونانی سورج دیوتا ہیلیوس دے ناں ہیلیم رکھیا گیا۔ ایس گل دے 2 وریاں مگروں ہیلیم نوں وکھرا کیتا گیا۔ سورجی پدھر توں اپر دی تھاں نوں سورجی محول کہ سکدے آں۔ ایہ پنج انگاں وچ ونڈیا جاسکدا اے ایہ تھاں زیادھ ودھیا سورج گرہن ویلے دسدا اے۔

سورج مقناطیسی ول نال اک تیز چلدا تارہ اے ایدھے اندر سارہ مادہ تیز گرمی باجوں گیس تے پلازمے وچ اے۔ ایس باجوں سورج اپنے ایکویٹر تے تیز کمدا اے جس باجوں ایھدے مقناطیسی ویہڑے دیاں لیکاں وٹ کھاندیاں نیں تے ایہ وٹ اتے سورجی پدھر تے آکے سورجی دھبے تے سورجی لاٹاں بندے نیں۔ ایہ کمدا چکر سورجی ڈائنمو بناندا اے جیہڑا فیر مقناطیسی ویہڑے نوں پھیلاندی اے۔ ایہ سورجی چکر اک پاسے 11 ورے تک چلدا اے تے فیر الٹے پاسے ٹرن لگ پیندا اے۔ ایہ سورجی مقناطیسی ویہڑہ سورج توں باہر وی اپنا آپ دسدا اے تے زمین تک اپڑدا اے۔


کیمیائی بنتر

ہائیڈروجن سورج دی بنتر دا 74.9%، تے ہیلیم 23.8% بندا اے۔ تارہ پڑھت دے دوجے پآرے عنصر 2٪ بندے نیں۔ آکسیجن نیڑے تریڑے 1٪، کاربن (0.3%)، نیون (0.2%)، تے لوآ (0.2%) بندے نیں۔


سورجی دھبے

سورجی دھبے سورج دی باہری دسدی پدھر تے کج چر رہن والے کالے نشان نیں۔ ایہ مقناطیسی کم باجوں ہوندے نیں۔ ایہ وی چانن بناندے نیں پر ایہناں نہیں جناں دوالے دے تھانواں وچ بندا اے تے اے لاگے دے تھانواں نالوں تھوڑے گرم ہوندے نیں ایس لئی کالے یا وکھرے رنگ دے دسدے نیں۔ ایہناں دا گرمی ناپ 4500 کیلون تک ہوندا اے۔ کج نکے ہوندے نیں تے کج زمین توں وی دس گنا وڈھے ہوندے نیں۔ سورجی دھبے زمین تے اثر پاندے نیں۔ سورجی دھبے 11 ورے دے چکر نال آندے نیں۔

سورج دا جیون
سورج گرہن


سورج دا جیون

سورج 4.57 ارب ورھے پہلے مالیکیولی بدلاں دے کٹھے ہون تے بنیا سی جنہاں وچ صرف ہائیدروجن تے ہیلیم سی۔ ایہ آنکڑے کئی سائنسی ولاں نال لاۓ گۓ نیں۔ کسے نیڑے دے سپر نووا دیاں چھلاں باجوں ایہ مالیکیولی بدل دبا وچ آۓ ہون گے تے سورج دے بنن دے کم دا مڈھ بجھیا ہونا اے۔ جدوں اینج دا دبا پیندا اے تے ایہدے وچ چکر بندے نیں تے دبا پین تے ایہ گرم وی ہوجاندا اے۔ چوکھا سارا مادھ تے وشکار ای سورج دی مورت وچ کٹھا ہویا ہونا تے ریندھ کھوند دوالےکمدے سیاریاں تے ہور ایدھے دوالے کمدے کوڑ کباڑ وچ پلٹیا ہونا اے۔ بدل اندر کھچ تے دبا نے چوکھی گرمی کیتی تے ایٹمی فیوین دا کم وی ٹر پیا تے اینج ساڈا سورج بن گیا۔

