بابا اعلیٰ سنگھ

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا راجا اعلیٰ سنگھ)
Jump to navigation Jump to search

پٹیالہ ریاست دے پہلے مہاراجہ بابا اعلیٰ سنگھ دا جم سنّ 1691 عیسوی وچّ سری راما جی دے گھر ہویا۔ ایہہ اپنے پیؤ دے تیجے پتر سن۔ ایہناں توں پہلاں 'دنا' اتے 'سبھا' سن۔ ایہناں توں بعد بکھتا، بڈھا تے لدھا ہوئے۔ بابا اعلیٰ سنگھ دی بنساولی جیسلمیر دے بھٹی راجگھرانے نال ملدی ہے۔ جیسلمیر راجپوت اپنے آپ نوں سری کرشن جی دی سنتان مندے ہن۔ پر جیسلمیر دے ونش(اولاد) وچوں انند راؤ دے پتر کھیوا نے جٹاں وچوں نیلی بار دے اک جٹ زمیندار بشیر دی بیٹی نال ویاہ کر لیا۔ راجپوت ایہہ گلّ سہن نہ کر سکے جس کرکے کھیوا ونش راجپوتاں نالوں وکھرا ہو گیا۔ نیم انوسار کھیوے دی سنتان راجپوتاں توں جٹاں وچّ بدل گئی۔ کھیوے دے ونش وچوں روپ چند تے کالھا بھرا سن۔ پھول تے صندل روپ چند دے بیٹے سن۔ جدوں پھول 12 سالاں دا سی تاں روپ چند دی موت ہو گئی۔ پتا دی موت توں بعد پھول تے صندلی بھاوَ دوویں بھراواں نوں کالھا نے اپنے کول رکھیا۔ اوہ سماں چھویں پاتشاہ سری گورو ہرگوبند جی دا سی۔ کالھا اک دن دوویں بھراواں نوں گورو جی کول لے گیا۔ گورو جی نے اوہناں دا اداس چہرہ ویکھ کے پچھیا، ایہہ کی منگدے ہن کالھا تائے نے آکھیا 'جی ایہہ بھکھے ہن کجھ کھان نوں منگدے ہن۔' گورو جی نے بچن کیتا 'کہ کالھے ایہہ تاں ہزاراں دی بھکھ مٹاؤنگے-پھولؤنگے دی پھلواڑی ودھیگی پھلیگی۔' پھول دا جم 1619 عیسوی وچّ بدووالی وچّ ہویا۔ پھول دیاں دو شادیاں ہوئیاں-مائیاں رجی تے مائی بالا نال۔ مائی بالا دے پتراں دا ناں سی-تلوکا، راما اتے رگھو۔ مائی رجی دے وی تنّ پتر ہوئے-جھنڈو، چنو اتے تخت ملّ۔ بابا اعلیٰ سنگھ جی دے پتا 'راما' جی سن۔ راما جی اپنے وڈے بھائی تلوکے دی دیکھ-ریکھ وچّ ہی کم کردے سن۔ جدوں راما جی دی موت ہوئی اعلیٰ سنگھ جی دی عمر 23 سال دی سی۔ راما جی سری گورو گوبند سنگھ جی دے سکھ سن۔ پر پتراں وچّ اعلیٰ سنگھ جی دے نام نال ہی 'سنگھ' لگیا ہویا سی۔ بابا اعلیٰ سنگھ جی نے مڈھلی پڑھائی نہیں پڑھی۔ اوہناں دی مڈھلی پڑھائی، لڑائی اتے ہتھیار ورتن دی سکھیا سی۔ سیانے اتے دلیر ہون کارن ہتھیار ورتنے جلدی ہی سکھ گئے۔ سولاں سال دی اوہناں دی شادی پنڈ کالیکے دے ذمیندار چودھری خانے دی لڑکی پھتو نال ہوئی۔ بعد وچّ ایہناں دا نام فتح کور ہویا۔ ایہہ اوہ لڑکی سی جس نوں ماپیاں نے جنم لین 'تے ہی کھلھے بھانڈے 'چ خاک پا کے باہر کھیتاں وچّ دب دتا سی۔ پر بھائی دیال داس نوں جدوں پتہ لگیا تاں کڑی نوں زمین وچوں کڈھوایا تے آؤن والی زندگی وچّ بابا اعلیٰ سنگھ دی سپتنی فتح کور بنی۔ بابا اعلیٰ سنگھ 23 سال دے سن جدوں اوہناں اپنے پتا راما جی دے قتل دا بدلہ چین سنگھ دے پتراں توں لیا۔ اپنے من نوں شانت کیتا۔ بعد وچّ جدوں تلوکے بھاوَ بابا اعلیٰ سنگھ جی دے تائے نے جائداد دی ونڈ کیتی تاں اعلیٰ سنگھ تے ہورناں بھراواں نوں پھول پنڈ چھڈنا پیا تے بھدوڑ رہن لگے۔ بھدوڑ وچّ بھرا دونا سنگھ دا ورتاؤ ٹھیک نہ لگیا تاں برنالے آ گئے۔ برنالے وی حالت خراب سی پر ایہناں نے اس نوں ٹھیک روپ دتا۔ اس وچّ اک قلعہ بنوایا۔ اس دے ساہمنے 127 پوڑیاں والی باؤلی بنوائی۔ برنالے نوں راجگڑھ بنا دتا۔ چالی (40) سال جتاں جت-جت کے اس دی شان شوکت نوں ودھایا۔ بھاوَ اک وڈی ریاست بنا دتی۔ ہر کم سوجھ نال، دلیری نال کردے سی۔ سیانپ، محنت تے گناں نے اک معمولی سردار توں ہٹھاڑ-ستلج دے اک وڈے شکتی شالی مہاراج بنا دتا۔ اتھے پہلاں بھٹی دھاڑویاں جاں براڑاں دی لٹ-مار ہندی سی۔ پرجا ڈر-ڈر کے وقت کٹدی سی۔ کوئی وی اپنے آپ نوں سرکھات نہیں سمجھدا سی۔ پر اعلیٰ سنگھ جی نے اتھے شانتی ستھاپت کیتی۔ بابا اعلیٰ سنگھ نے کدی مراٹھیاں نال نہ وگاڑی۔ لوڑ پین 'تے ایہناں دی سہائتا وی کر دندے سن۔ دل خالصے نال چنگے سبندھے بنائی رکھے۔ کدے اوہناں دے دشمناں دے نال نہ ترے۔ کیونکہ دسمیس جی دے پکے سکھ سن۔ جے احمد شاہ ابدالی دی کجھ ادھینگی سہنی پئی تاں اوہ وی اپنی پرجا نوں سکھی رکھن لئی۔ بھٹی، براڑاں، افغاناں جاں کسے نال وی جے دو ہتھ کرنے پئے تاں پچھے نہ ہٹے۔ اس طرحاں اپنا راج کدی لڑائی نال کدی شانتی نال ودھاؤندے رہے۔ بابا اعلیٰ سنگھ دا راج پربندھ شانتمئی تے سادہ سی۔ کسے نوں وی نوکری دین لگے اس دی جات نہیں ویکھی جاندی سی، اس دے گناں 'تے وچار ہندی سی۔ سبھ دے دھرماں دا ستکار سی۔ خلیفہ محمد حسن لکھدے ہن کہ اوہ بہت دھرم نپیکھی، کھلھے دل والے اتے طبیعت دے سخی سن۔ اپنی پرجا نال چاہے اوہ کسے وی دھرم دا ہووے برابر دا سلوک کردے سی۔ ڈوگر لکھنا ایہناں دا مسلمان سیناپتی ساری عمر اپنے عہدے 'تے رہا۔ جے کوئی مر جاندا سی تاں اس دے پتر نوں نوکری دے دندے۔ بھاویں مسلمان ہووے، ہندو ہووے جاں پھر سکھ ہون ایہو کارن سی کہ سارے دھرماں دے لوک ایہناں دی مندے سن۔ مسلمان پرجا نے کدے بابا اعلیٰ سنگھ جی دے ورودھ بغاوت نہیں کیتی۔ اعلیٰ سنگھ جی نے وی مسلماناں 'تے کدی اتیاچار نہیں کیتا اتے نہ ہی کسے مسیت نوں تباہ کیتا۔ مسلمان پرجا خوش سی۔ اعلیٰ سنگھ جی آپ اک کسان توں مہاراج بنے سن۔ کساناں دیاں اوکڑاں تے دکھاں نوں سمجھدے سن۔ بہت سارے پنڈ وسائے اوہناں نے۔ پنڈ وسا کے جنہاں کول زمین نہیں سی، اوہناں نوں زمین دے کے روزی-روٹی دتی۔ اس طرحاں اپج ودھی۔ اپج ودھن نال زیادہ پیسہ خزانے 'چ آؤندا سی۔ اس کرکے جہڑیاں تھاواں 'تے زیادہ سینک رکھنے پیندے سن اتھے قلعے بنوا کے سینک شکتی ودھائی۔ ایہو قلعے جتاں وچّ سہائی ہندے سن تے اس طرحاں راج وچّ وادھا وی ہویا۔ علاقے نوں تھانیاں وچّ ونڈیا ہویا سی۔ تھانے وچّ تھانیدار اپنے علاقے دا دھیان رکھدے سن۔ جنہاں کساناں نوں زمین ونڈی سی اوہناں وچّ جودھ سنگھ رندھاوا اتے جیون سنگھ رندھاوا وی سی۔ نویں وسائے پنڈ سرو دے ایہہ دوویں وسنیک سن۔ ایہناں نے اعلیٰ سنگھ نوں سرہند دے صوبیدار علی محمد خان دی قید وچوں نکلن وچّ سہائتا کیتی۔ بھاوَ ایہناں دیاں اوکڑاں وچّ سبھ پورا ساتھ دندے سن۔ مہاراج اعلیٰ سنگھ نے فوج لئی شیر شاہ سوری دی نیتی اپنائی۔ سنور نوں جتن پچھوں پٹیالے وچّ پہلاں کچی گڑھی تے پھر 1764 وچّ دس کو سال بعد پکا قلعہ بنوایا۔ جو اج وی ہے۔ مشہور وی ہے۔ بھاویں پہلاں ورگی خوبصورتی نہیں رہی-کیونکہ دیکھ-بھال وی گھٹّ ہی ہے۔ قلعہ سرکاری دفتراں وچّ ونڈیا گیا۔ برنالے توں پٹیالہ راجگڑھ بنائیا۔ سر جے.این. سرکار لکھدے ہن، اعلیٰ سنگھ جٹّ دی اسادھارن لمبی عمر اتے اسادھارن یوگتا نے اوہناں نوں پٹیالہ راج دی نیہہ مضبوطی نال رکھن دے یوگ بنا دتا۔ اوہناں دی سفلتا ادوں سکھر 'تے پہنچ گئی جدوں اوہناں نوں اپنے جیون دے انتم دناں وچّ سرہند دا صوبیدار منّ لیا گیا۔ اس سمیں ساریاں جاتاں بھاوَ مراٹھیاں، راجپوتاں، درانیاں، سکھاں اتے مغل بادشاہ دے امیراں وچّ ستا پراپتی دی دوڑ لگی ہوئی سی۔ پر ایہناں نے اپنے جیون وچّ مراٹھیاں، مغلاں تے دل خالصے نال چنگے سبندھ رکھے ہوئے سن۔ بابا اعلیٰ نے سری گورو گوبند سنگھ جی دے فرمان دیگ تیغ جگ میں دوؤ چلے نوں پوری مہتتا دتی۔ تیغ نوں خالصے دا 'چنہ' اتے 'دیگ' لنگر دی سیوا۔ تھکے-ٹٹے راہیاں، سیواداراں تے سنگتاں دے ڈھڈّ دی خوراک دی پوری سیوا ہندی سی۔ مہارانی فتح کور ایہہ کم بڑی شردھا، پیار تے دلچسپی نال کردی سی۔ آکھیا جاندا ہے کہ برنالے دے قلعے وچّ ہن تکّ بابا اعلیٰ سنگھ جی دے سمیں دے چلھے بنے ہوئے ہن۔ مہاراج ہندے ہوئے وی اعلیٰ سنگھ جی کلغی جاں لشکویں پوشاک نہیں پہندے سن۔ دستار بنھدے سی تے کمبل دی بکل ماردے سن۔ اوہناں دناں وچّ خالصہ قوم وچّ کمبلی دی مہتتا بہت سمجھی جاندی سی۔ بہت سادے، دھیرج والے سن پر اوکھے سمیاں 'تے دماغی سنتلن قایم رکھدے سن۔ کدے تھڑکدے نہیں سن۔ اپنی ہمت تے طاقت 'تے پورن وشواس رکھدے سی۔ اپنے سمکالی سکھ ر ئیساں وچوں اک اگھے رئیس سن۔ ہٹھاڑ-ستلج دے علاقے وچّ اک بہت پرسدھ ریاست دی نیہہ بڑی مضبوطی نال رکھی۔ گھلوگھارے پچھوں احمد شاہ ابدالی نے ایہناں نوں کیس قتل کرن لئی کیہا۔ جے کیس قتل نہیں کرنے تاں ایہناں دی قیمت بھیٹ کیتی جاوے۔ اعلیٰ سنگھ جی دے کیس اک طاقت سی۔ ہر ویلے دسم پتا نوں نال سمجھدے سن۔ اس کرکے سوا لکھ روپیہ کیساں دی قیمت ابدالی دی جھولی پا دتے۔ بابا اعلیٰ سنگھ نوں گھلوگھارے پچھوں احمد شاہ دی ادھینگی منن کرکے دل خالصے نے وی جرمانہ کیتا۔ ایہناں نے جرمانے دی سزا پوری کرکے خالصے دا غصہ ٹھنڈھا کیتا۔ بھاوَ وقت وچارن وچّ بہت ماہر سی۔ اس کرکے ہی تاں پھلکیاں مثل دے پہلے سردار نے پٹیالے 'تے حکومت کرکے پٹیالہ واسیاں دا دل جتیا۔ قاضی نور محمد نے بابے اعلیٰ سنگھ جی بارے لکھیا ہے، سرہند دے دیش وچّ، اک سردار جو اک سینا دا سیناپتی ہے، اس علاقے دا ذمیندار وی ہے اتے اک حاکم وی۔ پنجاب، لاہور اتے سرہند دے کھیتراں وچّ کوئی وی اس جیسا سادھن-سمپنّ نہیں ہے۔ مسلمان وی اس دی نوکری وچّ ہن اتے سارے ہندو اس دے آگیاکار ہن۔ وقت دی چال نال بابا اعلیٰ جی دی موت 1765 ای. وچّ ہوئی۔ ایہناں دے تنّ پتر سن-سردول سنگھ، لال سنگھ تے بھومیا سنگھ۔ اک لڑکی بیبی پردھان کور سی۔ تنوں پتر بابا اعلیٰ سنگھ جی دے ہندے ہی چلانا کر گئے سن۔ ایہناں توں بعد ایہناں دا وڈا پتر سردول سنگھ دا پتر مہاراجہ امر سنگھ گدی 'تے بیٹھا۔ اس ہی ونش دا اٹھواں مہاراجہ یادوندر سنگھ نے 23 مارچ 1938 نوں گدی سمبھالی۔ بھارت دی ستنترتا لین وچّ یوگدان پایا۔ مہاراج راج پرمکھ 20 اگست 1948 توں 1 نومبر 1956 تک رہے۔ پنجاب ودھان سبھا دے میمبر وی رہے۔ 17 جون، 1974 نوں نیدرلینڈز وچّ دل دے دورے نال موت ہوئی۔ 21 جون 1974 نوں شاہی سنماناں نال شاہی سمادھاں پٹیالہ وچّ اوہناں دا سسکار کیتا گیا۔ اتھے ہی بابا اعلیٰ سنگھ جی دی سمادھ ہے۔ یادوندر سنگھ جی امریندر سنگھ دے پتا تے رنئندر سنگھ دے دادا جی سن۔ اس طرحاں بابا اعلیٰ سنگھ جی دا ورثہ اج وی اوہناں دے ونش دی نوویں تے دسویں پیڑھی دے روپ وچّ دیش سیوا دے ہتّ وچّ ہے۔