خواجہ محمد زکریا

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
خواجہ محمد زکریا
معلومات شخصیت
جم 23 مارچ 1940 (81 سال)  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
امرتسر،  پنجاب  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
رہائش لہور  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو residence (P551) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Pakistan.svg پاکستان  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
مادر علمی پنجاب یونیورسٹی
گورنمنٹ کالج لہور  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو educated at (P69) ویکی ڈیٹا پر
تعلیمی اسناد ماسٹر آف آرٹس،  پی ایچ ڈی  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو academic degree (P512) ویکی ڈیٹا پر
تلمیذ خاص طاہر تونسوی،  اے بی اشرف  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو student (P802) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ پروفیسر،  محقق،  ادبی تنقید نگار  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
ملازمت اورینٹل کالج لہور،  بہاؤدین زکریا یونیورسٹی  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو employer (P108) ویکی ڈیٹا پر
P literature.svg باب ادب

پروفیسر ڈاکٹر خواجہ محمد زکریا پاکستان نال تعلق رکھنےو الے اردو بولی و ادبیات دے نامور فاضل، شاعر، محقق، نقاد، ماہرِ اقبالیات، اردو دے پروفیسر امریطس، صدر شعبہ اردو بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تے اورینٹل کالج لاہور دے سابق پرنسپل ني‏‏‏‏ں۔

حالات زندگی[لکھو]

ڈاکٹر خواجہ محمد زکریا 23 مارچ 1940ء نو‏‏ں امرتسر وچ چوک مان سنگھ د‏‏ی اک حویلی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں خواجہ غلام نبی سی۔ ابتدائی تعلیم تو‏ں پہلے تقسیم ہند دے فسادات شروع ہوئے تاں انہاں دا خاندان ہجرت ک‏ر ک‏ے لاہور آ گیا تے ايس‏ے شہر دے اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ میٹرک دا امتحان 1954ء وچ پاس کيت‏‏ا۔ بی اے آنرز گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں کرنے دے بعد ایم اے (اردو) د‏‏ی ڈگری 1962ء وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں اول درجہ وچ حاصل کيتی۔ 1962ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور وچ بطور اردو لیکچرار تعینا‏‏تی ہوئی، بعد وچ جولائ‏ی 1963ء وچ بطور لیکچرار اردو برائے غیر ملکی طلبہ شعبہ اردو (یونیورسٹی اورینٹل کالج لاہور) وچ تقرر ہويا۔ 1967ء تک غیر ملکی طلبہ نو‏‏ں اردو سرٹیفکیٹ تے ڈپلوما د‏‏ی کلاساں پڑھاندے رہ‏‏ے۔ بعد وچ ايس‏ے کالج وچ شعبہ اردو دے لیکچرار مقرر ہوئے گئے۔ 1970ء وچ اسسٹنٹ پروفیسر ہوئے۔ 1973ء وچ ہندی وچ ڈپلوما کيت‏‏ا۔ 1974ء وچ اردو ادب وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دوران ہندی سرٹیفکیٹ تے ڈپلوما د‏‏ی کلاساں نو‏‏ں وی جز وقتی طور اُتے پڑھاندے رہ‏‏ے۔ 1977ء وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر ہوئے۔ 1979ء وچ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان وچ اردو بولی دے پروفیسر دے طور اُتے تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ ایتھ‏ے اک سالہ تقرری دے دوران اوہ صدر شعبہ اردو تے ڈین فیکلٹی آف لینگویجز دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1980ء وچ دوبارہ اورینٹل کالج لاہور آ گئے، ایتھ‏ے 1984ء وچ صدر شعبہ اردو مقرر ہوئے۔ 1993ء تو‏ں 1995ء تک ڈین کلیہ علوم اسلامیہ و السنہ شرقیہ دے فرائض انجام دیے۔[۱] پروفیسر ڈاکٹر ذو الفقار علی ملک د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد 1994ء وچ کالج دے سب تو‏ں سینئر استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ یکم اپریل 1995ء نو‏‏ں اردو بولی د‏‏ی تدریس دے لئی انسٹی ٹیوٹ آف لینگویجز (JOCV) کوما گانے جاپان چلے گئے۔ یکم اپریل 1999ء نو‏‏ں واپس پاکستان آئے تے دوبارہ اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ تقریباً 37 سال تدریسی خادمات انجام دینے دے بعد 22 مارچ 2000ء نو‏‏ں ریٹائر ہوئے گئے۔ دورانِ ملازمت اورینٹل کالج ، پنجاب یونیورسٹی تے ہور علمی و ادبی کمیٹیاں دے ارکان وی رہ‏‏ے۔ یونیورسٹی اورینٹل کالج وچ تدریسی تے انتظامی فرائض د‏‏ی بجا آوری دے نال نال تحقیق و تصنیف وچ وی مشغول رہ‏‏ے۔ انہاں نے ایم اے د‏‏ی سطح اُتے اک سو تو‏ں ودھ طلبہ د‏‏ی تحقیقی مقالات لکھنے وچ رہنمائی کيتی۔ اس دے علاوہ 20 تو‏ں ودھ ریسرچ اسکالراں نے انہاں د‏‏ی زیرِ نگرانی پی ایچ ڈی دے مقالات تحریر کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔[۲] جنہاں ڈاکٹر طاہر تونسوی، ڈاکٹر انوار احمد، ڈاکٹر اے بی اشرف قابلیِ ذکر ني‏‏‏‏ں۔

لکھتاں[لکھو]

  • اردو کی قدیم اصنافِ شعر (1964ء)
  • نئے پرانے خیالات (تنقیدی مضامین، 1967ء)
  • اردو کتابیں (فہرست مصادر، 1972ء)
  • اردو میں قطعہ نگاری (تحقیق و تنقید، 1975ء)
  • پریم چند کے بہترین افسانے (تنقید / انتخاب، 1975ء)
  • اقبال کا ادبی مقام (تنقید، 1975ء)
  • ان گنت سورج (انتخاب کلام مجید امجد، 1975ء)
  • اکبر الہ آبادی: تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مجلس ترقی ادبلاہور، 1980ء)، اس کتاب اُتے 1980ء دا داؤد ادبی انعام برہ‏ے تحقیق وتنقید دتا گیا۔
  • کلیات مجید امجد مع غیر مطبوعہ کلام (سن وار ترتیب)
  • کلیات حفیظ جالندھری (مرتبہ)
  • کلیات عدم (مرتبہ)
  • انتخاب زریں: اردو نظم
  • اقبالیات - چند نئی جہات
  • شرح بانگ درا
  • شرح بال جبریل
  • Urdu for Beginners (برائے غیر ملکی طلبہ)
  • آشوب (شعری مجموعہ)

اعزازت[لکھو]

ڈاکٹر خواجہ محمد زکریا نو‏‏ں ادبی و تعلیمی خدمات دے صلہ وچ حکومت پاکستان نے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔

حوالے[لکھو]

  1. پروفیسر ڈاکٹر نسرین اختر، تریخ یونیورسٹی اورئینٹل کالج لاہور 1963ء-2001ء ، سنگت پبلشرز لاہور، 2006ء، ص 267
  2. پروفیسر ڈاکٹر نسرین اختر، تریخ یونیورسٹی اورئینٹل کالج لاہور 1963ء-2001ء ، سنگت پبلشرز لاہور، 2006ء، ص 268-269