سورج اپنے جیون دے ادھ وچ اے جیدے وچ ایدھے پچھلے جیون وچ ایدھی گری وچ ہائیڈروجن ہیلیم وچ پلٹی گئی۔ ہر سکنٹ وچ 4 ملین ٹن توں چوکھا مادھ سورج دی گری اندر ایٹم بم دے پھٹن ورگے کم باجوں انرجی وچ پلٹدا اے۔ جیدے وچ نیوٹرینو تے سورجی چانن بندے نیں۔ ایس ناپ نال تے فیر سورج ہن تک 100 زمیناں جناں مادھ انرجی تے چانن وچ پلٹ چکیا اے۔ سورج ایس کم تے اگلے 10 ارب ورے تک لگا رویگا۔

سورج دے پلے اتنا مادھ تے نہیں جے ایہ کسے سپرنووا وانگوں پھٹے پر اگلے 5 ارب وریاں وچ ایہ لال جن بن جاویگا تے ایدھی باہری چھلڑ پھیل جاویگی جدوں ایدھے اندر دی ساری ہائیڈروجن بل جاویگی گری ہور گرم ہوویگی نالے سنگڑے گی جدوں گرمی ناپ 100 ملین کیون تک اپڑیگا تے ہائیڈروجن کاربن وچ پلٹے گی تے سورج پھل کے لال جن بن جاویگا ایس مگروں سورجی دی باہری چھلڑ وکھری ہوجاویگی تے گری اگلے کئی ارب وریاں وچ ٹھنڈی ہوکے چٹا بونا بنیگی۔

زمین دی قسمت

لال جن بنکے نیڑے تریڑے 5 ارب ورے مگروں سورج 250 گنا تک پھیلے گا جے زمین تک اپڑ جاویگا پر سورجی چکھڑ باجوں ایدھے سورجی سیاریاں دے چکر کٹن دے راہ وی پھیلن گے. اگر زمین سورج وچ نہیں وی نگلی جاندی تے فیر وی تیز گرمی باجوں ایھدا پانی ابل کے اڈ جائیگا تے ایدھا محول خلا وچ غیب ہوجائیگا۔ اپنے ہندے جیون چکر وچ سورج ہر اک ارب ورے مگروں 10٪ چانن وچ ودھدا رویگا۔ ہن وی زمین دا پدھری ناپ ہولی ہولی ودھ ریا اے۔ سورج اپنے مڈھ ویلے تھوڑا گرم سی، ایسے باجوں جدوں اوتھے اینی ک گرمی ہوئی جیدے نال زمین دے زندگی اگ سکے تاں فیر زمین تے کج چر مگروں ای جدوں اوہدے بنن لئی اوہدی لوڑ جنی کرمی سورج توں اپڑی تے ایتھے زندگی دا دیوا بلیا۔ پر سورج گرمی ودھن باجوں کدے زمینے تے ساری حیاتی مک جاویگی۔

سورج گرہن

کدے کدے سورج اسمان توں غیب ہوجاندا اے۔ ایہ اودوں ہوندا اے جدوں چن زمین تے سورج دے وشکار آجاندا اے تے سورج توں زمین تک پونچن والا چانن روک دیندا اے۔ ایہ ہرورے ہمندا اے تے اک ورگا سورج گرہن اگلی واری فیر 18 ورے تے 11 دناں مگروں ہوویگا۔


سورج پڑھت دی تریخ

سویلے سورج دا وکھالہ

سورج فطرت دیاں دوسری چیزاں ونگوں اے جنہاں نوں انسان پوجدا ریااے۔ سورج انسان لئی دن تے رات بنن دے کم دا وکھالہ سی۔ ایہ اسمان تے اک پتلی تے پدھری لشکدی تھالی سی۔ کئی رہتلاں وچ ایہنوں پوجیا جاندا اے۔ کئی تھاں تے جیویں سٹون ہینج سورج نوں سوچ وچ رکھ کے بناۓ گۓ نیں۔

ایہ پرانے بابلی تارہ گرو سن جنہاں ایہ ویکھیا جے سورج دی زمین دے دوالے ٹور اک پدھر وج نہیں سی۔ یونانی فلسفی تے تارہ گرو انیکساگورس پہلا بندا سی جیہنے ایہ گل آکھی جے سورج اک بہت وڈی بلدا گولا اے جیہڑا پیلوپونیز توں وڈا اے تے چن سورج دا چانن پلٹاندا اے۔ ایہ گل اوس ویلے دی سوچ توں وکھری سی تے ایہنوں مزہب دے خلاف سمجھیا گیا تے اوہنوں موت دی سزا دتی گئی۔ پیریکلیز نے اوہنوں بچایا۔ اراٹوستھینز نے پہلی واری زمین توں سورج دا پینڈا ناپیا۔ پہلی صدی وچ بطلیموس نے وی زمی سورج پینڈا ناپیا جیہڑا اوہدے نیڑے زمین دے رداس توں 1,210 گنا سی۔

