پٹیالہ

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
پٹیالہ
شاہی شہر, باغاں دا شہر
—  شہر  —
موتی باغ محل, پٹیالہ
پٹیالہ is located in پنجاب
پٹیالہ
پٹیالہ
کوارڈینیٹس: Coordinates:
دیس بھارت
صوبہ پنجاب
ضلع پٹیالہ
بنیا 1754
راجگڑھ پٹیالہ
Boroughs 6
حکومت
 - حکمران ادارہ پٹیالہ میونسپل کارپوریشن
رقبہ
 - کُل 210 کلومیٹر2 (81.1 میل2)
بلندی
لوک گنتی [1]
 - کُل 763,003
 لوک سنگھنائی
بولیاں
 - سرکاری پنجابی
ویلہ زون IST (یو ٹی سی+5:30)
پن 147XXX
ٹیلی فون کوڈ 91-0175
آیزو 3166 کوڈ IN-Pb
رجسٹریشن پلیٹ PB11, PB34, PB39, PB42, PB48, PB72
سبھ توں وڈا شہر پٹیالہ
HDI Increase2.svg
0.860
HDI کیٹاگری very high
شرح خواندگی 86.63%
ویب سائیٹ patiala.nic.in
The city of Patiala comprises as a Princely State and a Heritage City

پٹیالہ ہندستان دے صوبے پنجاب دا اک شہر اے۔ پٹیالہ بھارتی پنجاب صوبے دے دکھن چڑھدے وچّ وسدا اک شہر، ضلع اتے پرانی ریاست اے۔ ایہہ شہر پٹیالہ ضلعے دا پربندھک گڑھ اے۔ ایہہ شہر بابا اعلیٰ سنگھ نے 1763 وچّ وسایا سی، جتھوں اسدا ناں اعلیٰ دی پٹی اتے مگروں پٹیالا اتے پھیر پٹیالہ پے گیا۔ پٹیالہ ضلعے دیاں ولگناں اتلے وچّ ضلع فتح گڑھ صاحب، ضلع روپنگر اتے چندی گڑھ نال، لہندےوچّ سنگرور ضلعے نال، چڑھدے وچّ ضلع انبالہ اتے ضلع کرکشیتر نال اتے دکھن وچّ کیتھل نال لگدیاں نیں۔ ایہہ پڑھائی دے کھیتر وچّ وی آگوُ رہا اے۔ دیس دا پہلا ڈگری کالج مہندرا کالج 1870 وچّ پٹیالہ وچّ بنیا سی۔ ایہہ شہر روائتی پگّ، پراندے، نالے،پٹیالہ شاہی سلوار،پنجابی جتی اتے پٹیالہ پیگ لئی منیا گیااے۔

تارہ پاندھی[لکھو]

پہلا بھارتی تارہ پاندھی راکیش شرما پٹیالے دا جم پل سی۔

پڑھائی[لکھو]

1947 وچّ آزادی مگروں پٹیالہ پڑھائی دا گڑھ بن گیا۔ ایتھے بہت سارے سکول، کالج، یونیورسٹی اتے ہور پڑھائیاں دے گڑھ نیں۔ یادوندرا پبلک سکول، پنجابی یونیورسٹی،تھاپر یونیورسٹی،راجیو گاندھی نیشنل لاء یونیورسٹی،جرنل سودیو سنگھ دیوان گربچن سنگھ خالصہ کالج،مہندرا کالج،ملتانی مل مودی کالج،سرکاری میڈیکل کالج،سرکاری کالج لڑکیاں،بکرم کامرس کالج، نیتا جی سبھاس نیشنل سپورٹس اتھارٹی موجود نیں۔

کھیڈ دے ویہڑے[لکھو]

راجا بھلندر سنگھ سپورٹس کمپلیکس پولو گراؤڈ،یادوندرا سپورٹس سٹیڈیم اتے رنگ ہال رولر سکیٹنگ

راجندرا کوٹھی پٹیالہ جو بارادری چ ستھت(واقی) اے جو کہ ہیریٹیج ہوٹل اے

قلعہ مبارک[لکھو]

