شیر شاہ سوری

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
شیر شاہ سوری
Shershah.jpg
شیر شاہ سوری سکیچ ، افغان کلاکار عبدل غفور بریشنا
سوری سلطنت دا سلطان
راج ویلہ 17 مئی 1540 – 22 مئی 1545
پیشرو ہمایوں
جانشین اسلام شاہ سوری
ملکہ بیبی
نسل جلال خان
خاندان سوری سلطنت
شاہی خاندان سوری ٹبر
پیؤ میاں حسن خان سوری
جم 1472
سہسرام، ضلع روہتاس (بھارت)
موت 22 مئی 1545
کالنجر، بندیلکھنڈ
دفن شیر شاہ سوری مقبرہ، ساسارام
مذہب اسلام

شیر شاہ سوری (1486 – 22 مئی 1545) فرید خان شیر شاہ سوری، جم ویلے ناں فرید خان، شیر شاہ وی کہندے سن) اتلے ہندستان وچّ سوری ٹبر دا بانی سی۔[1] بھارتی اتہاس وچّ لوہپرش، دانویر، پربدھّ یودھے وجوں اوہدی وڈیائی کیتی جاندی ہے۔

شیر شاہ سوری(1486-1545) ھندستان دا حکمران سی جینے مغل بادشاہ ہمایوں دی سلطنت تے مل مار لیا۔ شیر شاہ سوری بیہار ھندستان دے گھوڑے پالنے آلے دا پتر سی پر اپنے گناں توں وددا گیا تے اتلے ھندستان تے 1540 توں 1545 تک راج کیتا۔ پنجاب تے قبضہ رکھن لئی ضلع جہلم چ قلعہ روہتاس وی اونے بنایا۔

شیر شاہ سوری اوہناں گنے چنے بادشاہاں وچوں سی، جس نے ہندستان ورگے وڈے علاقے نوں اک سوتر چ بنھن دی کوشش کیتی۔ شیر شاہ سوری بڑا دور اندیش تے تیکھن بدھی دا مالک سی۔ اپنی لیاقت اتے تیبر اچھا صدقہ سخت محنت اتے درڑہتا دے بلبوتے اوہ مغلاں نوں ہرا کے دلی دے تخت دا مالک بنیا۔

پرواری پچھوکڑ[لکھو]

جدوں افغاناں دے ساہو خیل قبیلے دے سردار سلطان بہلول لودھی نے دلی تے اپنا راج قایم کیتا اس ویلے ہندستان دی حالت بڑی ڈاوانڈول سی۔ اسے کرکے بہلول دی اچھا سی کہ افغانستان توں ودھ توں ودھ لوک ہندوستان منگوائے جان۔ سلطان بہلول دی اچھا تے دریادلی دا فائدہ اٹھاؤندیاں انیکاں افغان پریوار بھارت ولّ چل پئے۔ ایہناں وچّ شیر شاہ سوری دا دادا ابراہم خان سوری وی شامل سی جو اپنے پتر حسن خان سوری سمیت ہندوستان پہنچیا۔ براہم خان اپنے پریوار سمیت بجواڑے پرگنے وچّ رہن لگیا۔ شیر شاہ دا جنم حصار فیروزا وچّ سلطان بہلول دے راج چ ہویا۔ اوہدا ناں فرید خان رکھیا گیا۔ شیر شاہ افغانستان دے روہ علاقے دے سور قبیلے وچوں سی۔ بچپن وچ اس دا ناں فرید سی۔ اک شیر دا اکلے نے شکار کیتا تے بہار دے گورنر نے اس نوں شیر شاہ دا خطاب بخشیا۔ اس دے پتا نوں بہار وچ سہسرام دا علاقہ جاگیر وچ ملیا ہویا سی۔

ابراہم خان نے محمد خان دی نوکری چھڈّ کے حصار فیروزا دے سردار جمال خان سارنگخانی دی نوکری کر لئی۔ اس سردار نے نارنول دے پرگنے وچّ اک پنڈ دے کے اوہنوں چالی گھوڑیاں دا دستا رکھن دے یوگ بنایا۔ شیر شاہ دے ابا حسن خان نے مسندے علی عمر خان سروانی کالکاپور دی نوکری کر لئی۔ مسندے علی نوں خان-اے-اعظم دی اپادھی ملی ہوئی سی تے اوہ سلطان بہلول دا منتری اتے وشواس پاتر درباری سی۔ لاہور صوبے دا سلطان وی عمر خان سی جس نے شاہ آباد پرگنے دے کئی پنڈ حسن خان نوں جگیر وجوں دے دتے۔

مڈھلا جیون اتے سنگھرش[لکھو]