عرب ایرانی پڑھاکو تے لکھاری ابن سینا نے 1032 وچ زہرہ دے سورج اگوں لنگن تے ایہ کاہذ کڈی جے زہرہ سورج دے مقابلے تے زمین نالوں زیادھ نیڑے اے۔ ابن باجہ نے 12ویں صدی وچ مریخ دے سورج اگوں لنگن بارے دسیا۔ ایہ سوچ جے سورج گڑھ اے جیدے دوالے زمین کمدی پہلے یونانیاں نیں دتی سی پر ایہدا میتھیٹیکل ماڈل 16ویں صدی وچ نکولس کوپرنکس نے دتا۔ ایہ گل گلیلیو نے اپنی ٹیلیسکوپ توں ویکھن مگروں کیتی جے سورج اتے دھبے سورج دے اگے پھرن والیاں کوئی شیواں نہیں بلکہ سورج دی پدھر تے بنن والے نشان نیں۔ گیونی کسینی تے جین رچر نے 1672 وچ مریخ تک دا پینڈا ناپیا تے فیر سورج تک دا۔ نیوٹن نے تکونے شیشے نوں ورتدیاں ہویاں ایہ ویکھیا جے سورج دا چانن کئی رنگاں نال مل کے بنیا ہوندا اے تے ولیم ہرشل نے نے سورج دے سپیکٹرم وچ لال لاٹاں لبیاں۔ 19ویں صدی نے سورج بارے جانکاری وچ ہور وادھے دیکھے۔ جوزف فان فراؤنہوفر نے سورج دے سپیکٹرم وچ 1814 وچ 600 دے نیڑے فراؤنہوفر پٹیاں ویکھیاں۔ ہرمن فان ہیلمہولٹز تے ولیم کیلون نے سورج دی گرمی تے انرجی نوں سمجھن وچ لگے رۓ۔ 1890 وچ نارمن لوکائر جیہنے سورج دے سپیکٹرم وچ ہیلیم لبھی سی سورج بنن بارے اپنی نویکلی سوچ دسی۔ 1904 وچ ارنسٹ ردرفورڈ نے سورج چوں گرمی چانن نکلن دا کوئی اندرلی وجہ آکھیا۔ مگروں آئینسٹائن نے ایہ رپھڑ اپنی ماس انرجی ایکویش E = mc2 نال مکایا۔ 1920 وچ سر آرتھر ایڈنگٹن نے ایہ گل دنیا اگے رکھی جے سورج دی گری وچ دباؤ تے گرمی نال ایٹمی تبدیلی نال ہائیڈروجن ہیلیم وچ پلٹدا اے تے مادے وچ جیہڑی تبدیلی ہوندی اے اوہ انرجی وچ باہر آندی اے۔ میگھند ساہا نے آئینائزیشن تے اک کلیا کڈھیا جیہنوں ورتدیاں ہویاں سیسلیا پائن نے 1925 وچ ہائڈروجن دی سورج وچ چوکھے ہون دی دس دتی۔ سبرامنیم چندراشیکھر تے ہانز بیتھے نے 1930 دے دھاکے وچ سورج وچ ہون والیاں کیمیائی تبدیلیائی تے اپنی سوچ میتھمیٹکس راہیں دسیاں۔ ہانز بیتھے نیں نے سورج اندر ہون والے دو نیوکلیائی تے انرجی بنان والے کماں نوں ناپیا۔ 1957 وچ مارگریٹ بربج نے تاریاں وچ عنصراں دے بنن تے اپنیاں سوچاں اک آرٹیکل وچ لکھیاں تے ایہ گل کیتی جے کئی عنصر سورج ورگے تاریآں وچ نیوکلیائی کماں تے تبدیلیاں وچ بنے نیں۔

بارلے جوڑ[لکھو]