ونڈے گئے پنجاب دے دو پرمکھ شہراں لاہور تے امرتسر مگروں صرف پٹیالہ ہی اجیہا اے جس دی وراثت انوکھی تے امیر دکھّ والی اے۔ اس شہر دے بانی بابا اعلیٰ سنگھ نے 12 فروری 1763 نوں قلعہ مبارک دی نیہہ رکھی سی۔ شہر دا مڈھ بنن والے دہاڑے نوں اج کسے نے یاد نہیں رکھیا۔ پٹیالہ،جہڑا ترقی تے سندرتا دیاں کئی پلانگھاں مگروں اج وراثتی دکھ دی مثال اے، پچھے پٹیالہ ریاست دا ہی وڈملا رول رہا اے۔ بابا اعلیٰ سنگھ دی دوراندیشی دی بدولت پٹیالہ شہر ‘پٹیالہ ریاست’ دی سنّ 1765 توں ہندستان آزاد ہون تکّ [راجگڑھ]] رہا اے۔ اوہناں نے اتھے 1757 ‘چ اک کچی گڑھی اساری سی۔ راجسی تے انتظامی پکھ توں ہور مضبوط ہون مگروں 12 فروری 1763 نوں قلعہ مبارک دی نیہہ رکھی۔ پٹی دے آلے دی ‘الّ’ مگروں ایہہ شہر پٹیالہ دے ناں تے پرسدھ ہویا۔ پہلاں بابا اعلیٰ سنگھ نے اپنا راجگڑھ کجھ چر برنالے وی رکھیا، پر بعد ’چ ایہہ پٹیالہ لے آندا گئیا۔ بھارت دیاں پرمکھّ ریاستاں ’چوں پٹیالہ ہی اجیہی اکلی اہم ریاست رہی اے، جس دے قومانتری پدھر ’تے باقی ریاستاں نالوں ودھ تے معیاری سبندھ رہے نیں ۔ اندرونی قلعے اندر وڈّ آکاری عمارتاں، جہڑیاں بھون اساری دا کمال سن۔ قلعہ اندرون ’چ وکھ-وکھ چترکاراں (مصوراں)دے چتر نیں ۔ قلعے ’چ ستھاپت (واقع) عجائب گھر جتھے ہتھیاراں دی گیلری اے، دے ولکھن میناکاری نال لبریز چھت اے۔ قلعہ مبارک: پٹیالہ دے بانی بابا اعلیٰ سنگھ دوارا 1763ء وچ قلعہ مبارک دا نیہہ پتھر رکھیا گیا۔ اس دے آلے دوآلے ہی پورا شہر وسیا ہویا اے۔ ریاستاں ٹٹن توں پہلاں تکّ شاہی پروار اس قلعے وچ ای رہندا سی۔ قلعے اندر بنے ریاست دے دربار ہال وچّ اک میوزیم بنایا ہویا اے جس وچ ریاست نال سبندھت (تعلق رکھن آلیاں) پرانیاں یاداں توں علاوہ گورو گوبند سنگھ جی دے کجھ ہتھیار وی رکھے ہوئے نیں۔ قلعہ اندرون اپنے آپ وچ پرانی ہست تے شلپ کلا دا نمونہ اے۔ قلعہ اندرون دے اندر ہی بنی اوہ جوت جس بارے ایہہ کیہا جاندا اے کہ جدوں تکّ اوہ جوت جلدی رہیگی ادوں تکّ ہی پٹیالہ دی ہوند برقرار رہِ سکدی اے، ہمیشہ سیلانیاں دے دل وچ عجیب طرحاں دے خیال پیدا کردی رہی اے۔ قلعہ مبارک پرانیاں ریاستاں دے قلعیوں وچوں اک اے۔ اپنے زمانے دے سرکھیا ڈھانچے نوں دیکھدے ہوئے بنائے گئے قلعہ مبارک دے وکھ وکھ حصے جہڑے کہ اک راج چلاؤن دیاں ساریاں ضرورتاں نوں پورا کردے سن، اوہ اتھے پہنچن والیاں دے دل وچ ہمیشہ اتسکتا پیدا کردے نیں۔