شیر شاہ بچپن وچّ ہی بڑے بلند حوصلے والا سی۔ شیر شاہ دا دادا ابراہم خان ناسول وچّ فوت ہو جان تے عمر خان نے جمال خان نوں بلا کے کیہا کہ حسن خان نوں اوہدے ابا دی جگیر اتے کجھ ہور پنڈ سونپ دیوے۔ بہلول لودھی دی موت توں بعد سکندر لودھی دلی دے تخت تے بیٹھا۔ جمال خان، حسن خان نوں پسند کردا سی تے اوہ اوہدا وشواس پاتر وی سی۔ حسن خان دے چھ منڈے سن۔ شیر شاہ اتے نظام خان اک ہی ماں دے پیٹوں سن۔ حسن خان دی چہیتی داسی شیر شاہ تے اوہدے بھرا توں خار کھاندی سی کیونکہ اوہنوں پتہ سی کہ وڈا ہون کرکے شیر شاہ جگیر دا مالک بنیگا۔ اوہنے حسن خان نوں بھڑکایا، جس کرکے پیو-پتّ وچّ اک-دوجے پرتی شکّ پیدا ہو گیا۔ پتا نال رسّ کے اوہ جونپور چلا گیا تے جمال خان دی حضوری وچّ سیوک لگّ گیا۔ جونپور وچّ شیر شاہ نے قاضی ساہبودین کول عربی دے نال-نال کئی جیونیاں اتے دارشنک گرنتھاں دا ادھٔین کیتا۔ پتا پتر دے جھگڑے نوں ختم کرن لئی اوہناں دے شبھ-چنتکاں نے یتن کیتے تے شیر شاہ نوں سمجھایا تے پتا نے اوہنوں دو پرگنیاں دا کم-کار سنبھال دتا تے اوہنے وچن دتا کہ اوہ پوری امان داری اتے لگن نال اپنے فرضاں دا پالن کریگا۔

پرگنے دا پربندھ[لکھو]

پیؤ نے اوہنوں پورن ادھیکار دے دتے۔ بھاویں فوجی ہون تے بھاویں اہل کار سبھناں کولوں اوہنوں جگیراں کھوہن اتے دین بارے مکمل ادھیکار دے دتے گئے تے اس نوں وچن دتا گیا کہ کوئی وی اوہدے کماں وچّ دخل-اندازی نہیں کریگا۔

شیر شاہ نوں اپنے پیؤ کولوں دو پرگنے سہسرام اتے خواص پور ملے، جنہاں دا اوہنے وستھار کیتا۔ اتری بھارت وچّ ایہہ سماں اتھل-پتھل اتے جگگردی دا سی۔ ادھر اوہدے بھرا ایرکھاوسّ سازشاں کرن لگے ہوئے سن۔ اجیہی ستھتی وچّ اوہنے پرگنے تیاگن دا فیصلہ کر لیا تے پرگنیاں دی کمان اپنے بھرا نوں سونپ کے کانپور دے رستیوں آگرے ولّ کوچ کر دتا۔ اس سمیں بھارت دا راجنیتک کیندر آگرہ سی۔ سلطان سکندر دے سمیں توں ہی ایہہ راجدھانی بنیا آ رہا سی۔ شیر شاہ نے آگرے پہنچ کے سلطان ابراہم دے مکھ صلاح کار اتے طاقتور امیر دولت خان دی نوکری کر لئی۔ شیر شاہ دی لیاقت تے گناں توں اوہ بڑا پربھاوت ہویا۔ ایہناں دناں وچّ اوہدے ابا حسن خان دی موت ہو گئی۔

بھرا نال سبندھ[لکھو]

دولت خان نے سلطان کول سفارش کر دتی کہ حسن خان دی جگیر شیر شاہ دے ناں کر دتی جاوے۔ سلطان نے سفارش منّ کے سنّ 1520 وچّ اوہدے ناں جگیر دا شاہی فرمان جاری کر دتا۔ ادھر اوہدا بھرا سلیمان چونٹ پرگنے دے گورنر محمد خان سور دی شرن وچّ چلا گیا تے شیر شاہ نوں دھمکاؤن لگیا کہ اوہ پیؤ دی جگیر چھڈّ دیوے۔ اسے ویلے سلطان ابراہیم لودھی پانی پت دی لڑائی وچّ بابر دے ہتھوں ماریا گیا۔ بابر ادوں تک دلی دے تخت تے بیٹھ چکیا سی۔ بحر خان اینا پربھاوت ہویا کہ اوہنے شیر خان دی اپادھی دتی تے اوہنوں اپنے بیٹے جلال خان دا استاد تے سروے-سروا نیوکت کر دتا۔

مغل فوج وچّ نوکری[لکھو]

"شیر شاہ دے کماں-کاراں تے نظر رکھو۔ ایہہ بڑا چلاک بندہ جاپدا اے۔ اوہدے متھے تے راج دے پربھوتو دا چنہ ہے۔ میں انیکاں افغان یودھے دیکھے نے پر کسے نے مینوں پہلی ملاقات وچّ اینا پربھاوت نہیں کیتا۔ ایہنوں قید کر کے بندی بنا لینا چاہیدا ہے۔ ایہدے وڈپن اتے پربھوتو دے چنہ ساڈے لئی خطرناک ہن۔"

— بابر مغل بادشاہ

مارچ 1527 وچّ کنوا یدھ توں بعد سلطان جنید برلاس، بابر نوں ملن آگرے گیا۔ شیر شاہ اوہدے نال سی۔ اتھے سلطان نے اپنے بھرا تے بابر دے منتری میر خلیفہ نوں کہہ کے شیر شاہ نوں بابر دی فوج وچّ بھرتی کروا دتا۔ شیر شاہ سوا ورھا بابر دی فوج وچّ رہا۔ سنّ 1528 وچّ پوربی صوبیاں ’تے حملے سمیں شیر شاہ، بابر دے نال سی۔ ایہناں حملیاں کرکے شیر شاہ نوں اوہدی تیاگی جگیر واپس مل گئی۔ اپنی لیاقت اتے کشلتا کرکے مغل دربار وچّ شیر شاہ دی دھانک جم گئی۔ اتھے رہِ کے اوہنے مغلاں دے فوجی پربندھ، شاسن، اچار-وہار اتے سلیقے دا گیان حاصل کیتا پر اوہ مغلاں توں ودھیرے پربھاوت نہ ہویا۔ بابر نوں اوہدے ’تے شکّ ہو گیا اتے درباری نوں کیہا کہ شیر شاہ نوم قید کر کے بندی بنا لینا چاہیدا ہے۔ ایہدے وڈپن اتے پربھوتو دے چنہ ساڈے لئی خطرناک ہن۔ پر مکھ درباری دے کہن ’تے بابر نے اوہنوں قید کرن دا وچار چھڈّ دتا۔

پہلی لڑائی[لکھو]

شیر شاہ بابر دا ارادہ بھانپ گیا تے اوہ بھجّ کے بہار دے سلطان محمد دی شرن وچّ چلا گیا۔ سلطان محمد بڑا خوش ہویا کیونکہ شیر شاہ بہار دے آسے-پاسے توں چنگی طرحاں واقف سی تے اتھے ہی اوہ راج کردا گیا سی۔ اتھے شیر شاہ نے اپنی طاقت دا پاسار کیتا۔ اوہنے افغاناں نوں چنگیاں تنخواہاں دے کے فوج وچّ بھرتی کیتا تے پھر بنگال دے راجے ’تے حملہ کر دتا۔ اوہنے بہار دی سیما ’تے پہنچ کے مٹی اتے پتھراں دی اک وڈی کندھ کھڑی کر کے قلعہ بندی کر لئی۔ اس نوں شیر شاہ دی زندگی دا پہلا یدھ کیہا جاندا ہے۔ اوہنے قلعے دے پچھے وڈی فوج تیار رکھی اتے تھوڑھے جہے گھڑسواراں نوں اگے جان دتا۔ بنگال دا سیناپتی دھوکھے وچّ آ گیا۔ اوہنے اس دستے نوں کلّ فوج سمجھ کے اوہدے ’تے زوردار حملہ کر دتا۔ شیر شاہ دی اس دکھاوے والی فوج نے پٹھّ دکھا کے بھجن دا سانگ کیتا۔ جدوں بنگالی فوج اس نوں کھدیڑدی ہوئی قلعے کول پہنچی تاں شیر شاہ دیاں فوجاں اوہناں ’تے ٹٹّ پئیاں۔ بنگالی فوج اینی اگے آ چکی سی کہ اوہناں دا توپخانے نالوں سمپرک ٹٹّ گیا۔ اوہناں ساہمنے دو ہی راہ سن جاں تاں پٹھّ دکھا کے بھجّ جان جاں یدھ وچّ لڑدے ہوئے موت دے منہ ’چ جا پین۔ فوج نے بھجن دا راہ چنیا۔ انج 1533 وچّ شیر شاہ نوں وڈی جت پراپت ہوئی۔ اس جت توں بعد شیر شاہ نوں چوکھا دھن مال، اصلا، گھوڑے تے ہور سامان ملیا۔ اوہدے حوصلے بلند ہو گئے۔