شیس محل[لکھو]

شیش محل پٹیالے دیاں پرمکھ وراثتی عمارتاں وچوں اک اے۔ اتھے بنیا لچھمن جھولا سیلانیاں نوں اک وار ہردوار دی یاد دوا دندا اے۔ کلا پریمی مہاراجہ نرندر سنگھ نے شیش محل دے لئی کشمیر اتے راجستھان توں پینٹر بلوا کے شیش محل دیاں کندھاں پینٹ کروائیاں سن۔ اتھے اک میڈل گیلری بنی ہوئی اے، جس وچ وراثت نال سبندھت سینکڑے میڈلاں اتے ہور پراتن (پرانے) سکےآں دی کلیکشن موجود اے۔ شیش محل وچ بنی بناسر آرٹ گیلری اپنے آپ وچ ریاست دی کلا نوں سنبھال کے رکھن وچ کامیاب اے۔

موتی باغ محل[لکھو]

اپنے زمانے دی خوبصورت کلا(فن) دا نمونہ موتی باغ محلوکھے اج ایشیا دا سبھ توں وڈا کھیڈ مرکز نیتا جی سبھاش نیشنل انسٹیچیوٹ آف سپورٹس کھلیا ہویا اے جس نال اس محل دا ہن دوہرا نظارہ دیکھن نوں ملدا اے۔ اک تاں محل دی خوبصورتی اتے شاہی گھرانے دے رہن سہن اتے شاہی ٹھاٹھ باٹھ دی جیوندی جاگدی مثال ملدی ہے، اتھ اے ،ایتھے قومانتری (بین الاقوامی) پدھر دے کھیڈاں دے میدان اپنا وکھرا ہی نظارہ بنھدے نیں۔ اتھے کھلی سنستھا جتھے بین الاقوامی پدھر دے کوچ پیدا کردی اے، اتھے دیساں بدیساں وچ بھارت دا نام چمکاؤن والے کھڈاری وی مہیا کردے نیں۔ موتی باغ پیلیس نوں مہاراجہ نرندر سنگھ نے سنّ 1847 وچ بناوایا۔ ایہہ لاہور دے شالیمار باغ دی طرز ‘تے بنایا گیا سی۔

بارہ دری[لکھو]

بارادری دے نال پٹیالہ دی وکھری ہی پہچان اے۔ شاہی گھرانے ولوں دنیاں دے کونے کونے توں لیا کے لائے گئے رکھ بوٹے اپنا وکھرا ہی نظارہ پیش کردے ہن۔ اس دے نال ہی سویرے اتے شام اتھے سیر کرن والیاں لئی ایہہ کسے نعمت توں گھٹّ نہیں اے۔

راجندرا اتے مہندرا کوٹھی[لکھو]

کسے ویلے باہر توں آؤن والے خاص مہماناں لئی بنائی گئی راجندرا کوٹھی وکھے اج کل وراثتی ہوٹل بنیا ہویا اے، جہڑا پٹیالہ دیکھن دی اچھا(خواہش) رکھن والیاں لئی خاص طور ‘تے کھچّ دا مرکز رہندا اے۔ اسے طرحاں مہندرا کوٹھی جتھے اس ویلے راجیو گاندھی لاء یونیورسٹی چل رہی اے، دی دکھّ وی کسے توں گھٹّ نہیں اے۔

کالی ماتا مندر[لکھو]

شاہی گھرانے ولوں کولکتہ توں سری کالی ماتا دی جوت لیا کے بنایا گیا سری کالی ماتا مندر نا صرف شہر نواسیاں لئی، سگوں آس پاس پنڈاں توں علاوہ دور دور دے لوکاں لئی پوجن یوگ ستھان اے۔ ماتا دے نوراتریاں دے دوران اتھے بھگتاں دا نظارہ دیکھنیوگ ہندا اے۔

گرودوارہ سری دکھ نوارن صاحب[لکھو]