اس توں بعد اوہ ہمایوں نوں شکشت دے کے دلی دا بادشاہ بنیا۔ ہمایوں دا پچھا کردیاں اوہنے کالپی اتے قنوج تک دے سارے کھیتراں ’تے قبضہ کر لیا۔ شاہی فوجاں نے 1543-44 تک نگور ، اجمیر تے جودھپور تک اپنا جھنڈا جھلا دتا۔ مال محکمے دا اس دا وزیر ٹوڈر ملّ اک ہندو کھتری سی، جس دی یوگتا کارن مال محکمے دے کم وچ بہت سدھار ہویا۔ ٹوڈر ملّ شاہی خزانے دا اک پیسہ وی ناجائز خرچ نہ ہون دندا۔

راج ویلہ[لکھو]

شیر شاہ نے پنج ورھیاں تک دلی دے تخت تے تے چھ مہینیاں تک بنگال تے راج کیتا۔ اوہنے اپنا سامراج آسام توں لے کے ملتان اتے سندھ تک تے کشمیر توں لے کے ستپڑا دیاں پہاڑیاں تک قایم کیتا۔

وشیس(خاص) کم[لکھو]

  • اوہنے اپنے راج ویلے دوران گھوڑیاں نوں داغن دی پرتھا شروع کیتی تاں جو سردار تے جگیردار دھوکھے نال شاہی خزانے دی لٹّ نہ کرن۔ اوہناں دا نریکھن وی اوہ خود کردا سی۔ اوہ ماں-بولی افغانی نوں انتاں دا پیار کردا سی۔
  • ہر وڈے نگر وچّ اوہنے نیاں(انصاف) دے مرکز بنائے۔
  • کئی وشال سڑکاں دا نرمان(تعمیر) کروایا۔ پورب وچّ بنگال دے سمندری تٹّ تے وسے پنڈ سونار توں لے کے پنجاب دے روہتاس تک اک وڈی سڑک بنوائی جو اج وی جرنیلی سڑک[2] دے ناں نال پرسدھ ہے۔ اس توں علاوہ آگرے وچّ برھان پور تک، آگرے توں جودھپور اتے چتوڑ تک، لاہور توں ملتان تک شاہی سڑکاں دا نرمان کیتا۔
  • سڑکاں ’تے 1700 دے لگپگ سراواں بنائیاں جتھے ٹھہرن توں علاوہ چوراں، ڈاکواں توں بچن لئی سرکھیا دے پربندھ وی کیتے۔ شیرشاہ دے راج دوران اس دی سلطنت دنیا دی سبھ توں سرکھات تھاں وپاریاں واسطے سی۔ اوہ اپنے سامان دے قافلے لٹے جان توں بے فکر راتاں نوں سراواں وچ آرام کردے۔ جے کوئی وپاریاں دے سامان دی چوری ہو جاندی تاں اس علاقے دے پنڈاں دے مکھیاں 'تے اس دی ذمہ واری پائی جاندی کہ اوہ جاں تاں چور پھڑاؤن نہیں تے نقصان آپ بھرن۔
    شیر شاہ سوری دا مقبرہ
  • روپئے ناں دی کرنسی نوں چالو کیتا جو اج کئی دیساں وچّ چالو ہے۔
  • روہتاس دا پرسدھ قلعہ وی اوہنے بنایا جو بال ناتھ جوگی دی پہاڑی کول بیہت دریا توں چار کوہ اتے لاہور دے قلعے توں 60 کوہ دی دوری تے ہے۔ کشمیر اتے سکھراں دے کھیتر وچوں ہون والے ودروہاں دے دمن لئی ایہنوں بڑا مضبوط تے شکتی شالی بنایا گیا۔
  • اوہدی اچھا سی کہ ہندوستان دے ہر علاقے وچّ اجیہا قلعہ اسارے جتھے باغیاں کولوں عامَ لوکاں دی سرکھیا کیتی جا سکے۔
  • ساریاں کچیاں سراواں ڈھاہ کے اوہناں دی تھاں پکیاں اتے سہولتاں والیاں سراواں اسارے پر اوہدی ایہہ اچھا پوری نہ ہو سکی۔

موت[لکھو]

سنّ 952 ہجری (22 مئی، 1545) نوں ربیعع الاول دی دسویں طریق نوں شیر شاہ دی موت ہو گیی۔ کلنجر کول لالگڑھ وچّ اوہدے سریر نوں سپرد خاک کیتا گیا۔ کجھ چر بعد اوہدیاں ہڈیاں سہسرام لیا کے اوہدے پیو دی قبر کول اوہدی قبر تمیر کروائی گئی جو اج وی موجود ہے۔ اوہدی موت توں بعد اوہدا چھوٹا پتر جلال خان گدی تے بیٹھا۔

حوالے[لکھو]

  1. "Sher Shah – The Lion King". http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html. 
  2. Catherine B. Asher (1977). "The mausoleum of Sher Shah Suri". Artibus Asiae (Artibus Asiae Publishers) 39 (3/4): 273–298. doi:10.2307/3250169. http://www.jstor.org/pss/3250169.