گرودوارہ سری دکھ نوارن صاحب نوویں پاتشاہی گورو تیغ بہادر جی دی چرن چھوہ پراپت دھرتی اے، جتھے پنچمی دا میلہ بڑی دھوم دھام نال بھردا اے۔ شہر نواسی سویرے-شامرے اتھے گورو دا آشیرواد پراپت (حاصل)کردے نیں ۔ جہڑی وی شخصیت پٹیالہ آؤندی اے، اوہ اتھے آشیرواد ضرور پراپت کرکے جاندی اے۔

پٹیالہ دے چوک[لکھو]

شاہی شہر دے فوارا چوک، لیلا بھون چوک، کڑاہ والا چوک، اناردانہ چوک، قلعہ چوک، عدالت بازار، دھرمپورا بازار، آریہ سماج چوکاں دا اپنا اتہاس اے۔ ہریک دی اپنی نجی پچھان اے۔

دروازے اتے سینٹر سٹیٹ لائبریری[لکھو]

ریاست دے دناں وچ ہریک شہر نوں جان والے رستے اتے اک گیٹ بنیا ہویا سی۔ کل ملا کے 10 دروازے ہن اتے ہریک ناں شہراں دے ناں اتے رکھیا ہویا اے۔ پرانا شہر ایہناں دروازیاں دے اندر ہی وسیا ہویا سی۔ شملہ دی طرز اتے بنی مال روڈ اتے سینٹر سٹیٹ لائبریری وچ پرانا اتے اجوکا اتہاس بھریا پیا اے۔

وراثت سامان[لکھو]

اس عجائبگھر، جہڑا عامَ لوکاں لئی محکمہ آثار قدیمہ پنجاب نے حال دی گھڑی کھولھیا اے، وچّ پرانیاں اتہاسک بندوقاں، پستول، بھالے، ٹوپ، ڈھالاں، نیزے تے تلواراں رکھیاں گیاں نیں ۔ اس وچّ بادشاہ نادر شاہ افشار دی تلوار ‘شکارگاہ’ تے ایران دے بادشاہ شاہ عباس دی تلوار وی شامل اے۔ گورو گوبند سنگھ دی تلوار سمیت ہور ہتھیاراں دیاں درلبھّ(نایاب) نشانیاں اتھے نیں ۔ ریاست دے مہاراجہ صاحب سنگھ دے کارجکال دوران شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ توں علاوہ سنسار ’چوں کئی ہور اہم حکمران تے شخصیتاں وی اس قلعے ‘چ آئیاں دسیاں جاندیاں نیں ۔ اس دے باو جود قلعے اندر ستھاپت تے خستہ حالَ دے شکار ‘برج بابا اعلیٰ سنگھ’ وکھے صدیاں توں نرنتر بل رہی جوت اج وی بل رہی اے۔ ایہہ جوت قلعے دی اساری توں پہلاں ہی اتھے ٹبے دی بنی اک جھڑی اندر بلدی سی۔ بابا اعلیٰ سنگھ نے اس جوت کول لمی تپسیا وی کیتی سی۔ اتھے اوہناں دا تپسوی(عبادتی) تھڑا وی موجود اے۔

پٹیالہ دے راجے[لکھو]

  1. راجا اعلیٰ سنگھ (1743-1765)
  2. راجا امر سنگھ (1765-1781)
  3. راجا صاحب سنگھ (1781-1813)
  4. مہاراجہ کرم سنگھ (1813-1845)
  5. مہاراجہ نرندر سنگھ (1845-1862)
  6. مہاراجہ مہیندر سنگھ (1862-1876)
  7. مہاراجہ رجندر سنگھ (1876-1900)
  8. مہاراجہ بھوپندر سنگھ (1900-1938)
  9. مہاراجہ یادوندر سنگھ (1938-1974)
  10. امریندر سنگھ (جم 1942) پنجاب دا سابقہ مکھ منتری(وزیر اعلی) اے۔

باہرلے جوڑ[لکھو]


اتہ پتہ[لکھو]